Ngáy ngủ và ngưng thở khi ngủ: dấu hiệu cảnh báo, tự đánh giá và khi nào cần đi khám

Sự thật: Ngáy thỉnh thoảng khi mệt thường vô hại. Nhưng ngáy thường xuyên (hầu hết các đêm) là dấu hiệu đường thở hẹp, có thể liên quan OSA. (Nguồn: NHLBI/NIH — Sleep Apnea, 2022)

OSA xảy ra khi đường thở trên bị tắc nghẽn lặp đi lặp lại, gây ngừng thở 10 giây đến hơn 1 phút, hàng chục đến hàng trăm lần mỗi đêm. Ước tính khoảng 936 triệu người mắc OSA toàn cầu. (Nguồn: Lancet Respiratory Medicine, 2019)

Sự thật: Thừa cân là yếu tố hàng đầu nhưng không phải duy nhất:

• Cấu trúc hàm-mặt: hàm nhỏ, amidan to, lưỡi lớn.
• Tuổi tác: cơ họng giảm trương lực.
• Giới tính: nam gấp 2–3 lần nữ trước mãn kinh. (Nguồn: NIH — Risk Factors, 2022)
• Nghẹt mũi mạn, rượu/thuốc an thần.

Góc nhìn từ quầy thuốc

(Ví dụ minh họa) Dược sĩ gặp khách mua thuốc trị mệt mỏi — khi hỏi thêm thì ngáy to mỗi đêm, buồn ngủ ban ngày. Đây là tình huống nên khuyên đi khám giấc ngủ.

Sự thật: OSA không điều trị tăng nguy cơ:

• Tim mạch: tăng HA kháng trị (40–80% người OSA có tăng HA), rung nhĩ, suy tim. (Nguồn: AHA, 2021)
• Chuyển hóa: kháng insulin, tiểu đường type 2.
• Thần kinh: suy giảm trí nhớ, trầm cảm.
• Tai nạn: buồn ngủ ban ngày tăng nguy cơ TNGT gấp 2–7 lần. (Nguồn: NHTSA, 2023)

STOP-BANG: mỗi "Có" = 1 điểm. (Nguồn: Chung F. et al., Anesthesiology, 2008)

• S — Snoring: Ngáy to (nghe qua cửa đóng)?
• T — Tired: Mệt mỏi, buồn ngủ ban ngày?
• O — Observed: Ai thấy bạn ngừng thở khi ngủ?
• P — Pressure: Đang điều trị tăng HA?
• B — BMI: trên 35 (châu Á: trên 30)?
• A — Age: trên 50?
• N — Neck: vòng cổ >40 cm (nam) / >36 cm (nữ)?
• G — Gender: nam giới?

0–2: nguy cơ thấp | 3–4: trung bình | 5–8: cao. Từ 3 điểm nên đi khám.

Người ngủ cùng thường phát hiện vấn đề đầu tiên:

• Tiếng ngáy đều hay ngắt quãng rồi thở hổn hển?
• Có ngừng thở vài giây rồi thở lại?
• Đổ mồ hôi đêm bất thường?
• Ban ngày buồn ngủ quá mức, ngủ gật?
• Đau đầu buổi sáng thường xuyên?

"Có" ≥ 2 câu → nên khuyên đi khám chuyên khoa giấc ngủ.

Ngáy lành tính: đều đặn, không ngắt quãng, không ngừng thở, không buồn ngủ ban ngày quá mức.

Đi khám hô hấp hoặc chuyên khoa giấc ngủ khi:

• Ngừng thở khi ngủ được quan sát thấy.
• Buồn ngủ ban ngày ảnh hưởng công việc, lái xe.
• Ngáy to kèm thở hổn hển.
• STOP-BANG ≥ 3 điểm.
• Tăng HA khó kiểm soát dù dùng thuốc. (Nguồn: AHA, 2018)
• Đau đầu buổi sáng thường xuyên.

• Trẻ em: ngáy + thở miệng + ngưng thở → nghi amidan/VA lớn.
• Phụ nữ mang thai: OSA thai kỳ tăng nguy cơ tiền sản giật. (Nguồn: ACOG, 2022)
• Người cao tuổi: phổ biến hơn nhưng dễ bị bỏ qua.
• Người bệnh tim mạch: nên sàng lọc OSA.

Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

Ngáy thường xuyên không nên coi là bình thường. Khoảng nửa người ngáy mạn tính có thể mắc OSA — liên quan bệnh tim mạch, tiểu đường, tai nạn. Bảng STOP-BANG giúp sàng lọc, chẩn đoán xác định cần đa ký giấc ngủ. Nếu ngáy to, ngừng thở, hoặc buồn ngủ ban ngày quá mức, hãy đi khám.

• NHLBI/NIH — Sleep Apnea (2022)
• AASM — OSA Guidelines (2023)
• Lancet — Global Prevalence OSA (2019)
• Chung F. et al. — STOP-BANG (2008)

Thông tin mang tính tham khảo.