Nhiễm trùng đường tiểu ở phụ nữ: dấu hiệu, điều trị và phòng ngừa tái phát

Nhiễm trùng đường tiểu là tình trạng vi khuẩn xâm nhập và phát triển trong hệ tiết niệu, bao gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Phần lớn trường hợp (khoảng 80%) do vi khuẩn Escherichia coli (E. coli) gây ra — loại vi khuẩn thường trú ở đường ruột, lây nhiễm sang đường tiểu qua tiếp xúc. (Nguồn: WHO, 2024)

Nhiễm trùng đường tiểu được chia thành hai loại chính: viêm bàng quang (cystitis) — nhiễm trùng đường tiểu dưới, phổ biến nhất, chỉ ảnh hưởng bàng quang và niệu đạo; và viêm thận bể thận (pyelonephritis) — nhiễm trùng đường tiểu trên, vi khuẩn đã lan lên thận, nghiêm trọng hơn và cần điều trị tích cực. (Nguồn: Mayo Clinic, 2024)

Phụ nữ có nguy cơ nhiễm trùng đường tiểu cao hơn nam giới gấp nhiều lần do cấu tạo giải phẫu: niệu đạo nữ ngắn hơn (khoảng 4 cm so với 20 cm ở nam) và nằm gần hậu môn, tạo điều kiện cho vi khuẩn từ đường ruột dễ xâm nhập bàng quang.

Cấu tạo giải phẫu: Niệu đạo nữ ngắn và gần hậu môn khiến vi khuẩn E. coli dễ di chuyển từ vùng hậu môn vào niệu đạo và bàng quang. (Nguồn: NHS UK, 2024)

Quan hệ tình dục: Hoạt động tình dục có thể đẩy vi khuẩn vào niệu đạo. Phụ nữ mới bắt đầu hoạt động tình dục hoặc có bạn tình mới có tỷ lệ nhiễm trùng tiểu cao hơn ("UTI tuần trăng mật"). (Nguồn: MSD Manual, 2024)

Thay đổi hormone: Phụ nữ mang thai có nguy cơ cao hơn do thay đổi hormone và áp lực tử cung lên bàng quang. Phụ nữ sau mãn kinh cũng dễ bị nhiễm trùng tiểu do giảm estrogen làm thay đổi hệ vi sinh vùng âm đạo.

Các yếu tố khác: Nhịn tiểu thường xuyên tạo điều kiện cho vi khuẩn nhân lên trong bàng quang. Uống không đủ nước làm giảm tần suất tiểu, giảm khả năng "rửa trôi" vi khuẩn. Sử dụng biện pháp tránh thai diệt tinh trùng hoặc màng ngăn âm đạo. Vệ sinh vùng kín sai cách (lau từ sau ra trước).

Triệu chứng nhiễm trùng tiểu dưới (viêm bàng quang): Tiểu buốt, rát khi đi tiểu — đây là triệu chứng phổ biến nhất. Tiểu gấp, mắc tiểu liên tục nhưng mỗi lần chỉ tiểu được ít. Cảm giác tiểu không hết dù vừa đi xong. Nước tiểu đục, có mùi hôi bất thường, có thể lẫn máu (tiểu máu). Đau tức nhẹ vùng bụng dưới (trên xương mu). (Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2023)

Triệu chứng nhiễm trùng tiểu trên (viêm thận bể thận): Sốt cao trên 38.5°C, ớn lạnh. Đau lưng hoặc đau hông một bên (vùng thận). Buồn nôn, nôn ói. Mệt mỏi nhiều. Đây là tình trạng cần đi khám bác sĩ ngay, có thể cần nhập viện điều trị kháng sinh đường tĩnh mạch. undefined

Nhiễm trùng tiểu dưới không biến chứng: Bác sĩ sẽ kê đơn kháng sinh đường uống, thường trong 3–5 ngày. Các kháng sinh phổ biến gồm nitrofurantoin, fosfomycin, hoặc trimethoprim/sulfamethoxazole. Người bệnh cần uống đủ liều kháng sinh theo chỉ định, không được tự ý ngưng thuốc khi triệu chứng đã giảm để tránh kháng thuốc.

Lưu ý quan trọng: Không tự ý mua kháng sinh điều trị nhiễm trùng tiểu mà không có chỉ định của bác sĩ. Kháng kháng sinh đang là vấn đề nghiêm trọng tại Việt Nam, và việc dùng kháng sinh sai cách làm tăng nguy cơ kháng thuốc. Bác sĩ cần xét nghiệm nước tiểu để xác định vi khuẩn gây bệnh và chọn kháng sinh phù hợp.

Biện pháp hỗ trợ: Uống nhiều nước (2–3 lít/ngày) để tăng tần suất tiểu, giúp rửa trôi vi khuẩn. Có thể dùng thuốc giảm đau paracetamol nếu đau nhiều. Tránh cà phê, rượu bia, thức ăn cay trong thời gian điều trị vì có thể kích thích bàng quang.

Với phụ nữ hay bị tái phát, các biện pháp phòng ngừa sau đây được khuyến cáo bởi các tổ chức y tế quốc tế:

Uống đủ nước: Uống ít nhất 1.5–2 lít nước mỗi ngày, phân bổ đều trong ngày. Đi tiểu thường xuyên, không nhịn tiểu kéo dài. Tiểu sau quan hệ tình dục giúp rửa trôi vi khuẩn có thể đã xâm nhập niệu đạo.

Vệ sinh đúng cách: Luôn lau từ trước ra sau (từ vùng âm đạo về phía hậu môn) sau khi đi vệ sinh. Rửa vùng kín bằng nước sạch, hạn chế dùng dung dịch vệ sinh có hương liệu hoặc chất tẩy rửa mạnh vì có thể làm mất cân bằng pH và vi sinh vùng âm đạo. Thay đồ lót hàng ngày, ưu tiên chất liệu cotton thoáng khí.

Thói quen sinh hoạt: Ưu tiên mặc quần lót cotton, tránh quần bó sát. Tránh ngâm mình trong bồn tắm nước nóng quá lâu. Thay băng vệ sinh thường xuyên trong kỳ kinh nguyệt.

Nước ép cranberry: Một số nghiên cứu cho thấy proanthocyanidin trong cranberry có thể giúp ngăn vi khuẩn E. coli bám vào thành bàng quang. Tuy nhiên, bằng chứng chưa hoàn toàn thống nhất và cranberry không thể thay thế kháng sinh khi đã bị nhiễm trùng.

Bạn nên đến khám bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu hoặc phòng khám sản phụ khoa khi: có triệu chứng tiểu buốt, tiểu rắt lần đầu để được chẩn đoán chính xác; triệu chứng không cải thiện sau 2–3 ngày dùng kháng sinh; có sốt, đau lưng, buồn nôn (nghi viêm thận bể thận); tiểu ra máu; đang mang thai và có triệu chứng nhiễm trùng tiểu (cần điều trị sớm để tránh biến chứng thai kỳ); hoặc bị tái phát từ 3 lần trở lên trong 1 năm.

Bác sĩ sẽ xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu và cấy nước tiểu (nếu cần) để xác định vi khuẩn gây bệnh và chọn kháng sinh phù hợp.

Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị từ bác sĩ. Không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định.

Lưu ý: Sản phẩm gợi ý dưới đây chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

Xem thêm sản phẩm tại Circa.vn

1. WHO
2. Mayo Clinic
3. NHS UK
4. MSD Manual
5. Bộ Y tế Việt Nam