Đau khớp gối: nguyên nhân thường gặp, cách giảm đau và phòng ngừa

Đau khớp gối là tình trạng đau xuất hiện ở vùng đầu gối, có thể bắt nguồn từ chính khớp gối hoặc từ các cấu trúc xung quanh như dây chằng, gân, bao hoạt dịch và sụn chêm (theo Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh). Vị trí đau có thể ở mặt trước, mặt sau, bên trong hoặc bên ngoài đầu gối, tùy thuộc vào nguyên nhân cụ thể. (Nguồn: WHO, 2024)

Cơn đau khớp gối có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: (Nguồn: Mayo Clinic, 2024)

• Đau âm ỉ: thường liên quan đến thoái hóa khớp, đau tăng khi vận động và giảm khi nghỉ ngơi.
• Đau nhói, đau buốt: có thể do chấn thương dây chằng hoặc rách sụn chêm.
• Đau kèm sưng nóng: thường gặp trong viêm bao hoạt dịch hoặc viêm khớp.
• Đau khi leo cầu thang hoặc ngồi xổm: phổ biến ở người bị thoái hóa khớp gối hoặc viêm gân bánh chè.

Mức độ đau khớp gối rất đa dạng — từ cảm giác khó chịu nhẹ đến đau dữ dội khiến người bệnh khó di chuyển. Điều quan trọng là không nên chủ quan với bất kỳ cơn đau nào kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến đau khớp gối. Theo thông tin từ Bệnh viện Hồng Ngọc và Vinmec, một số nguyên nhân phổ biến bao gồm: (Nguồn: NHS UK, 2024)

Thoái hóa khớp gối

Đây là nguyên nhân hàng đầu ở người trung niên và cao tuổi. Thoái hóa xảy ra khi lớp sụn bao phủ bề mặt khớp bị mòn dần theo thời gian, khiến các đầu xương ma sát trực tiếp với nhau, gây đau và cứng khớp. Thoái hóa khớp gối tiến triển từ từ và thường nặng hơn vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu. (Nguồn: MSD Manual, 2024)

Chấn thương dây chằng

Chấn thương dây chằng chéo trước (ACL) hoặc dây chằng bên rất thường gặp ở người chơi thể thao hoặc sau tai nạn. Người bị tổn thương dây chằng thường nghe tiếng "rắc" tại thời điểm chấn thương, kèm theo sưng và mất ổn định khớp gối.

Rách sụn chêm

Sụn chêm đóng vai trò như "đệm giảm xóc" giữa xương đùi và xương chày. Rách sụn chêm có thể xảy ra do chấn thương thể thao hoặc do thoái hóa ở người lớn tuổi, gây đau, sưng và cảm giác kẹt khớp khi vận động.

Viêm bao hoạt dịch (bursitis)

Bao hoạt dịch là các túi nhỏ chứa dịch, có chức năng giảm ma sát giữa các cấu trúc quanh khớp. Khi bị viêm do quỳ gối quá nhiều, chấn thương hoặc nhiễm trùng, vùng đầu gối sẽ sưng, nóng và đau.

Viêm gân (tendinitis)

Viêm gân bánh chè (còn gọi là "đầu gối của người nhảy") là tình trạng phổ biến ở những người thường xuyên chạy, nhảy hoặc đạp xe. Đau thường tập trung ở mặt trước đầu gối, ngay dưới xương bánh chè.

Vận động quá mức

Lặp đi lặp lại các động tác gây áp lực lên khớp gối — như chạy bộ đường dài, leo núi liên tục hoặc công việc phải quỳ gối thường xuyên — có thể gây đau do quá tải lên sụn, gân và dây chằng (theo Phòng khám ACC).

Không phải ai cũng bị đau khớp gối như nhau. Một số yếu tố có thể khiến bạn dễ gặp phải tình trạng này hơn người khác: (Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2023)

• Tuổi tác: Khớp gối thoái hóa tự nhiên theo tuổi. Người trên 50 tuổi có nguy cơ cao hơn đáng kể so với người trẻ.
• Thừa cân, béo phì: Mỗi kilogram cân nặng tăng thêm sẽ tạo thêm khoảng 3-4 kg áp lực lên khớp gối khi đi bộ. Thừa cân khiến sụn khớp mài mòn nhanh hơn và tăng nguy cơ thoái hóa.
• Tiền sử chấn thương: Người từng bị chấn thương khớp gối trước đó (dù đã hồi phục) có nguy cơ cao hơn bị đau tái phát hoặc thoái hóa sớm.
• Nghề nghiệp đặc thù: Những công việc đòi hỏi quỳ gối, mang vác nặng hoặc đứng lâu liên tục làm tăng áp lực lên khớp gối theo thời gian.
• Thiếu vận động hoặc vận động sai cách: Cơ đùi và cơ bắp chân yếu khiến khớp gối thiếu sự hỗ trợ cần thiết, dễ bị tổn thương hơn.
• Một số bệnh lý nền: Gout, viêm khớp dạng thấp hoặc nhiễm trùng khớp cũng có thể gây đau khớp gối.

Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ giúp bạn chủ động điều chỉnh lối sống để giảm thiểu khả năng bị đau khớp gối. undefined

Với những cơn đau khớp gối nhẹ đến vừa, bạn có thể áp dụng một số biện pháp giảm đau tại nhà trước khi cần đến sự can thiệp y tế. Theo khuyến cáo từ Nhà thuốc Long Châu và Vinmec, các phương pháp sau đây thường được khuyến khích:

Nghỉ ngơi hợp lý

Khi khớp gối đang đau, hãy giảm bớt các hoạt động gây áp lực lên đầu gối. Tránh đứng lâu, leo cầu thang nhiều hoặc mang vác nặng. Tuy nhiên, nghỉ ngơi không có nghĩa là nằm yên hoàn toàn — việc bất động quá lâu có thể khiến khớp cứng hơn.

Chườm lạnh và chườm ấm

Chườm lạnh trong 15-20 phút, ngày 2-3 lần giúp giảm sưng và giảm đau trong giai đoạn cấp (sau chấn thương hoặc khi khớp đang sưng nóng). Sau giai đoạn cấp, chườm ấm có thể giúp thư giãn cơ, tăng tuần hoàn và giảm cứng khớp.

Duy trì cân nặng hợp lý

Giảm cân (nếu đang thừa cân) là một trong những biện pháp hiệu quả để giảm tải cho khớp gối. Ngay cả việc giảm 2-3 kg cũng có thể tạo sự khác biệt đáng kể về mức độ đau.

Sử dụng thuốc giảm đau không kê đơn

Các thuốc giảm đau thông thường như paracetamol hoặc thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) dạng bôi ngoài da có thể giúp giảm đau tạm thời. Cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và không tự ý dùng kéo dài mà không có sự tư vấn của dược sĩ hoặc bác sĩ.

Hỗ trợ bằng dụng cụ

Đai bảo vệ đầu gối, gậy hỗ trợ đi bộ hoặc miếng lót giày chuyên dụng có thể giúp giảm áp lực lên khớp gối trong quá trình di chuyển.

Phòng ngừa đau khớp gối không phải là tránh vận động, mà là vận động đúng cách để tăng cường sức mạnh và sự linh hoạt cho các cơ xung quanh khớp gối. Dưới đây là một số gợi ý:

Tập tăng cường cơ đùi và cơ mông

Cơ tứ đầu đùi (mặt trước đùi) và cơ gân kheo (mặt sau đùi) đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định khớp gối. Các bài tập như:

• Nâng chân thẳng khi nằm (straight leg raise)
• Bước lên bục thấp (step-up)
• Gập đùi nhẹ với dây kháng lực
• Ngồi ghế ép chân (wall sit)

Nên bắt đầu với cường độ nhẹ và tăng dần. Nếu cảm thấy đau nhiều hơn khi tập, hãy dừng lại và tham khảo ý kiến chuyên gia.

Duy trì các hoạt động nhẹ nhàng

Đi bộ đều đặn, bơi lội hoặc đạp xe cường độ thấp là những hình thức vận động thân thiện với khớp gối, giúp duy trì sự linh hoạt mà không tạo áp lực quá lớn.

Khởi động kỹ trước khi tập luyện

Luôn dành 5-10 phút khởi động trước mọi hoạt động thể chất. Các động tác giãn cơ nhẹ nhàng giúp khớp gối "sẵn sàng" và giảm nguy cơ chấn thương.

Chọn giày phù hợp

Giày có đế êm, hỗ trợ vòm bàn chân tốt giúp phân bổ lực đều hơn khi di chuyển, từ đó giảm gánh nặng cho khớp gối. Tránh đi giày cao gót thường xuyên hoặc giày quá cũ đã mòn đế.

Tránh các tư thế gây hại

Hạn chế ngồi xổm, ngồi bệt xếp chân hoặc quỳ gối trong thời gian dài. Khi ngồi làm việc, nên giữ đầu gối vuông góc hoặc hơi duỗi, tránh gập đầu gối quá sâu.

Mặc dù nhiều trường hợp đau khớp gối có thể cải thiện bằng các biện pháp tại nhà, bạn nên đến gặp bác sĩ nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Đau khớp gối kéo dài hơn 1-2 tuần mà không thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi.
• Sưng đầu gối rõ rệt, kèm theo nóng đỏ.
• Không thể duỗi thẳng hoặc gập đầu gối hoàn toàn.
• Cảm giác khớp gối "lỏng lẻo", không vững khi đi hoặc đứng.
• Đau dữ dội sau chấn thương (ngã, va chạm, xoay người đột ngột).
• Có tiếng kêu "lạo xạo" bất thường kèm theo đau khi vận động.
• Đau khớp gối kèm sốt — có thể là dấu hiệu nhiễm trùng khớp cần xử trí khẩn.

Bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp chẩn đoán như chụp X-quang, siêu âm khớp, chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc xét nghiệm dịch khớp để xác định chính xác nguyên nhân (theo Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh). Tùy mức độ, phác đồ điều trị có thể bao gồm vật lý trị liệu, tiêm khớp hoặc phẫu thuật trong những trường hợp nặng.

Đau khớp gối là triệu chứng chung của nhiều bệnh lý khác nhau, vì vậy không nên tự chẩn đoán hoặc tự điều trị kéo dài tại nhà mà không có sự theo dõi của chuyên gia y tế. Một số điều cần lưu ý:

• Không tự ý sử dụng thuốc giảm đau kéo dài (đặc biệt nhóm NSAIDs đường uống) vì có thể gây tác dụng phụ trên dạ dày và thận.
• Không xoa bóp mạnh hoặc bẻ khớp khi đang sưng đau — điều này có thể làm tình trạng nặng thêm.
• Thận trọng với các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng khoa học. Nên ưu tiên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Nếu đang mắc bệnh lý nền như tiểu đường, gout hoặc bệnh tự miễn, việc điều trị đau khớp gối cần được phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa.

Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng.

Lưu ý: Sản phẩm gợi ý dưới đây chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

• Glucosamine 1500mg (Hộp 30 viên)
• Dầu cá Omega 3 (Hộp 100 viên)
• Glucosamine 1500mg (Hộp 30 viên)

Xem thêm sản phẩm tại Circa.vn

1. WHO
2. Mayo Clinic
3. NHS UK
4. MSD Manual
5. Bộ Y tế Việt Nam