Khô và khó chịu mắt ở người đeo kính áp tròng: nguyên nhân, chăm sóc và phòng ngừa

Màng phim nước mắt là lớp ẩm mỏng bao phủ và bảo vệ bề mặt mắt. Kính áp tròng nằm trực tiếp trên giác mạc, có thể làm thay đổi sự phân bố và độ ổn định của màng phim nước mắt, khiến nước mắt bay hơi nhanh hơn và mắt cảm thấy khô.

Tình trạng càng rõ khi bạn nhìn màn hình lâu, vì khi tập trung, tần suất chớp mắt giảm đáng kể, làm lớp nước mắt không được làm mới thường xuyên. Môi trường điều hòa khô, gió quạt và đeo lens quá thời gian khuyến cáo cũng góp phần làm mắt khô, cộm và mỏi.

Màng phim nước mắt gồm ba lớp: lớp dầu ngoài cùng giúp hạn chế bay hơi, lớp nước ở giữa và lớp nhầy trong cùng giúp nước mắt bám đều lên giác mạc. Khi đeo kính áp tròng, sự ổn định của màng phim này giảm đi, khiến nước mắt bay hơi nhanh hơn bình thường. Đây là cơ chế chính giải thích vì sao càng đeo lâu, mắt càng có xu hướng khô và cộm về cuối ngày.

Khô và khó chịu mắt do đeo lens thường biểu hiện bằng:

• Cảm giác khô, cộm như có cát hoặc dị vật trong mắt.
• Mắt đỏ nhẹ, rát hoặc mỏi vào cuối ngày.
• Nhìn mờ thoáng qua, cải thiện sau khi chớp mắt.
• Khó chịu khi tiếp tục đeo lens lâu, muốn tháo ra sớm.

Những dấu hiệu này thường nhẹ và thoáng qua. Tuy nhiên, đau nhức nhiều, đỏ tăng dần hoặc giảm thị lực là những biểu hiện không nên xem nhẹ (xem phần khi nào cần đi khám).

Nếu để ý, bạn có thể nhận ra mắt thường khô và mỏi rõ nhất vào buổi chiều muộn hoặc sau nhiều giờ liên tục nhìn màn hình — thời điểm tốt để chủ động nghỉ mắt và bổ sung độ ẩm.

Một số biện pháp giúp mắt dễ chịu hơn khi phải đeo lens:

• Nước mắt nhân tạo giúp bổ sung độ ẩm cho bề mặt mắt. Hãy chọn loại ghi rõ phù hợp khi đang đeo kính áp tròng, ví dụ nước mắt nhân tạo Vizulize Hypromellose hoặc nước mắt nhân tạo Eskar Tears; nếu không chắc, hãy hỏi dược sĩ.
• Chớp mắt chủ động và áp dụng quy tắc 20-20-20: cứ mỗi 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn xa khoảng 6 mét trong 20 giây.
• Tuân thủ thời gian đeo lens được khuyến cáo, không đeo khi ngủ trừ khi loại lens được chỉ định riêng cho việc đó.
• Vệ sinh tay và lens đúng quy trình, dùng dung dịch ngâm phù hợp và thay lens đúng hạn.

Thông tin sản phẩm mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ; đọc kỹ hướng dẫn sử dụng.

Khi nhỏ nước mắt nhân tạo, hãy rửa tay sạch, ngửa nhẹ đầu, kéo mi dưới xuống và nhỏ một giọt vào túi kết mạc, sau đó chớp mắt nhẹ để dung dịch dàn đều. Tránh để đầu lọ chạm vào mắt hay lông mi nhằm giữ vệ sinh. Nếu phải dùng nhiều lần trong ngày, có thể cân nhắc loại không chất bảo quản để giảm kích ứng khi dùng thường xuyên — hãy hỏi dược sĩ để được tư vấn loại phù hợp.

Để hạn chế khô mắt, bạn có thể:

• Giảm thời gian đeo lens liên tục, xen kẽ đeo kính gọng khi có thể, nhất là buổi tối.
• Bố trí chỗ ngồi tránh luồng gió điều hòa, quạt thổi thẳng vào mặt; cân nhắc tăng độ ẩm không khí.
• Nghỉ mắt định kỳ khi làm việc với màn hình và uống đủ nước.
• Tháo lens và để mắt nghỉ nếu cảm thấy khô cộm nhiều.
• Khám mắt định kỳ và kiểm tra độ phù hợp của loại lens đang dùng.

Ngoài ra, môi trường làm việc cũng ảnh hưởng nhiều đến độ ẩm của mắt. Ánh sáng màn hình đặt ngang hoặc hơi thấp hơn tầm mắt giúp mi mắt che phủ bề mặt nhãn cầu nhiều hơn, giảm diện tích bay hơi nước mắt. Giữ khoảng cách hợp lý với màn hình, điều chỉnh độ sáng vừa phải và sắp xếp thời gian nghỉ ngắn xen kẽ sẽ hỗ trợ đôi mắt bền bỉ hơn trong những ngày làm việc dài.

Người đeo kính áp tròng cần lưu ý: một số vấn đề ở mắt khi đeo lens có thể nghiêm trọng. Hãy tháo lens và đi khám chuyên khoa mắt sớm nếu gặp:

• Đau nhức mắt nhiều, đỏ mắt tăng dần, sợ ánh sáng.
• Giảm thị lực, nhìn mờ không cải thiện khi chớp mắt.
• Chảy ghèn, tiết dịch bất thường hoặc cộm dữ dội như có dị vật.
• Triệu chứng khô, khó chịu kéo dài dù đã chăm sóc đúng cách.

Đỏ và đau mắt ở người đeo lens có thể là dấu hiệu viêm hoặc nhiễm trùng giác mạc, cần được bác sĩ đánh giá kịp thời.

Không phải loại thuốc nhỏ mắt nào cũng dùng được khi đang đeo kính áp tròng; một số có thể bám vào lens. Hãy ưu tiên sản phẩm ghi rõ dùng được với lens hoặc tháo lens trước khi nhỏ theo hướng dẫn. Tuyệt đối không đeo lens khi ngủ nếu không được chỉ định, không dùng nước máy để rửa lens và không đeo quá hạn sử dụng. Nếu chưa rõ, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ chuyên khoa mắt.

Khô và khó chịu mắt là phiền toái thường gặp ở người đeo kính áp tròng, đặc biệt khi dùng màn hình nhiều trong phòng điều hòa. Bổ sung độ ẩm bằng nước mắt nhân tạo phù hợp, chớp mắt và nghỉ mắt hợp lý, tuân thủ vệ sinh và thời gian đeo lens sẽ giúp mắt dễ chịu hơn. Khi có dấu hiệu đau, đỏ hoặc giảm thị lực, hãy đi khám sớm.

Khô mắt chỉ là một phần; cách dùng lens an toàn còn giúp phòng nhiều vấn đề khác cho mắt:

• Rửa tay sạch và lau khô trước khi tháo, lắp lens.
• Chỉ dùng dung dịch ngâm chuyên dụng, không dùng nước máy hay nước bọt để làm sạch lens.
• Thay khay đựng lens định kỳ và để khô khay khi không dùng.
• Tuân thủ hạn sử dụng của lens (theo ngày, tuần hoặc tháng) và không đeo quá thời gian khuyến cáo trong ngày.
• Không đeo lens khi bơi, tắm hơi hoặc khi mắt đang đỏ, kích ứng.
• Không dùng chung lens với người khác.

Những thói quen này giúp giảm nguy cơ trầy xước và nhiễm trùng giác mạc — biến chứng tuy không thường gặp nhưng có thể nghiêm trọng ở người đeo kính áp tròng.

Bài viết tổng hợp thông tin từ các nguồn y khoa uy tín:

• American Academy of Ophthalmology (AAO) — Artificial tears & contact lens care
• Review of Optometry — Defeating Contact Lens Discomfort
• Healthline — The 20-20-20 Rule for digital eye strain
• ACUVUE Eye Health — Dry eyes home relief