Đau mắt đỏ (viêm kết mạc): Nguyên nhân, cách chăm sóc và phòng lây nhiễm

Viêm kết mạc có 3 nguyên nhân chính, mỗi loại có đặc điểm riêng:

• Do virus (phổ biến nhất, ~80%): adenovirus là thủ phạm chính. Mắt đỏ, chảy nước mắt nhiều, dịch tiết trong, thường bắt đầu một mắt rồi lan sang mắt kia. Rất dễ lây trong 10–14 ngày (CDC).
• Do vi khuẩn: mắt đỏ kèm dịch mủ vàng/xanh dính, mí mắt dính khi ngủ dậy. Cần kháng sinh nhỏ mắt.
• Do dị ứng: ngứa mắt dữ dội, chảy nước mắt, thường hai mắt cùng lúc, kèm hắt hơi, sổ mũi. Không lây.

Góc nhìn dược sĩ: Cách đơn giản nhất phân biệt: dịch tiết trong + ngứa nhẹ → virus; mủ vàng đặc → vi khuẩn; ngứa dữ dội + sổ mũi → dị ứng. Tuy nhiên, chẩn đoán chính xác cần bác sĩ nhãn khoa.

Viêm kết mạc do virus không có thuốc đặc hiệu, chăm sóc triệu chứng:

• Chườm mát: đắp khăn sạch ngâm nước lạnh lên mắt nhắm 5–10 phút, 3–4 lần/ngày.
• Nước mắt nhân tạo: nhỏ 4–6 lần/ngày giảm khô rát. Chọn loại không chất bảo quản nếu nhỏ thường xuyên.
• Vệ sinh mắt: lau dịch tiết bằng bông/gạc ẩm, lau từ trong ra ngoài, mỗi mắt dùng miếng riêng.

Viêm kết mạc do vi khuẩn:

• Bác sĩ kê kháng sinh nhỏ mắt (tobramycin, moxifloxacin). Dùng đủ liệu trình (5–7 ngày) ngay cả khi hết triệu chứng.

Viêm kết mạc dị ứng:

• Thuốc nhỏ mắt kháng histamine (olopatadine, ketotifen) giảm ngứa.
• Tránh dị nguyên: phấn hoa, bụi, lông thú.

Không nên: dụi mắt; đeo kính áp tròng khi đang viêm; tự mua kháng sinh nhỏ khi chưa xác định do vi khuẩn; dùng chung khăn mặt.

Viêm kết mạc do virus lây qua tiếp xúc trực tiếp (tay chạm mắt rồi chạm người khác) và giọt bắn. Biện pháp phòng lây:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt sau khi chạm mắt hoặc lau dịch tiết.
• Không dùng chung khăn mặt, gối, kính mắt, thuốc nhỏ mắt.
• Thay vỏ gối hàng ngày trong thời gian bệnh.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong 7–14 ngày đầu.
• Không đi bơi khi đang nhiễm.
• Trẻ em nên nghỉ học cho đến khi hết đỏ mắt và hết dịch tiết.

Đi khám ngay khi:

• Đau mắt dữ dội (không chỉ rát nhẹ)
• Giảm thị lực, nhìn mờ
• Nhạy cảm ánh sáng mạnh (sợ sáng)
• Dịch mủ đặc vàng/xanh nhiều
• Triệu chứng không cải thiện sau 5–7 ngày
• Trẻ sơ sinh bị đỏ mắt (cấp cứu)
• Người đeo kính áp tròng bị đỏ mắt

Các dấu hiệu trên có thể gợi ý viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, hoặc glaucoma cấp — cần xử trí chuyên khoa (BV Mắt TW).