Đau thượng vị: Bảng quyết định giúp bạn biết khi nào cần đi khám ngay

Nhóm 1: Nguyên nhân tiêu hóa (phổ biến nhất)

Viêm dạ dày – loét dạ dày tá tràng:

• Đau rát, nóng vùng thượng vị, thường liên quan đến bữa ăn
• Loét dạ dày: đau tăng sau ăn. Loét tá tràng: đau khi đói, đau về đêm
• Nguyên nhân hàng đầu: nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori và sử dụng NSAIDs kéo dài
• Chẩn đoán: nội soi dạ dày + test H. pylori (test hơi thở urease hoặc sinh thiết)
• Điều trị: ức chế bơm proton (PPI) + phác đồ tiệt trừ H. pylori nếu dương tính

Trào ngược dạ dày – thực quản (GERD):

• Ợ nóng, ợ chua, đau rát sau xương ức lan lên cổ
• Tăng khi nằm ngay sau ăn, ăn đồ cay, cà phê, rượu bia
• Điều trị: thay đổi lối sống + PPI trong 4–8 tuần

Khó tiêu chức năng (Functional Dyspepsia):

• Đau thượng vị hoặc khó chịu sau ăn mà không tìm thấy tổn thương thực thể trên nội soi
• Chiếm tới 60–70% các trường hợp khó tiêu

Nhóm 2: Nguyên nhân gan – mật – tụy

• Viêm tụy cấp: Đau thượng vị dữ dội, lan ra sau lưng, nôn nhiều. Lipase máu tăng > 3 lần giới hạn trên bình thường là tiêu chuẩn chẩn đoán
• Sỏi mật – viêm túi mật: Đau thượng vị hoặc hạ sườn phải sau ăn đồ béo, có thể kèm sốt
• Viêm đường mật: Tam chứng Charcot: đau hạ sườn phải + sốt + vàng da – cần nhập viện khẩn

Nhóm 3: Nguyên nhân tim mạch (nguy hiểm, dễ bỏ sót)

Hội chứng mạch vành cấp (ACS): Đau thượng vị có thể là biểu hiện không điển hình của nhồi máu cơ tim, đặc biệt ở phụ nữ, người cao tuổi và bệnh nhân đái tháo đường. Theo hướng dẫn y học cấp cứu, mọi bệnh nhân đau thượng vị trên 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ tim mạch đều cần được làm ECG (điện tim) sớm.

Nhóm 4: Nguyên nhân khác

• Viêm phổi thùy dưới, thuyên tắc phổi
• Phình động mạch chủ bụng (đau + khối đập theo nhịp mạch)
• Tắc ruột

Tùy vào biểu hiện lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định:

1. Điện tâm đồ (ECG) – ưu tiên hàng đầu ở bệnh nhân > 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ tim mạch
2. Xét nghiệm máu: công thức máu, sinh hóa máu, men gan, lipase, troponin (tim), lactate (nếu nghi thiếu máu cục bộ)
3. Test thai: ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản
4. Nội soi dạ dày (EGD): đánh giá trực tiếp niêm mạc, lấy sinh thiết nếu cần
5. Siêu âm ổ bụng: đánh giá túi mật, tụy, gan, động mạch chủ
6. CT bụng có cản quang: khi nghi ngờ biến chứng nặng (thủng, viêm tụy hoại tử, phình mạch)

• Ăn chậm, nhai kỹ, chia 5–6 bữa nhỏ thay vì 3 bữa lớn
• Tránh thức ăn cay, chua, nhiều dầu mỡ, cà phê, rượu bia
• Không nằm ngay sau ăn – đợi ít nhất 2–3 giờ. Nâng đầu giường nếu bị trào ngược
• Nếu nghi bất dung nạp lactose: thử loại bỏ sữa và các sản phẩm từ sữa trong 2 tuần
• Không tự ý dùng NSAIDs (ibuprofen, aspirin) kéo dài vì có thể gây hoặc nặng thêm loét dạ dày
• Thuốc kháng acid (antacid) có thể giúp giảm triệu chứng tạm thời, nhưng thuốc kháng acid giảm triệu chứng KHÔNG loại trừ được nguyên nhân tim mạch

Lưu ý: Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu bạn có triệu chứng đau thượng vị kéo dài hoặc nghiêm trọng, hãy đi khám bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

1. WikEM (Washington Emergency Medicine). Epigastric Pain. wikem.org. Truy cập tháng 10/2026.
2. Ford AC et al. Management of dyspepsia. Lancet. 2020;396(10263):1689-1702.
3. Lanas A, Chan FKL. Peptic ulcer disease. Lancet. 2017;390(10094):613-624.
4. Moayyedi PM et al. ACG and CAG Clinical Guideline: Management of Dyspepsia. Am J Gastroenterol. 2017;112(7):988-1013.