Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) ở phụ nữ: Hỏi đáp cùng dược sĩ

UTI (Urinary Tract Infection) là nhiễm trùng xảy ra ở bất kỳ vị trí nào trong hệ tiết niệu — bao gồm thận, niệu quản, bàng quang, và niệu đạo. Phần lớn UTI ở phụ nữ là nhiễm trùng tiểu dưới (viêm bàng quang), do vi khuẩn E. coli từ đường ruột xâm nhập ngược dòng qua niệu đạo. (Nguồn: NIDDK, Bladder Infection in Adults)

Phụ nữ có nguy cơ cao hơn nam giới vì:

• Niệu đạo ngắn hơn (khoảng 4 cm so với 20 cm ở nam), giúp vi khuẩn dễ tiếp cận bàng quang
• Vị trí giải phẫu: Niệu đạo nằm gần hậu môn và âm đạo
• Thay đổi hormone: Sau mãn kinh, giảm estrogen làm mỏng niêm mạc niệu đạo, tăng nguy cơ nhiễm trùng
• Hoạt động tình dục: Tăng khả năng vi khuẩn di chuyển vào niệu đạo

(Nguồn: NHS UK, Urinary Tract Infections)

Việc phân biệt UTI dưới và trên rất quan trọng vì mức độ nghiêm trọng và cách điều trị khác nhau hoàn toàn:

(Nguồn: NHS UK, Urinary Tract Infections; NIDDK, Kidney Infection — Pyelonephritis)

Lưu ý của dược sĩ: Nếu bạn đang có triệu chứng tiểu buốt rắt mà đột ngột xuất hiện thêm đau lưng một bên, sốt cao hoặc ớn lạnh — hãy đến cơ sở y tế ngay, vì có thể nhiễm trùng đã lan lên thận.

Từ kinh nghiệm tư vấn tại nhà thuốc, dưới đây là 5 sai lầm thường gặp nhất:

1. Tự mua kháng sinh không cần đơn: Đây là sai lầm nghiêm trọng nhất. Việc chọn sai loại kháng sinh hoặc dùng không đủ liệu trình dẫn đến kháng thuốc — một vấn đề y tế nghiêm trọng tại Việt Nam hiện nay. Vi khuẩn E. coli tại Việt Nam đã có tỷ lệ kháng một số kháng sinh thông dụng rất cao.

2. Ngưng kháng sinh khi hết triệu chứng: Nhiều người uống kháng sinh 2–3 ngày thấy đỡ rồi ngưng. Điều này khiến vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn, tăng nguy cơ tái phát và kháng thuốc. (Nguồn: NHS UK, Urinary Tract Infections)

3. Uống quá ít nước: Nước giúp "rửa" vi khuẩn khỏi bàng quang. Khuyến cáo uống ít nhất 2 lít nước/ngày khi đang bị UTI. (Nguồn: NIDDK, Bladder Infection in Adults)

4. Tin rằng nước ép cranberry chữa được UTI: Bằng chứng lâm sàng cho thấy cranberry có thể hỗ trợ phòng ngừa ở một số phụ nữ bị UTI tái phát, nhưng không thay thế kháng sinh khi đã nhiễm trùng. Nếu đã có triệu chứng, cần điều trị đúng cách. (Nguồn: NIDDK, Bladder Infection in Adults)

5. Nhịn tiểu: Nhịn tiểu kéo dài tạo điều kiện cho vi khuẩn nhân lên trong bàng quang. Đi tiểu đều đặn, đặc biệt sau quan hệ tình dục, giúp giảm nguy cơ UTI.

Đối với phụ nữ bị UTI tái phát (≥2 lần trong 6 tháng hoặc ≥3 lần trong 12 tháng), các biện pháp sau có bằng chứng hỗ trợ: (Nguồn: NIDDK, Bladder Infection in Adults)

• Uống đủ nước: Duy trì ít nhất 1.5–2 lít nước mỗi ngày
• Đi tiểu sau quan hệ: Giúp đẩy vi khuẩn ra khỏi niệu đạo
• Vệ sinh đúng cách: Lau từ trước ra sau, tránh dùng dung dịch vệ sinh có hương liệu mạnh
• Cranberry: Một số nghiên cứu cho thấy sản phẩm cranberry (viên nang, không phải nước ép ngọt) có thể giúp giảm tần suất tái phát ở một số phụ nữ — tuy nhiên, bằng chứng chưa đồng nhất
• Estrogen tại chỗ (sau mãn kinh): Kem hoặc viên estrogen đặt âm đạo theo chỉ định bác sĩ có thể giúp giảm UTI tái phát ở phụ nữ sau mãn kinh

(Nguồn: MedlinePlus, Urinary Tract Infections; NHS UK, Urinary Tract Infections)

Bạn nên đến cơ sở y tế nếu:

• Triệu chứng tiểu buốt, tiểu rắt kéo dài quá 2 ngày hoặc trở nên nặng hơn
• Có sốt cao, đau hông lưng, buồn nôn — dấu hiệu nhiễm trùng tiểu trên
• Nước tiểu có máu (tiểu máu)
• Đang mang thai — UTI khi mang thai cần điều trị sớm để tránh biến chứng (Nguồn: NIDDK, Bladder Infection in Adults)
• Triệu chứng tái phát lần thứ ba trở lên trong năm
• Đã tự dùng kháng sinh nhưng không cải thiện sau 48 giờ

Quan trọng: Ở phụ nữ trẻ khỏe mạnh, viêm bàng quang đơn giản lần đầu có thể được chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng. Tuy nhiên, nếu tái phát hoặc nghi ngờ nhiễm trùng phức tạp, bác sĩ sẽ cần xét nghiệm nước tiểu và cấy khuẩn để chọn kháng sinh phù hợp.

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo từ các nguồn y khoa quốc tế, không thay thế chẩn đoán hoặc kê đơn của bác sĩ. UTI cần được điều trị bằng kháng sinh theo chỉ định — việc tự mua kháng sinh có thể dẫn đến kháng thuốc và biến chứng nghiêm trọng.

Nếu bạn nghi ngờ mình đang bị UTI, hãy đến khám bác sĩ hoặc liên hệ dược sĩ để được tư vấn hướng xử trí phù hợp.

UTI ở phụ nữ rất phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả. Chìa khóa là phân biệt được nhiễm trùng tiểu dưới (viêm bàng quang) và nhiễm trùng tiểu trên (viêm thận), tuân thủ đúng liệu trình kháng sinh khi có chỉ định, và áp dụng các biện pháp phòng ngừa dựa trên bằng chứng.

Đừng ngại hỏi dược sĩ khi cần tư vấn — chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn tại Circa.

1. NIDDK (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases) — Bladder Infection (Urinary Tract Infection) in Adults. Truy cập tại: niddk.nih.gov
2. NHS UK — Urinary Tract Infections (UTIs). Truy cập tại: nhs.uk/conditions/urinary-tract-infections-utis
3. MedlinePlus — Urinary Tract Infections. Truy cập tại: medlineplus.gov/urinarytractinfections