Đau mắt đỏ (viêm kết mạc): nhận biết, chăm sóc đúng cách và phòng tránh lây lan

Viêm kết mạc là tình trạng viêm lớp màng trong suốt bao phủ phần trắng của mắt (kết mạc nhãn cầu) và mặt trong mi mắt (kết mạc mi). Khi kết mạc bị viêm, các mạch máu nhỏ giãn nở khiến mắt có màu hồng hoặc đỏ đặc trưng — đây cũng là lý do bệnh được gọi là "đau mắt đỏ".

Theo Bệnh viện Mắt Trung ương và các tài liệu từ CDC Hoa Kỳ, viêm kết mạc có thể do nhiều nguyên nhân:

• Do virus: Phổ biến nhất, thường do Adenovirus. Rất dễ lây, thường kèm triệu chứng cảm cúm. Năm 2026, số ca nhiễm Adenovirus ở Việt Nam tăng gấp 3 lần so với cùng kỳ.
• Do vi khuẩn: Thường gây ghèn mắt nhiều, đặc, màu vàng xanh. Cần dùng kháng sinh nhỏ mắt theo chỉ định.
• Do dị ứng: Liên quan đến phấn hoa, bụi, lông thú. Thường kèm ngứa mắt dữ dội, không lây.

Các triệu chứng thường xuất hiện ở một mắt trước, sau đó có thể lan sang mắt còn lại sau 1–2 ngày:

• Mắt đỏ: Lòng trắng mắt chuyển sang màu hồng hoặc đỏ do mạch máu kết mạc giãn nở.
• Chảy nước mắt nhiều: Mắt tiết dịch liên tục, có thể là dịch trong (do virus) hoặc dịch đặc vàng xanh (do vi khuẩn).
• Ngứa, cộm, rát mắt: Cảm giác như có dị vật, cát trong mắt. Ngứa dữ dội thường gặp ở viêm kết mạc dị ứng.
• Sưng mi mắt: Mi mắt phù nề nhẹ đến vừa, đặc biệt vào buổi sáng.
• Ghèn mắt: Mi mắt dính lại khi thức dậy do tiết dịch qua đêm.
• Nhạy cảm ánh sáng: Khó chịu khi nhìn vào ánh sáng mạnh.

Với viêm kết mạc do virus, có thể kèm theo sốt nhẹ, đau họng, sưng hạch trước tai. Bệnh thường ảnh hưởng cả hai mắt.

Viêm kết mạc do virus thường tự khỏi sau 7–14 ngày mà không cần điều trị đặc hiệu. Các biện pháp chăm sóc giúp giảm triệu chứng và tránh biến chứng:

Vệ sinh mắt

Rửa mắt bằng nước muối sinh lý 0,9% nhiều lần trong ngày (4–6 lần). Dùng bông hoặc gạc sạch lau nhẹ nhàng từ góc mắt trong ra ngoài để loại bỏ ghèn, dịch tiết. Mỗi mắt dùng một miếng bông riêng.

Chườm mát

Đắp khăn sạch thấm nước mát lên mi mắt nhắm trong 5–10 phút, vài lần mỗi ngày, giúp giảm sưng và dịu mắt.

Nước mắt nhân tạo

Sử dụng nước mắt nhân tạo (loại không chứa chất bảo quản) giúp giữ ẩm mắt, giảm cộm và khó chịu. Nhỏ 3–4 lần/ngày hoặc khi thấy mắt khô.

Thuốc nhỏ mắt theo chỉ định

Nếu bác sĩ chẩn đoán viêm kết mạc do vi khuẩn, sẽ kê thuốc nhỏ mắt kháng sinh. Không tự ý mua thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid vì có thể gây biến chứng nghiêm trọng như tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể.

Những điều cần tránh

Không dụi mắt. Không đeo kính áp tròng cho đến khi khỏi hoàn toàn. Không dùng chung thuốc nhỏ mắt với người khác. Không đắp lá, xông lá vào mắt theo các phương pháp không có cơ sở khoa học.

Đau mắt đỏ do virus và vi khuẩn rất dễ lây, thời gian lây mạnh nhất là trong tuần đầu có triệu chứng. Các biện pháp phòng ngừa quan trọng:

Khi bạn hoặc người thân đang bị bệnh

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt sau khi chạm vào mắt, mặt.
• Dùng khăn mặt, khăn tắm riêng, giặt bằng nước nóng sau mỗi lần dùng.
• Không dùng chung gối, kính mắt, mỹ phẩm mắt, thuốc nhỏ mắt.
• Thay vỏ gối hàng ngày trong thời gian bệnh.
• Hạn chế tiếp xúc gần, tránh đến nơi đông người. Trẻ em nên nghỉ học cho đến khi hết triệu chứng.

Phòng ngừa chung

• Rửa tay thường xuyên, đặc biệt ở trường học, văn phòng, nơi công cộng.
• Tránh dụi mắt bằng tay chưa rửa sạch.
• Lau sạch bề mặt thường xuyên tiếp xúc (tay nắm cửa, bàn phím, điện thoại) bằng dung dịch khử khuẩn.
• Đeo kính khi ra ngoài để bảo vệ mắt khỏi bụi, gió.

Mặc dù đau mắt đỏ thường tự khỏi, bạn cần đến khám bác sĩ nhãn khoa ngay nếu:

• Đau mắt dữ dội, không giảm sau 2–3 ngày chăm sóc.
• Giảm thị lực: Nhìn mờ, nhòe hoặc khó nhìn rõ.
• Mắt nhạy cảm ánh sáng mạnh (sợ sáng rõ rệt).
• Ghèn mắt nhiều, đặc, màu vàng xanh không giảm sau 3 ngày.
• Triệu chứng kéo dài hơn 2 tuần.
• Mắt sưng nề nhiều, mi mắt khó mở.
• Trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ bị đỏ mắt kèm sốt.

Đặc biệt cần lưu ý ở trẻ em: viêm kết mạc do Adenovirus có thể gây biến chứng giả mạc (lớp màng trắng bám trên kết mạc) và trầy xước giác mạc, cần bác sĩ chuyên khoa xử trí. Theo Bệnh viện Nhi Trung ương, khoảng 10–20% trẻ bị viêm kết mạc cấp do virus có biến chứng cần can thiệp y tế.

Không sử dụng các phương pháp dân gian chưa được chứng minh như xông lá trầu, nhỏ nước chanh, sữa mẹ vào mắt — những biện pháp này có thể gây kích ứng và nhiễm trùng nặng hơn.

Đau mắt đỏ không điều trị bằng kháng sinh đường uống (trừ khi có chỉ định đặc biệt). Việc sử dụng thuốc nhỏ mắt cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ.

Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào.