Phục hồi chức năng sau tai biến tại Quận 3: lộ trình tập và lưu ý
DS. Trần Quốc Huy
Giới thiệu
Phục hồi chức năng sau tai biến càng bắt đầu sớm và đúng cách, người bệnh càng có cơ hội lấy lại khả năng đi lại và tự chăm sóc. Bài viết giúp người nhà hiểu lộ trình tập, những sai lầm thường gặp và khi nào cần gặp bác sĩ phục hồi chức năng.
Phục hồi chức năng sau tai biến là gì và vì sao không nên chờ?
Tai biến mạch máu não (đột quỵ) xảy ra khi một vùng não bị thiếu máu hoặc chảy máu, làm tổn thương các tế bào thần kinh điều khiển vận động, cảm giác, lời nói hoặc nuốt. Sau giai đoạn cấp cứu, nhiều người còn để lại di chứng như liệt nửa người, yếu tay chân, nói khó, nuốt sặc hoặc rối loạn thăng bằng.
Phục hồi chức năng (PHCN) là quá trình tập luyện có kế hoạch nhằm giúp não "học lại" cách điều khiển cơ thể, đồng thời phòng ngừa biến chứng do nằm lâu. Các khuyến cáo chuyên môn đều nhấn mạnh: khi tình trạng đã ổn định và bác sĩ điều trị cho phép, nên bắt đầu tập càng sớm càng tốt. Giai đoạn vài tháng đầu sau tai biến thường là thời điểm tiến triển rõ nhất, nhưng người bệnh vẫn có thể cải thiện nếu tập đều đặn trong thời gian dài hơn.
Những di chứng tai biến thường cần phục hồi chức năng
- Liệt nửa người: yếu hoặc mất vận động tay chân một bên cơ thể – di chứng phổ biến nhất.
- Liệt hai chi dưới hoặc liệt tứ chi: gặp trong một số tổn thương nặng hoặc ở vị trí đặc biệt.
- Co cứng cơ, cứng khớp: tay co quắp, bàn chân duỗi cứng, vai đau do bán trật khớp.
- Rối loạn thăng bằng, dáng đi: dễ té ngã khi đứng, xoay người.
- Rối loạn nuốt, lời nói: nói ngọng, khó tìm từ, ho sặc khi ăn uống.
- Biến chứng do nằm lâu: loét tì đè, viêm phổi, huyết khối tĩnh mạch, teo cơ.
Khi nào cần đến gặp bác sĩ phục hồi chức năng?
- Người bệnh vừa xuất viện sau tai biến và chưa có kế hoạch tập cụ thể.
- Đã tập tại nhà một thời gian nhưng không thấy tiến bộ, hoặc tay chân ngày càng co cứng.
- Đau vai bên liệt, phù tay chân, té ngã nhiều lần.
- Cần tư vấn dụng cụ hỗ trợ: nẹp cổ chân, khung tập đi, gậy.
Lưu ý cấp cứu: nếu xuất hiện dấu hiệu méo miệng, yếu tay chân mới, nói khó đột ngột, đau đầu dữ dội hoặc lơ mơ – hãy gọi cấp cứu 115 ngay, không chờ đến buổi tập.
Lộ trình phục hồi chức năng sau tai biến gồm những bước nào?
Mỗi người bệnh có mức độ tổn thương khác nhau, vì vậy lộ trình cần được bác sĩ lượng giá và điều chỉnh riêng. Một lộ trình thường gặp gồm:
1. Lượng giá ban đầu
Bác sĩ khám sức cơ, trương lực cơ, tầm vận động khớp, khả năng ngồi – đứng – đi, thăng bằng và mức độ tự sinh hoạt. Người nhà nên mang theo giấy ra viện, phim chụp CT/MRI não và đơn thuốc đang dùng.
2. Giai đoạn sớm: phòng biến chứng và tập tại giường
Đặt tư thế đúng cho tay chân bên liệt, xoay trở định kỳ, tập vận động thụ động các khớp, tập hít thở, tập ngồi dậy.
3. Giai đoạn tập chủ động
Tập chuyển từ nằm sang ngồi, ngồi sang đứng, tập thăng bằng, tập đi với dụng cụ hỗ trợ. Có thể kết hợp các phương thức vật lý trị liệu như điện xung kích thích cơ, nhiệt trị liệu tùy chỉ định.
4. Tập chức năng sinh hoạt hàng ngày
Tập tự ăn, mặc áo, vệ sinh cá nhân – mục tiêu cuối cùng là người bệnh tự lập nhiều nhất có thể.
5. Duy trì và tái khám
Sau khi đạt mục tiêu, người bệnh vẫn cần bài tập duy trì tại nhà và tái khám theo hẹn để điều chỉnh bài tập, kiểm soát co cứng.
Những sai lầm người nhà hay mắc khi chăm người bệnh sau tai biến
- Để người bệnh nằm yên quá lâu vì sợ "động đến sẽ tái phát" – điều này làm tăng nguy cơ co cứng, loét và viêm phổi.
- Kéo mạnh tay bên liệt khi đỡ người bệnh dậy, dễ gây đau và bán trật khớp vai.
- Chỉ xoa bóp mà không tập vận động chủ động – xoa bóp có thể giúp thư giãn nhưng không thay thế được bài tập.
- Bỏ thuốc phòng tái phát khi thấy người bệnh khỏe hơn. Thuốc huyết áp, mỡ máu, chống kết tập tiểu cầu… cần dùng theo chỉ định bác sĩ chuyên khoa.
- Tập theo video trên mạng mà không được đánh giá trước, có thể không phù hợp với mức độ liệt.
Góc nhìn biên tập: Phục hồi chức năng là "chặng đường dài". Người nhà là thành viên quan trọng nhất của đội tập luyện – hãy hỏi bác sĩ cách hỗ trợ người bệnh tại nhà ngay từ buổi khám đầu tiên.
Khám phục hồi chức năng sau tai biến tại Phòng khám bác sĩ Huỳnh Phi (Quận 3, TP.HCM)
Phòng khám bác sĩ Huỳnh Phi – Cơ xương khớp, vật lý trị liệu, phục hồi chức năng là một trong các phòng khám đối tác có thể đặt lịch qua Circa. Theo thông tin phòng khám công bố, phòng khám chuyên khám và điều trị các bệnh lý nội thần kinh, cơ xương khớp không cần phẫu thuật, trong đó có di chứng tai biến mạch máu não (liệt nửa người, liệt hai chi dưới, liệt tứ chi).
Bác sĩ phụ trách
Bác sĩ Huỳnh Long Phi – chuyên khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng. Theo hồ sơ trên Circa, bác sĩ là Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Trung tâm Chỉnh hình và Phục hồi chức năng Thành phố Hồ Chí Minh.
Dịch vụ liên quan
- Khám và điều trị bệnh lý cơ xương khớp, nội thần kinh.
- Lắp đặt dụng cụ chỉnh hình, bao gồm tay, chân chức năng cho người bệnh sau đoạn chi.
Chi phí
Giá khám và điều trị hiện để ở trạng thái "Liên hệ" trên Circa. Chi phí phụ thuộc số buổi tập, phương pháp và dụng cụ (nếu có). Chi phí tham khảo và có thể thay đổi – vui lòng liên hệ phòng khám để được báo giá cụ thể.
Địa chỉ – giờ làm việc
- Địa chỉ: 70 Bà Huyện Thanh Quan, TP.HCM (khu vực Quận 3)
- Hotline: 0903 902 180 – SĐT tư vấn bác sĩ: 0903 979 686
- Giờ làm việc: Thứ 2 – Thứ 6: 08:00 – 17:00; Thứ 7: 08:00 – 11:00; Chủ nhật nghỉ
Đặt lịch khám qua Circa
Nếu đang tìm nơi phục hồi chức năng sau tai biến tại TP.HCM, bạn có thể tham khảo thông tin Phòng khám bác sĩ Huỳnh Phi và chủ động đặt lịch qua Circa. Đặt lịch miễn phí, không cần thanh toán trước; khách đặt lịch qua Circa được hoàn tới 150.000đ sau buổi khám (tối đa 2 lần/tháng). Kiểm tra quyền lợi áp dụng tại thời điểm đặt lịch.
Lưu ý: Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Thông tin phòng khám được tổng hợp từ trang phòng khám trên Circa; vui lòng xác minh lại với phòng khám trước khi đến khám.
Câu hỏi thường gặp
Thường là ngay khi tình trạng huyết động và thần kinh ổn định, theo đánh giá của bác sĩ điều trị – có khi từ những ngày đầu trong bệnh viện với các bài tập tại giường. Sau xuất viện, nên đi khám phục hồi chức năng sớm để có kế hoạch tập tiếp, tránh khoảng trống "nằm chờ" làm co cứng khớp.
Cần tư vấn từ dược sĩ?
Miễn phí, trực tuyến 24/7
DS. Trần Quốc Huy
Dược sĩ Đại học
Chuyên gia tư vấn sử dụng thuốc an toàn, tương tác thuốc và dược lâm sàng tại nhà thuốc cộng đồng.