Cách đọc nhãn thực phẩm chức năng: 5 bước để không mua nhầm

Theo quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP, nhãn TPCN (thực phẩm bảo vệ sức khỏe) bắt buộc phải ghi rõ:

"Sản phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh"

Dòng chữ này phải được in rõ ràng, dễ đọc trên nhãn sản phẩm. Nếu sản phẩm KHÔNG có dòng chữ này — hoặc cố tình giấu/in mờ — đó là dấu hiệu đầu tiên cho thấy sản phẩm có vấn đề về pháp lý.

Mẹo nhanh: Cầm sản phẩm lên, tìm dòng chữ này TRƯỚC TIÊN. Nếu không thấy → nghi ngờ → kiểm tra thêm các bước tiếp theo.

TPCN hợp pháp tại Việt Nam phải có số xác nhận công bố phù hợp quy định an toàn thực phẩm. Số này thường in trên nhãn hoặc hộp sản phẩm, có dạng:

• XNQC + số (ví dụ: XNQC 12345/2024/ATTP-CNQC) — cho sản phẩm sản xuất trong nước
• Hoặc số công bố tương ứng cho sản phẩm nhập khẩu

Cách tra cứu:

• Truy cập congbosanpham.moh.gov.vn
• Nhập số công bố hoặc tên sản phẩm
• Kiểm tra: tên sản phẩm, nhà sản xuất, thành phần có khớp với nhãn không

Nếu không tìm thấy trên hệ thống, sản phẩm có thể chưa được công bố hợp pháp hoặc đang sử dụng số giả. (Nguồn: Cục An toàn thực phẩm — Quy định công bố sản phẩm)

Nhãn TPCN phải liệt kê đầy đủ thành phần và hàm lượng hoạt chất chính trong mỗi đơn vị sử dụng (viên, gói, ml...).

Cần kiểm tra:

• Hoạt chất chính có được ghi hàm lượng cụ thể không? Ví dụ: "Vitamin D3 1000IU" thay vì chỉ ghi "chứa vitamin D"
• So sánh hàm lượng với nhu cầu khuyến nghị hàng ngày (RDA): nếu một viên chứa 5000% RDA vitamin B12, liệu bạn có thực sự cần?
• Danh sách phụ gia, chất bảo quản, chất tạo màu: với người dị ứng, đây là phần quan trọng
• Cảnh giác với danh sách thành phần quá dài, nhiều tên "bí hiểm": sản phẩm tốt thường đơn giản, rõ ràng

Theo Luật Quảng cáo Việt Nam và các quy định liên quan, TPCN tuyệt đối không được: (Nguồn: Luật Quảng cáo 2012, Nghị định 15/2018/NĐ-CP)

• Ghi hoặc quảng cáo có tác dụng "điều trị", "chữa khỏi", "đặc trị" bất kỳ bệnh gì
• Sử dụng hình ảnh, lời khuyên của bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế để quảng cáo
• Ghi "cam kết hiệu quả 100%" hoặc lời hứa kết quả tuyệt đối
• Sử dụng "nghiên cứu lâm sàng chứng minh" mà không có bằng chứng kiểm chứng được

Dấu hiệu cần nghi ngờ:

• "Khỏi sau 7 ngày", "Cam kết giảm 10kg trong 1 tháng"
• "Bác sĩ X khuyên dùng" (kèm hình ảnh người mặc blouse trắng)
• Quảng cáo dưới dạng "chia sẻ kinh nghiệm bệnh nhân" trên mạng xã hội
• Giá rẻ bất thường so với thị trường hoặc giảm giá "chỉ hôm nay"

Bước cuối cùng nhưng không kém quan trọng:

• Nhà sản xuất/nhập khẩu: Phải được ghi rõ trên nhãn. Tìm kiếm tên công ty — công ty uy tín thường có website, địa chỉ, số hotline rõ ràng
• Hạn sử dụng: Kiểm tra ngày sản xuất và hạn sử dụng. Sản phẩm gần hết hạn thường được giảm giá mạnh — không nên mua dự trữ
• Nơi mua: Ưu tiên mua tại nhà thuốc có giấy phép, siêu thị, hoặc website chính hãng. Tránh mua từ các trang mạng xã hội, người bán không rõ nguồn gốc
• Tem chống giả (nếu có): quét mã QR hoặc gọi hotline xác minh

Ví dụ minh họa

Dược sĩ nhà thuốc thường gặp tình huống: khách hàng mang một sản phẩm TPCN mua trên mạng, hỏi "Sản phẩm này có tốt không?". Khi nhìn nhãn, dược sĩ thường kiểm tra ngay 3 điều: (1) có dòng chữ "không phải thuốc" không, (2) có số công bố không, (3) công dụng ghi trên nhãn có dùng từ "điều trị" hay "chữa" không.

Nhiều sản phẩm bán trên mạng ghi nhãn tiếng Việt dán đè lên nhãn gốc, hàm lượng không khớp, hoặc thậm chí không có số công bố. Dược sĩ thường khuyên: nếu nghi ngờ, hãy tra cứu trên congbosanpham.moh.gov.vn trước khi dùng. Nếu sản phẩm quảng cáo "chữa khỏi" bất kỳ bệnh gì — đó gần như chắc chắn là quảng cáo sai sự thật.

Thực phẩm chức năng có thể hỗ trợ dinh dưỡng và sức khỏe khi dùng đúng sản phẩm, đúng đối tượng. Tuy nhiên, cần nhớ:

• TPCN không phải thuốc — không thay thế điều trị y khoa cho bất kỳ bệnh lý nào
• "Tự nhiên" không đồng nghĩa với "an toàn" — thảo dược cũng có thể gây tác dụng phụ và tương tác thuốc
• Người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính (tim mạch, tiểu đường, ung thư...) bắt buộc hỏi bác sĩ trước khi dùng TPCN
• Phụ nữ mang thai, cho con bú, và trẻ em dưới 6 tuổi cần đặc biệt thận trọng
• Nếu gặp sản phẩm quảng cáo sai sự thật, có thể phản ánh qua đường dây nóng Cục An toàn thực phẩm

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ, dược sĩ.

• Nghị định 15/2018/NĐ-CP — Quy định chi tiết thi hành Luật An toàn thực phẩm
• Luật Quảng cáo 2012 (Luật số 16/2012/QH13)
• Cục An toàn thực phẩm — Hệ thống tra cứu công bố sản phẩm
• MedlinePlus — Dietary Supplements (2024)

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc tư vấn của bác sĩ, dược sĩ.