Đau họng, khàn tiếng: nguyên nhân thường gặp, cách chăm sóc tại nhà và khi nào cần đi khám

Nhiễm virus (phổ biến nhất)

Khoảng 80% trường hợp đau họng do virus gây ra, bao gồm rhinovirus (gây cảm lạnh thông thường), virus cúm, adenovirus và coronavirus. Biểu hiện: đau rát họng, ho, sổ mũi, có thể kèm sốt nhẹ. Triệu chứng thường tự cải thiện trong 5–7 ngày mà không cần kháng sinh.

Viêm họng do vi khuẩn

Chiếm 15–30% trường hợp đau họng, thường do liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus group A). Biểu hiện: đau họng dữ dội, nuốt đau rõ, sốt cao trên 38,5°C, amidan sưng đỏ có chấm mủ trắng, hạch cổ sưng đau. Trường hợp này cần kháng sinh theo chỉ định bác sĩ để tránh biến chứng thấp khớp cấp.

Viêm thanh quản — khàn tiếng

Viêm thanh quản là nguyên nhân phổ biến nhất gây khàn tiếng. Có thể do virus, lạm dụng giọng nói (nói to, hát nhiều, la hét) hoặc kích ứng từ khói bụi, thuốc lá. Khàn tiếng thường tự khỏi trong 1–2 tuần nếu để giọng nghỉ ngơi đủ.

Trào ngược dạ dày — thực quản (GERD)

Axit dạ dày trào ngược lên họng gây kích ứng niêm mạc, dẫn đến cảm giác vướng họng, rát họng kéo dài, khàn tiếng vào buổi sáng. Theo Mayo Clinic, trào ngược chiếm khoảng 10% các trường hợp đau họng mãn tính.

Dị ứng và chảy mũi sau

Dịch mũi chảy xuống thành sau họng (post-nasal drip) do dị ứng, viêm mũi gây kích thích và đau rát họng, thường kèm ho khan về đêm và buổi sáng.

Đối với đau họng nhẹ đến vừa (không sốt cao, không khó thở, không nuốt đau dữ dội), các biện pháp chăm sóc tại nhà sau đây thường hiệu quả:

Súc miệng nước muối ấm

Hòa 1/2 thìa cà phê muối vào 240ml nước ấm, súc họng 15–30 giây rồi nhổ ra. Thực hiện 3–4 lần/ngày. Theo nghiên cứu đăng trên American Journal of Preventive Medicine, súc miệng nước muối đều đặn giúp giảm 40% nguy cơ nhiễm trùng hô hấp trên.

Uống nhiều nước ấm

Nước ấm, trà mật ong chanh, nước canh giúp giữ ẩm niêm mạc họng và làm dịu cảm giác đau rát. Mật ong (không dùng cho trẻ dưới 12 tháng) có đặc tính kháng khuẩn nhẹ và làm dịu kích ứng họng.

Để giọng nghỉ ngơi

Tránh nói to, nói nhiều hoặc thì thầm (thì thầm thực tế gây căng dây thanh quản hơn nói nhỏ bình thường). Hạn chế hắng giọng vì động tác này gây sang chấn lặp đi lặp lại lên dây thanh.

Thuốc giảm đau không kê đơn

Paracetamol hoặc ibuprofen giúp giảm đau họng và hạ sốt. Dùng theo liều hướng dẫn trên bao bì, không vượt quá liều tối đa trong ngày. Viên ngậm họng chứa thành phần sát khuẩn nhẹ (như cetylpyridinium, benzalkonium) hoặc gây tê tại chỗ (benzocaine) giúp giảm đau tạm thời.

Một số thói quen và thực phẩm có thể làm tình trạng đau họng nặng hơn:

Hút thuốc lá hoặc hít khói thuốc — khói thuốc kích thích trực tiếp niêm mạc họng, làm chậm quá trình lành và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Uống rượu bia gây khô niêm mạc và tương tác với thuốc giảm đau.

Ăn thức ăn cay, nóng, chua hoặc cứng — tăng kích ứng niêm mạc đang viêm. Nên ăn thức ăn mềm, ấm vừa phải như cháo, súp.

Tự ý dùng kháng sinh mua ngoài — kháng sinh không hiệu quả với đau họng do virus (chiếm 80% trường hợp) và gây kháng thuốc. Chỉ dùng kháng sinh khi bác sĩ chỉ định sau khi xác định nguyên nhân vi khuẩn.

Thì thầm kéo dài khi bị khàn tiếng — như đã nói, thì thầm gây căng dây thanh hơn nói nhỏ bình thường. Nếu cần giao tiếp nhiều, hãy viết tin nhắn hoặc dùng ứng dụng nhắn tin.

Một số biện pháp đơn giản giúp giảm nguy cơ đau họng khi thời tiết thay đổi:

Giữ ấm cổ và ngực khi ra ngoài trời mưa lạnh hoặc khi chuyển đổi giữa phòng điều hòa và ngoài trời. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt sau khi tiếp xúc với người bệnh hoặc chạm vào bề mặt công cộng.

Duy trì độ ẩm trong phòng ở mức vừa phải (40–60%). Không khí quá khô (do điều hòa) hoặc quá ẩm đều gây bất lợi cho niêm mạc họng. Hạn chế tiếp xúc gần với người đang ho, sổ mũi. Nếu ở chung nhà, nên đeo khẩu trang và giữ phòng thông thoáng.

Uống đủ nước mỗi ngày (1,5–2 lít) để duy trì độ ẩm niêm mạc đường hô hấp. Không hút thuốc và tránh khói thuốc lá thụ động. Súc miệng nước muối sinh lý 1–2 lần/ngày như biện pháp phòng ngừa.

Hầu hết đau họng tự khỏi trong 5–7 ngày. Tuy nhiên, bạn nên đi khám khi gặp các tình huống sau:

Đau họng kéo dài hơn 7 ngày mà không cải thiện hoặc nặng hơn. Sốt cao trên 38,5°C kéo dài hơn 3 ngày. Nuốt đau dữ dội đến mức không ăn uống được, chảy nước bọt nhiều. Khó thở, thở khò khè hoặc cảm giác nghẹt thở. Giọng khàn kéo dài hơn 2 tuần dù đã nghỉ giọng — theo Hội Tai Mũi Họng Hoa Kỳ (AAO-HNS), khàn tiếng trên 2 tuần cần được nội soi thanh quản để loại trừ tổn thương dây thanh.

Amidan sưng to một bên hoặc sưng bất đối xứng. Nổi hạch cổ to, đau, kéo dài hơn 2 tuần. Đau họng tái phát nhiều lần (trên 5–7 lần/năm).

Trẻ nhỏ bị đau họng kèm phát ban, nôn ói hoặc bỏ bú cần được khám sớm vì có thể là dấu hiệu nhiễm trùng nặng.

Đau họng phần lớn là do virus và tự khỏi, nhưng không nên chủ quan nếu triệu chứng kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường. Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh mà không có chỉ định của bác sĩ.

Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng thuốc.