Chảy Máu Cam: Sơ Cứu Đúng Trong 10 Phút Và Khi Nào Cần Đến Bệnh Viện

1. Hai loại chảy máu cam

• Chảy máu cam phía trước (anterior): máu chảy ra từ một bên mũi, lượng không nhiều, thường do niêm mạc khô, ngoáy mũi, xì mũi mạnh, thay đổi thời tiết. Đây là loại thường gặp nhất và đáp ứng tốt với sơ cứu tại nhà.
• Chảy máu cam phía sau (posterior): máu chảy xuống họng, ra cả hai bên mũi, thường gặp hơn ở người lớn tuổi, người tăng huyết áp, hoặc sau chấn thương. Lượng máu thường nhiều, khó cầm bằng ép ngoài — cần đến bệnh viện.

2. Sơ cứu đúng từng bước

1. Ngồi thẳng, cúi người hơi ra phía trước. Không ngả đầu ra sau (máu sẽ chảy xuống họng, gây buồn nôn, khó đánh giá lượng máu và có thể sặc).
2. Thở bằng miệng, nhổ phần nước bọt có máu xuống cốc hoặc bồn rửa, không nuốt.
3. Dùng ngón cái và ngón trỏ ép chặt phần mềm của mũi (ngay dưới xương mũi, sát cánh mũi) trong 10–15 phút liên tục. Không thả ra để kiểm tra giữa chừng.
4. Có thể chườm đá bọc trong khăn mỏng lên sống mũi hoặc gáy để giúp co mạch.
5. Sau 10–15 phút thả ra; nếu vẫn còn chảy, lặp lại một lần nữa (tổng 20–30 phút). Nếu sau 30 phút vẫn không cầm, đến cơ sở y tế.
6. Sau khi cầm máu, không xì mũi, không cúi mạnh, không vận động nặng trong 24 giờ; không ngoáy mũi ít nhất 3 ngày.

3. Với trẻ em — lưu ý riêng

• Trấn an trẻ để trẻ không hoảng sợ và nuốt máu. Giọng nói bình tĩnh giúp trẻ hợp tác.
• Cho trẻ ngồi lòng người lớn, cúi nhẹ đầu ra phía trước, giúp trẻ ép mũi vì tự trẻ khó làm đúng lực.
• Không nhét bông gòn sâu vào mũi trẻ — có thể gây tổn thương và rơi vào đường thở khi rút ra.
• Nếu trẻ dưới 2 tuổi bị chảy máu cam lần đầu, hoặc chảy nhiều, nên đưa đi khám để đánh giá nguyên nhân.

4. Phòng ngừa tái phát — đặc biệt mùa nóng khô

• Giữ ẩm niêm mạc mũi: xịt hoặc nhỏ nước muối sinh lý (NaCl 0.9%) 1–3 lần/ngày, đặc biệt vào sáng/tối trong thời tiết khô nóng hoặc phòng máy lạnh.
• Có thể bôi một lớp mỏng vaseline trong lỗ mũi trước khi ngủ để giữ ẩm — chỉ dùng cho người lớn và trẻ lớn; không dùng cho trẻ nhỏ.
• Không ngoáy mũi; cắt móng tay ngắn cho trẻ.
• Giữ độ ẩm phòng 40–60%; vệ sinh máy tạo ẩm định kỳ.
• Uống đủ nước, ăn rau quả giàu vitamin C.
• Kiểm soát dị ứng mũi — xì mũi mạnh và hắt hơi nhiều là nguyên nhân thường gặp.

5. Những sai lầm thường gặp

• Ngả đầu ra sau: máu chảy xuống họng, dễ sặc, không đánh giá được lượng máu mất.
• Nhét bông, giấy sâu vào mũi: có thể gây tổn thương niêm mạc và nhiễm trùng.
• Thả tay giữa chừng để kiểm tra: làm bong cục máu đông đang hình thành.
• Ép sai vị trí (ép xương mũi thay vì phần mềm): không đủ áp lực lên mạch máu chảy.
• Đè đá lạnh trực tiếp: gây tê da; nên bọc trong khăn mỏng.

6. Khi nào cần đi bệnh viện?

• Chảy máu không cầm sau 20–30 phút sơ cứu đúng cách.
• Lượng máu nhiều, chảy ra cả hai bên mũi hoặc xuống họng dù đang cúi đầu.
• Có chấn thương mũi, mặt, đầu đi kèm.
• Kèm khó thở, chóng mặt, da xanh tái, tim đập nhanh.
• Người đang dùng thuốc chống đông (warfarin, aspirin liều cao, các DOAC), bệnh máu, hoặc rối loạn đông máu đã biết.
• Người tăng huyết áp không kiểm soát có chảy máu cam lặp lại.
• Trẻ <2 tuổi chảy máu cam lần đầu hoặc chảy nhiều.
• Chảy máu cam tái diễn >1 lần/tuần không rõ nguyên nhân — nên khám chuyên khoa tai mũi họng.

Lưu ý quan trọng

• Không tự dùng thuốc xịt mũi co mạch kéo dài (>3–5 ngày) để cầm máu; có thể gây phụ thuộc và chảy máu tái diễn.
• Với người bệnh mạn tính, người đang dùng thuốc chống đông, trẻ em, phụ nữ mang thai/cho con bú — tham khảo bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc xịt/nhỏ mũi nào ngoài nước muối sinh lý.

Kết luận

Sơ cứu chảy máu cam chỉ cần 3 thao tác đúng: ngồi thẳng cúi nhẹ, ép phần mềm cánh mũi 10–15 phút liên tục, thở bằng miệng. Phần lớn trường hợp sẽ ngưng chảy. Giữ ẩm niêm mạc mũi là cách phòng ngừa quan trọng nhất. Khi máu không cầm, tái diễn hoặc kèm triệu chứng bất thường, hãy đến cơ sở y tế.