Đau ngực: phân biệt nguyên nhân từ tim, phổi, cơ xương — khi nào cần gọi cấp cứu

Đau ngực (chest pain) là cảm giác khó chịu hoặc đau ở vùng từ cổ đến bụng trên, phía trước ngực. Theo phân loại y khoa, đau ngực được chia thành hai nhóm chính: đau ngực do tim (cardiac chest pain) và đau ngực không do tim (non-cardiac chest pain). (Nguồn: NCBI StatPearls — Chest Pain, 2024)

Nghiên cứu cho thấy trong số các bệnh nhân đến cấp cứu vì đau ngực, chỉ khoảng 15–25% thực sự có nguyên nhân từ tim. Phần còn lại là do các nguyên nhân lành tính hơn như viêm sụn sườn, trào ngược dạ dày thực quản (GERD), hoặc lo âu. (Nguồn: NCBI — Evaluation of Acute Chest Pain, 2024)

Tuy vậy, đau ngực luôn cần được đánh giá cẩn thận vì một số nguyên nhân — như nhồi máu cơ tim cấp, thuyên tắc phổi, hoặc bóc tách động mạch chủ — có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Bài viết này giúp bạn hiểu các nhóm nguyên nhân phổ biến và nhận biết dấu hiệu nguy hiểm cần hành động ngay.

Gọi 115 hoặc đến phòng cấp cứu ngay lập tức nếu bạn hoặc người thân có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Đau ngực dữ dội, cảm giác bóp nghẹt hoặc đè nặng — đặc biệt kéo dài trên 5 phút, không giảm khi nghỉ ngơi
• Đau lan lên hàm, cổ, vai, hoặc xuống cánh tay trái
• Khó thở đột ngột, đặc biệt khi kèm theo đau ngực
• Vã mồ hôi lạnh, buồn nôn hoặc nôn, chóng mặt
• Mất ý thức hoặc gần ngất
• Nhịp tim nhanh bất thường hoặc không đều

Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), đau ngực kèm theo các triệu chứng trên có thể là dấu hiệu của nhồi máu cơ tim (heart attack) và cần được cấp cứu trong vòng vài phút. (Nguồn: NHS — Chest Pain, 2024)

Lưu ý quan trọng: Ở phụ nữ và người cao tuổi, triệu chứng nhồi máu cơ tim có thể không điển hình — không đau ngực rõ ràng mà chỉ mệt bất thường, khó thở, đau bụng trên, hoặc đau lưng. Không nên chờ đợi nếu có bất kỳ nghi ngờ nào. (Nguồn: MedlinePlus — Chest Pain, 2024)

Các nguyên nhân đau ngực do tim bao gồm:

1. Bệnh mạch vành và đau thắt ngực (angina): Xảy ra khi động mạch vành bị hẹp do xơ vữa, làm giảm lưu lượng máu đến cơ tim. Đau thường xuất hiện khi gắng sức và giảm khi nghỉ ngơi. Đau thắt ngực ổn định là dấu hiệu cảnh báo sớm của bệnh tim thiếu máu cục bộ. (Nguồn: NCBI StatPearls — Chest Pain, 2024)

2. Hội chứng mạch vành cấp (ACS) và nhồi máu cơ tim: Khi mảng xơ vữa vỡ ra và hình thành cục máu đông, dòng máu đến cơ tim bị tắc hoàn toàn. Đây là tình trạng cấp cứu y khoa. Đau thường dữ dội, kéo dài, không giảm khi nghỉ, kèm theo vã mồ hôi và buồn nôn.

3. Viêm màng ngoài tim (pericarditis): Viêm lớp màng bao quanh tim, gây đau ngực nhói, tăng khi hít sâu hoặc nằm ngửa, giảm khi ngồi nghiêng về phía trước.

4. Bóc tách động mạch chủ: Tình trạng hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm — lớp trong của động mạch chủ bị rách, gây đau ngực dữ dội xé toạc lan ra sau lưng. Cần phẫu thuật cấp cứu ngay. (Nguồn: NCBI — Evaluation of Acute Chest Pain, 2024)

Nhiều bệnh lý phổi gây đau ngực có thể nhầm lẫn với đau tim:

1. Thuyên tắc phổi (Pulmonary Embolism): Cục máu đông di chuyển đến phổi gây tắc mạch phổi. Triệu chứng bao gồm đau ngực đột ngột (thường tăng khi hít sâu), khó thở, nhịp tim nhanh, và có thể ho ra máu. Đây là tình trạng cấp cứu cần xử trí ngay. (Nguồn: MedlinePlus — Chest Pain, 2024)

2. Tràn khí màng phổi (Pneumothorax): Khí lọt vào khoang màng phổi làm phổi bị xẹp. Gây đau ngực đột ngột một bên kèm khó thở. Thường gặp ở nam giới trẻ, cao, gầy hoặc người có bệnh phổi nền.

3. Viêm màng phổi (Pleurisy): Viêm lớp màng bao phổi gây đau nhói khi hít sâu hoặc ho. Đau thường khu trú một bên ngực và tăng rõ khi thở. (Nguồn: NHS — Chest Pain, 2024)

4. Viêm phổi (Pneumonia): Nhiễm trùng phổi có thể gây đau ngực kèm sốt, ho có đờm, và khó thở. Đau thường ở một bên và tăng khi ho hoặc hít sâu.

Đây là nhóm nguyên nhân phổ biến nhất gây đau ngực không do tim, đặc biệt ở người trẻ:

1. Viêm sụn sườn (Costochondritis): Viêm vùng nối giữa xương sườn và xương ức. Gây đau nhói ở thành ngực trước, tăng khi ấn vào hoặc khi xoay người. Đây là nguyên nhân rất phổ biến và thường lành tính, dễ nhầm với đau tim vì vị trí đau tương tự. (Nguồn: NCBI StatPearls — Chest Pain, 2024)

2. Căng cơ thành ngực: Do vận động quá mức, nâng vật nặng, hoặc tập luyện sai tư thế. Đau tăng khi cử động, ấn vào vùng cơ bị tổn thương, và thường cải thiện khi nghỉ ngơi.

3. Gãy xương sườn: Do chấn thương trực tiếp vào ngực. Đau rõ ràng tại vị trí gãy, tăng khi hít sâu, ho hoặc xoay người.

Đặc điểm nhận biết chung: Đau cơ xương khớp thường có thể tái tạo lại khi ấn vào vùng đau (reproducible tenderness), thay đổi theo tư thế hoặc cử động, và không kèm triệu chứng toàn thân như khó thở, vã mồ hôi hay chóng mặt. (Nguồn: NCBI — Evaluation of Acute Chest Pain, 2024)

Ngoài tim, phổi và cơ xương, đau ngực còn có thể do:

1. Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit dạ dày trào ngược lên thực quản gây cảm giác nóng rát sau xương ức (heartburn). Đau thường xuất hiện sau ăn, khi nằm, và giảm khi dùng thuốc kháng axit. GERD là nguyên nhân tiêu hóa phổ biến nhất gây đau ngực không do tim. (Nguồn: NCBI StatPearls — Chest Pain, 2024)

2. Co thắt thực quản: Co thắt bất thường của cơ thực quản gây đau ngực dữ dội, dễ nhầm với đau thắt ngực do tim. Đau có thể lan lên cổ và hàm.

3. Rối loạn lo âu và cơn hoảng loạn (Panic Attack): Gây đau ngực, tim đập nhanh, khó thở, run rẩy, và cảm giác sắp chết. Các triệu chứng rất giống nhồi máu cơ tim, nhưng thường kéo dài 10–30 phút và tự hết. Tuy nhiên, không nên tự chẩn đoán là do lo âu mà bỏ qua khám tim mạch.

4. Zona thần kinh (Herpes Zoster): Virus varicella-zoster tái hoạt gây đau rát theo đường dây thần kinh liên sườn, thường một bên, kèm phát ban dạng mụn nước đặc trưng sau vài ngày đau.

Bảng so sánh dưới đây giúp bạn nhận biết sơ bộ nguyên nhân đau ngực. Lưu ý: đây chỉ là hướng dẫn tham khảo, không thay thế khám bác sĩ.

Đau do tim: Cảm giác đè nặng, bóp nghẹt; vị trí sau xương ức hoặc lan rộng; xuất hiện khi gắng sức hoặc stress; kèm khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn; không đau khi ấn vào.

Đau do cơ xương: Đau nhói, khu trú; tăng khi ấn, xoay người hoặc cử động; thường liên quan vận động trước đó; đau khi ấn vào vùng đau; không kèm triệu chứng toàn thân.

Đau do tiêu hóa: Nóng rát sau xương ức; liên quan bữa ăn hoặc tư thế nằm; giảm khi dùng thuốc kháng axit; có thể kèm ợ chua, ợ nóng.

Đau do lo âu: Đau nhói hoặc tức ngực; kèm tim đập nhanh, run, cảm giác sợ hãi; thường kéo dài 10–30 phút rồi tự hết; xuất hiện trong bối cảnh căng thẳng. (Nguồn: MedlinePlus — Chest Pain, 2024)

Nguyên tắc quan trọng: Nếu không chắc chắn, hãy luôn đi khám hoặc gọi cấp cứu. An toàn hơn là phải hối tiếc.

Ngay cả khi không phải tình huống cấp cứu, bạn vẫn nên đặt lịch khám bác sĩ sớm trong các trường hợp sau:

• Đau ngực tái đi tái lại nhiều lần, dù mỗi lần không dữ dội
• Đau ngực xuất hiện khi tập thể dục hoặc leo cầu thang và giảm khi nghỉ
• Có yếu tố nguy cơ tim mạch: hút thuốc, tiểu đường, tăng huyết áp, cholesterol cao, tiền sử gia đình bệnh tim sớm
• Đau ngực kéo dài vài ngày đến vài tuần không rõ nguyên nhân
• Đau ngực kèm sụt cân không giải thích, ho kéo dài, hoặc mệt mỏi bất thường

Theo khuyến cáo, tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ tim mạch hàng đầu toàn cầu, ảnh hưởng khoảng 1,28 tỷ người trưởng thành. Kiểm soát huyết áp giúp giảm đáng kể nguy cơ biến cố tim mạch bao gồm nhồi máu cơ tim. (Nguồn: WHO — Hypertension Fact Sheet, 2024)

Bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm như điện tâm đồ (ECG), xét nghiệm men tim (troponin), X-quang ngực, hoặc siêu âm tim để xác định chính xác nguyên nhân.

Bài viết được biên soạn dựa trên các nguồn dưới đây.

• Chest Pain — StatPearls (NCBI)
• Evaluation of Acute Chest Pain — StatPearls (NCBI)
• Chest Pain — MedlinePlus
• Chest Pain — NHS
• Hypertension Fact Sheet — WHO

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi áp dụng bất kỳ thông tin nào.