Bệnh trĩ ở người ngồi nhiều: nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa hiệu quả

Bệnh trĩ (hemorrhoids) xảy ra khi các tĩnh mạch ở vùng hậu môn và trực tràng dưới bị giãn nở quá mức, tương tự như tình trạng giãn tĩnh mạch ở chân. Theo Cleveland Clinic, có hai loại trĩ chính: trĩ nội (phát triển bên trong trực tràng, thường không đau nhưng có thể gây chảy máu) và trĩ ngoại (phát triển dưới da quanh hậu môn, thường gây ngứa, đau và khó chịu). (Nguồn: WHO, 2024)

Trĩ có thể phát triển ở bất kỳ ai, nhưng một số yếu tố lối sống như ngồi lâu, ít vận động, chế độ ăn thiếu chất xơ làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh. Mặc dù trĩ hiếm khi nguy hiểm, nhưng có thể gây khó chịu đáng kể và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống nếu không được phòng ngừa và xử trí đúng cách. (Nguồn: Mayo Clinic, 2024)

Ngồi lâu, đặc biệt trong tư thế cố định tại bàn làm việc, tạo áp lực liên tục lên các tĩnh mạch vùng hậu môn — trực tràng. Theo nghiên cứu y khoa, một số cơ chế giải thích mối liên hệ này: (Nguồn: NHS UK, 2024)

Tăng áp lực tĩnh mạch vùng chậu

Khi ngồi liên tục, trọng lực khiến máu tập trung ở vùng chậu và hậu môn. Các tĩnh mạch phải chịu áp lực kéo dài, dần dần giãn nở và hình thành búi trĩ. Điều này tương tự như cơ chế gây suy giãn tĩnh mạch chân ở người đứng lâu. (Nguồn: MSD Manual, 2024)

Giảm nhu động ruột

Ít vận động khiến nhu động ruột chậm lại, phân di chuyển chậm qua đại tràng, hấp thu thêm nước và trở nên cứng hơn. Điều này dẫn đến táo bón — yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh trĩ vì người bệnh phải rặn mạnh khi đi cầu.

Các yếu tố nguy cơ đồng hành

Người ngồi nhiều thường đi kèm các thói quen bất lợi khác: uống ít nước, ăn thiếu chất xơ, nhịn đi vệ sinh do bận việc, sử dụng điện thoại lâu trong nhà vệ sinh. Tất cả đều góp phần tăng nguy cơ bệnh trĩ. Theo NHS (Anh), ngồi trên bồn cầu quá lâu cũng tạo thêm áp lực không cần thiết lên vùng hậu môn.

Nhận biết sớm các dấu hiệu bệnh trĩ giúp xử trí kịp thời và tránh biến chứng. Theo Mayo Clinic, các triệu chứng phổ biến bao gồm: (Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2023)

Chảy máu khi đi cầu: Đây là dấu hiệu sớm và thường gặp nhất. Máu thường có màu đỏ tươi, dính trên giấy vệ sinh hoặc nhỏ giọt vào bồn cầu, không lẫn trong phân. Lượng máu thường ít nhưng có thể gây hoang mang. undefined

Ngứa hoặc kích ứng vùng hậu môn: Chất nhầy tiết ra từ búi trĩ nội có thể gây kích ứng da quanh hậu môn, dẫn đến cảm giác ngứa ngáy khó chịu.

Đau hoặc khó chịu: Trĩ ngoại thường gây đau, đặc biệt khi ngồi lâu hoặc khi đi cầu. Nếu huyết khối hình thành trong búi trĩ ngoại (trĩ tắc mạch), cơn đau có thể rất dữ dội.

Sưng phồng quanh hậu môn: Có thể sờ thấy khối phồng mềm hoặc cứng ở vùng hậu môn, đặc biệt rõ khi trĩ ngoại hoặc trĩ nội sa ra ngoài.

Cảm giác chưa đi hết: Trĩ nội có thể gây cảm giác còn phân trong trực tràng dù đã đi cầu xong.

Phòng ngừa bệnh trĩ tập trung vào việc giảm áp lực lên tĩnh mạch hậu môn và duy trì phân mềm, đi cầu dễ dàng. Các biện pháp được khuyến cáo bởi Mayo Clinic và Cleveland Clinic:

Tăng cường chất xơ trong chế độ ăn

Chất xơ giúp phân mềm, khối lượng lớn và dễ di chuyển qua ruột, giảm nhu cầu rặn khi đi cầu. Khuyến nghị 25-30 gram chất xơ mỗi ngày từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và đậu. Nếu chế độ ăn chưa đủ, có thể bổ sung bằng các sản phẩm chất xơ hòa tan (psyllium husk). Tăng chất xơ từ từ để tránh đầy hơi.

Uống đủ nước

Uống 1.5-2 lít nước mỗi ngày giúp phân mềm và dễ đi cầu. Nước kết hợp với chất xơ tạo hiệu quả tối ưu cho hệ tiêu hóa. Hạn chế rượu bia và đồ uống có caffein vì chúng có thể gây mất nước.

Vận động thường xuyên

Đứng dậy và đi lại ít nhất 5 phút sau mỗi 60 phút ngồi. Tập thể dục vừa phải 30 phút mỗi ngày (đi bộ nhanh, bơi, yoga) giúp kích thích nhu động ruột và giảm áp lực lên tĩnh mạch. Tránh ngồi liên tục hơn 2 giờ không nghỉ.

Thói quen đi vệ sinh đúng cách

Đi cầu ngay khi có nhu cầu, không nhịn. Không ngồi bồn cầu quá 10 phút. Không rặn quá mạnh. Không sử dụng điện thoại trong nhà vệ sinh (tăng thời gian ngồi không cần thiết). Có thể sử dụng ghế kê chân để đặt chân cao hơn khi ngồi bồn cầu, tạo tư thế thuận lợi cho việc đi cầu.

Với trĩ độ 1-2 (nhẹ), các biện pháp tại nhà thường đủ để cải thiện triệu chứng trong vòng 1-2 tuần:

Ngâm nước ấm (sitz bath): Ngâm vùng hậu môn trong nước ấm (không nóng) 15-20 phút, 2-3 lần mỗi ngày, đặc biệt sau khi đi cầu. Nước ấm giúp giảm sưng, giảm đau và thư giãn cơ vòng hậu môn. Theo Mayo Clinic, đây là biện pháp tại nhà hiệu quả nhất.

Sử dụng thuốc bôi không kê đơn: Các loại kem bôi trĩ chứa hydrocortisone hoặc thuốc gây tê cục bộ có thể giúp giảm ngứa, đau và sưng tạm thời. Miếng lót chứa witch hazel (chiết xuất cây phỉ) cũng có tác dụng làm dịu. Lưu ý không dùng kem chứa hydrocortisone liên tục quá 1 tuần nếu không có chỉ định của bác sĩ.

Chườm lạnh: Đặt túi chườm lạnh (bọc trong khăn vải) lên vùng hậu môn 15-20 phút giúp giảm sưng và tê bớt cảm giác đau.

Giữ vệ sinh vùng hậu môn: Rửa nhẹ nhàng bằng nước ấm sau khi đi cầu. Tránh dùng giấy vệ sinh thô ráp. Có thể dùng giấy ướt không mùi hoặc rửa bằng nước. Thấm khô nhẹ nhàng, không chà xát.

Bạn nên đi khám bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc hậu môn — trực tràng trong các trường hợp sau:

Chảy máu khi đi cầu kéo dài trên 1 tuần hoặc tái diễn thường xuyên. Lần đầu tiên phát hiện máu trong phân — cần khám để loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng hơn như polyp hoặc ung thư đại trực tràng. Đau dữ dội vùng hậu môn, đặc biệt kèm sưng cứng (nghi ngờ trĩ tắc mạch).

Búi trĩ sa ra ngoài không tự co lên được (trĩ độ 3-4). Triệu chứng không cải thiện sau 1-2 tuần tự chăm sóc tại nhà. Thay đổi thói quen đại tiện kèm theo (phân dẹt, phân nhầy, hoặc xen kẽ táo bón — tiêu chảy). Người trên 50 tuổi có triệu chứng chảy máu trực tràng lần đầu cần được tầm soát ung thư đại trực tràng.

Bác sĩ sẽ khám lâm sàng, có thể chỉ định nội soi trực tràng hoặc nội soi đại tràng để đánh giá chính xác mức độ và loại trừ bệnh lý khác.

Bệnh trĩ tuy phổ biến nhưng nhiều người ngại đi khám vì tâm lý e ngại. Tuy nhiên, cần lưu ý một số điểm quan trọng:

Không phải mọi chảy máu hậu môn đều do trĩ. Các bệnh lý khác như nứt kẽ hậu môn, polyp, viêm đại tràng, hoặc ung thư đại trực tràng cũng có thể gây chảy máu. Vì vậy, khi có triệu chứng chảy máu trực tràng, nên đi khám để xác định chính xác nguyên nhân.

Không tự ý sử dụng các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng (xông hậu môn bằng các loại lá, đắp thuốc không rõ nguồn gốc) vì có thể gây kích ứng, nhiễm trùng hoặc bỏng da.

Phòng ngừa luôn hiệu quả hơn điều trị. Thay đổi lối sống (tăng chất xơ, uống đủ nước, vận động) là biện pháp nền tảng, duy trì lâu dài giúp ngăn ngừa tái phát hiệu quả.

Lưu ý: Sản phẩm gợi ý dưới đây chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

• Men vi sinh Probiotics Bioamicus (Lọ 10ml)
• Thuốc dạ dày Phosphalugel (Hộp 26 gói)
• Men vi sinh Probiotics Bioamicus (Lọ 10ml)

Xem thêm sản phẩm tại Circa.vn

1. WHO
2. Mayo Clinic
3. NHS UK
4. MSD Manual
5. Bộ Y tế Việt Nam