Đau dạ dày và viêm dạ dày: nhận biết triệu chứng, chăm sóc và khi nào cần đi khám

Viêm dạ dày là tình trạng lớp niêm mạc lót bên trong dạ dày bị viêm. Theo Mayo Clinic, viêm dạ dày có thể xảy ra đột ngột (cấp tính) hoặc diễn tiến từ từ, kéo dài (mạn tính). Trong nhiều trường hợp, tình trạng này gây khó chịu nhưng không phải lúc nào cũng nghiêm trọng.

Đáng chú ý, viêm dạ dày không phải lúc nào cũng gây triệu chứng, và "đau dạ dày" mà nhiều người mô tả có thể đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau, nên việc đánh giá đúng rất quan trọng.

Khi có biểu hiện, các triệu chứng có thể bao gồm:

• Đau hoặc nóng rát âm ỉ ở vùng thượng vị (trên rốn), có thể tăng hoặc giảm sau khi ăn.
• Cảm giác đầy, khó chịu ở bụng trên sau bữa ăn.
• Buồn nôn, đôi khi nôn.
• Ăn nhanh no, chán ăn.

Những triệu chứng này có thể gặp ở nhiều rối loạn tiêu hóa khác, vì vậy không nên tự chẩn đoán chắc chắn mà cần theo dõi và thăm khám khi cần.

Mức độ và kiểu triệu chứng có thể khác nhau giữa từng người: có người chủ yếu thấy nóng rát, người khác lại nổi bật cảm giác đầy bụng, ợ hơi hoặc khó tiêu. Triệu chứng cũng có thể thay đổi theo bữa ăn, mức độ căng thẳng và giấc ngủ. Việc theo dõi diễn tiến trong vài ngày, lưu ý mối liên hệ với thức ăn và thuốc đang dùng, sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho bác sĩ khi thăm khám.

Theo Mayo Clinic và Cleveland Clinic, viêm dạ dày có thể liên quan đến:

• Vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori): một trong những nguyên nhân thường gặp gây viêm dạ dày mạn.
• Dùng thuốc giảm đau kháng viêm (NSAID) kéo dài như aspirin, naproxen, ibuprofen.
• Rượu bia, hút thuốc lá.
• Căng thẳng nặng do phẫu thuật lớn, chấn thương, bỏng hoặc nhiễm trùng nặng (viêm dạ dày cấp).
• Trào ngược dịch mật, một số bệnh tự miễn hoặc viêm khác.

Hiểu nguyên nhân giúp định hướng cách xử trí. Ví dụ, nếu viêm dạ dày liên quan đến H. pylori, việc điều trị thường cần phác đồ do bác sĩ chỉ định sau khi chẩn đoán xác định, chứ không phải tự mua kháng sinh. Nếu nguyên nhân là do dùng thuốc giảm đau kháng viêm, bác sĩ có thể xem xét điều chỉnh thuốc. Việc xác định đúng "gốc rễ" quan trọng hơn nhiều so với chỉ giảm triệu chứng tạm thời.

Với các trường hợp nhẹ, một số biện pháp có thể giúp giảm khó chịu:

• Điều chỉnh ăn uống: ăn chậm, chia nhỏ bữa, hạn chế đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ, cà phê, rượu bia.
• Tránh hoặc thận trọng với NSAID: nếu đang dùng thuốc giảm đau kháng viêm, hãy trao đổi với bác sĩ.
• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Quản lý căng thẳng, ngủ đủ giấc.

Một số sản phẩm không kê đơn như thuốc kháng acid (antacid) có thể giúp giảm tạm thời cảm giác nóng rát theo hướng dẫn sử dụng. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn, bạn nên tham khảo dược sĩ/bác sĩ thay vì tự dùng thuốc kéo dài.

Thói quen ăn uống đều đặn giúp dạ dày hoạt động ổn định hơn: cố gắng không bỏ bữa, không để bụng quá đói rồi ăn dồn, và tránh nằm ngay sau khi ăn no. Một số người nhận thấy triệu chứng nặng lên với thức ăn quá chua, quá cay, đồ uống có ga; việc theo dõi và ghi lại các yếu tố làm triệu chứng tăng giúp bạn điều chỉnh khẩu phần cá nhân hóa. Bỏ thuốc lá không chỉ tốt cho dạ dày mà còn cho sức khỏe tổng thể.

Nhiều người cho rằng cứ đau vùng bụng trên là "đau dạ dày" và tự mua thuốc dùng kéo dài. Thực tế, triệu chứng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, và việc dùng thuốc giảm acid liên tục có thể che lấp dấu hiệu của bệnh lý cần được đánh giá. Một quan niệm khác là uống sữa nhiều sẽ "chữa" đau dạ dày; trên thực tế sữa có thể tạm thời dễ chịu nhưng không phải giải pháp cho mọi trường hợp và đôi khi kích thích tiết acid sau đó. Cách tiếp cận an toàn là điều chỉnh lối sống, dùng thuốc hỗ trợ hợp lý và đi khám khi triệu chứng dai dẳng.

Hãy đi khám khi có các tình huống sau:

• Triệu chứng đau dạ dày kéo dài từ một tuần trở lên hoặc tái phát nhiều lần.
• Đau dữ dội, nôn nhiều không giữ được thức ăn.

Đặc biệt, cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo: nôn ra máu hoặc chất nôn giống bã cà phê, đi ngoài phân đen hoặc có máu, đau bụng dữ dội, sụt cân không rõ nguyên nhân. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng cần xử trí khẩn.

Không nên lạm dụng thuốc giảm acid hay tự ý dùng kháng sinh để "diệt HP" khi chưa được chẩn đoán và chỉ định, vì điều này có thể gây kháng thuốc và bỏ sót bệnh lý khác. Người có bệnh lý nền, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào.

Đau dạ dày và viêm dạ dày là vấn đề tiêu hóa thường gặp, phần lớn có thể cải thiện nhờ điều chỉnh ăn uống, lối sống và dùng thuốc hỗ trợ hợp lý. Tuy nhiên, khi triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu cảnh báo, hãy đi khám để được chẩn đoán và điều trị đúng.

Quan trọng nhất, hãy lắng nghe cơ thể và không xem nhẹ những triệu chứng kéo dài hoặc bất thường. Một lối sống điều độ kết hợp thăm khám đúng lúc giúp bảo vệ sức khỏe tiêu hóa về lâu dài.

Nguồn tham khảo: Mayo Clinic (Gastritis – Symptoms & causes; Diagnosis & treatment); Cleveland Clinic (Gastritis); NHS (Gastritis).

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.