Chăm sóc mắt khi dùng kính áp tròng: 5 sai lầm phổ biến và hướng dẫn từ dược sĩ

Kính áp tròng là thiết bị y tế tiếp xúc trực tiếp với giác mạc — lớp mô trong suốt phủ phía trước mắt. Theo CDC, khoảng 45 triệu người Mỹ sử dụng kính áp tròng, và phần lớn không tuân thủ đầy đủ quy trình vệ sinh.

Hậu quả có thể xảy ra khi vệ sinh không đúng cách:

• Viêm giác mạc do vi khuẩn: Nhiễm trùng phổ biến nhất, gây đau, đỏ mắt, nhạy sáng.
• Viêm giác mạc do Acanthamoeba: Loại ký sinh trùng sống trong nước máy. Theo FDA, nhiễm Acanthamoeba rất khó điều trị và có thể gây mất thị lực vĩnh viễn.
• Viêm giác mạc do nấm Fusarium: CDC ghi nhận nhiều đợt bùng phát từ năm 2006 liên quan đến dung dịch ngâm kính bị nhiễm.
• Loét giác mạc: Nhiễm trùng nặng có thể phát triển nhanh chóng và để lại sẹo giác mạc ảnh hưởng thị lực.

Theo Viện Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO), dù sản phẩm ghi "no-rub" (không cần chà), bạn vẫn nên thực hiện quy trình chà rửa (rub-and-rinse):

1. Rửa tay sạch bằng xà phòng: Lau khô bằng khăn không xơ trước khi chạm vào kính.
2. Chà nhẹ kính: Đặt kính trên lòng bàn tay, nhỏ vài giọt dung dịch đa năng, nhẹ nhàng chà bề mặt kính bằng ngón tay trong 15-20 giây.
3. Xả sạch bằng dung dịch: Dùng dung dịch ngâm kính (không phải nước máy!) để xả sạch.
4. Ngâm kính: Đổ dung dịch mới hoàn toàn vào hộp đựng, ngâm kính theo thời gian ghi trên sản phẩm.
5. Vệ sinh hộp đựng: Xả hộp bằng dung dịch ngâm (không phải nước), để ráo úp ngửa trên khăn sạch.

1. Đổ thêm dung dịch cũ thay vì thay mới hoàn toàn

Đây là sai lầm nguy hiểm nhất. Cả AAO, CDC và FDA đều cảnh báo: không bao giờ đổ thêm dung dịch mới vào phần dung dịch cũ còn trong hộp ("topping off"). Dung dịch đã qua sử dụng mất khả năng khử trùng và trở thành môi trường nuôi cấy vi khuẩn.

2. Dùng nước máy để rửa kính hoặc hộp đựng

Nước máy, nước cất, và nước muối sinh lý đều không phải là chất khử trùng (AAO). Nước máy chứa Acanthamoeba — ký sinh trùng gây viêm giác mạc cực kỳ khó điều trị (FDA). Luôn dùng dung dịch ngâm kính chuyên dụng cho mọi bước.

3. Đeo kính khi ngủ (trừ khi được chỉ định)

Ngủ với kính áp tròng (kể cả "chợp mắt" 30 phút) làm giảm lượng oxy đến giác mạc, tăng nguy cơ nhiễm trùng gấp nhiều lần. Chỉ một số loại kính đặc biệt được FDA chấp thuận cho sử dụng qua đêm — và ngay cả những loại này vẫn có nguy cơ cao hơn so với tháo ra hàng ngày.

4. Đeo kính khi bơi, tắm hoặc ngâm bồn

FDA khuyến cáo rõ ràng: tháo kính trước khi tiếp xúc với nước — bao gồm bể bơi, biển, bồn tắm nóng, và cả khi tắm vòi sen. Nước là nguồn lây nhiễm vi khuẩn và Acanthamoeba cho kính áp tròng.

5. Không thay hộp đựng kính đúng hạn

AAO khuyến cáo thay hộp đựng kính ít nhất mỗi 3 tháng. Hộp cũ tích tụ vi khuẩn dạng màng sinh học (biofilm) mà dung dịch ngâm không thể loại bỏ hoàn toàn.

Không phải dung dịch nào cũng giống nhau. Dược sĩ có thể giúp bạn chọn loại phù hợp:

• Dung dịch đa năng (multipurpose solution): Tiện lợi nhất — dùng cho cả rửa, khử trùng và ngâm. Phù hợp cho hầu hết người dùng.
• Dung dịch hydrogen peroxide (ví dụ: Clear Care): Khử trùng mạnh hơn, phù hợp cho người nhạy cảm với chất bảo quản trong dung dịch đa năng, hoặc người có nhiều cặn protein trên kính. Lưu ý: Phải ngâm đủ 6 giờ để trung hòa peroxide — nếu không, gây bỏng rát mắt nghiêm trọng.
• Nước muối sinh lý: Chỉ dùng để xả — KHÔNG có khả năng khử trùng (AAO).
• Thuốc nhỏ mắt dưỡng ẩm: Dùng để giảm khô khi đeo kính. Chọn loại ghi rõ "tương thích với kính áp tròng" — phần lớn thuốc nhỏ mắt thông thường có thể gây hại cho kính (AAO).

Theo FDA, hãy tháo kính ngay lập tức và đến bác sĩ nhãn khoa nếu có bất kỳ triệu chứng nào sau:

• Cần đi khám trong ngày (khẩn cấp): Đau mắt dữ dội kèm đỏ và nhạy sáng; nhìn thấy đốm trắng trên giác mạc (có thể là ổ loét); chảy mủ hoặc dịch từ mắt; mất thị lực đột ngột hoặc nhìn mờ sau khi tháo kính.
• Cần đặt lịch khám sớm: Đỏ mắt kéo dài hơn 1-2 ngày; cảm giác cộm, vướng liên tục; sưng mí mắt; nhìn mờ thoáng qua.

Dấu hiệu quan trọng: Nếu bạn thấy đau + đỏ + nhạy sáng cùng lúc, đây có thể là viêm giác mạc hoặc loét giác mạc — cần khám mắt trong ngày, không chờ đợi.