Sốt xuất huyết mùa mưa: nhận biết sớm, chăm sóc tại nhà và khi nào cần đi khám

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegypti. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, bệnh phổ biến ở các vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới, trong đó có Việt Nam.

Vào mùa mưa, nước đọng ở các vật dụng quanh nhà tạo điều kiện cho muỗi vằn sinh sản nhanh chóng. Đây là lý do số ca mắc thường tăng cao trong giai đoạn này, đặc biệt tại khu vực phía Nam, miền Trung, Tây Nguyên và một số đô thị lớn ở miền Bắc. Bộ Y tế xếp sốt xuất huyết vào nhóm bệnh cần giám sát trọng điểm trong mùa mưa bão.

Một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần trong đời do virus có bốn týp huyết thanh khác nhau. Lần mắc sau đôi khi có nguy cơ diễn tiến nặng hơn, nên việc theo dõi sát là rất cần thiết.

Bệnh thường trải qua ba giai đoạn. Giai đoạn sốt (khoảng 2–7 ngày đầu): sốt cao đột ngột, đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ khớp, mệt mỏi, có thể buồn nôn và nổi ban.

Giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, đôi khi xuất hiện đúng lúc người bệnh đã hạ sốt khiến nhiều người chủ quan. Đây là lúc có thể xuất hiện dấu hiệu cảnh báo như đau bụng, nôn nhiều, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc xuất huyết dưới da.

Giai đoạn hồi phục: sau khi qua giai đoạn nguy hiểm, người bệnh dần khỏe lại, thèm ăn và tiểu nhiều hơn. Việc phân biệt các giai đoạn giúp gia đình biết thời điểm cần cảnh giác nhất, thay vì yên tâm chỉ vì người bệnh đã bớt sốt.

Với trường hợp nhẹ và được bác sĩ cho phép theo dõi tại nhà, chăm sóc đúng cách giúp người bệnh dễ chịu và giảm nguy cơ mất nước. Hãy cho người bệnh nghỉ ngơi, uống đủ nước gồm nước lọc, nước trái cây và dung dịch bù nước điện giải pha đúng hướng dẫn.

Để hạ sốt, chỉ dùng paracetamol theo đúng liều lượng ghi trên hướng dẫn sử dụng hoặc theo tư vấn của dược sĩ; kết hợp lau người bằng nước ấm. Theo dõi nhiệt độ và các dấu hiệu bất thường ít nhất vài lần mỗi ngày, đặc biệt từ ngày thứ ba trở đi.

Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu, chia nhỏ bữa. Ghi lại số lần đi tiểu, lượng nước uống và bất kỳ biểu hiện lạ nào để cung cấp cho bác sĩ khi tái khám.

Nhiều biến chứng đáng tiếc bắt nguồn từ những hiểu lầm phổ biến. Tự ý dùng aspirin hoặc ibuprofen để hạ sốt là sai lầm nguy hiểm vì các thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.

Một sai lầm khác là chủ quan khi vừa hết sốt. Như đã nói, giai đoạn nguy hiểm có thể xuất hiện đúng lúc thân nhiệt trở về bình thường. Ngoài ra, việc tự truyền dịch tại nhà không có chỉ định và giám sát của nhân viên y tế cũng tiềm ẩn rủi ro.

Không nên cạo gió, cắt lể hay áp dụng các biện pháp dân gian chưa được kiểm chứng thay cho việc theo dõi y tế. Khi nghi ngờ sốt xuất huyết, hãy đưa người bệnh đi khám để được chẩn đoán và hướng dẫn cụ thể.

Biện pháp phòng bệnh cốt lõi là diệt muỗi và loại bỏ nơi muỗi đẻ trứng. Hãy đậy kín các dụng cụ chứa nước, thay nước bình hoa thường xuyên, lật úp các vật dụng có thể đọng nước và dọn dẹp phế thải quanh nhà.

Ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, dùng kem hoặc bình xịt chống muỗi phù hợp và lắp lưới chống muỗi ở cửa. Phối hợp với chính quyền địa phương trong các đợt phun hóa chất diệt muỗi khi có dịch.

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế và WHO, giữ vệ sinh môi trường sống là cách bảo vệ hiệu quả nhất cho cả cộng đồng. Hiện đã có vắc xin phòng sốt xuất huyết cho một số nhóm tuổi; bạn có thể hỏi bác sĩ để được tư vấn xem có phù hợp với các thành viên trong gia đình hay không.

Hãy đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào sau đây: đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, li bì hoặc kích thích vật vã, tay chân lạnh và ẩm.

Các nhóm cần đặc biệt thận trọng gồm trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền như tiểu đường, tim mạch, béo phì. Với những đối tượng này, nên đi khám sớm ngay khi nghi ngờ sốt xuất huyết thay vì tự theo dõi tại nhà.

Nếu người bệnh đang được theo dõi tại nhà mà tình trạng xấu đi, đừng chần chừ chờ đến lịch tái khám — hãy đến bệnh viện ngay.

Sốt xuất huyết chưa có thuốc điều trị đặc hiệu; việc điều trị chủ yếu là chăm sóc nâng đỡ và xử trí kịp thời biến chứng. Vì vậy, chẩn đoán sớm và theo dõi sát bởi nhân viên y tế đóng vai trò quyết định.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo chung, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán của bác sĩ. Mỗi trường hợp bệnh có diễn tiến khác nhau và cần được đánh giá cá nhân hóa.

Mùa mưa là cao điểm của sốt xuất huyết, nhưng phần lớn nguy cơ có thể được giảm bớt nếu gia đình chủ động phòng muỗi, nhận biết sớm dấu hiệu bệnh và đặc biệt là không chủ quan trong giai đoạn nguy hiểm. Khi có dấu hiệu cảnh báo, hãy đến cơ sở y tế ngay. Sự cảnh giác đúng lúc chính là cách bảo vệ tốt nhất cho người thân của bạn.

Nguồn tham khảo: Bộ Y tế Việt Nam (moh.gov.vn), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và CDC Hoa Kỳ.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sốt xuất huyết là bệnh có thể diễn tiến nặng; hãy đến cơ sở y tế khi nghi ngờ mắc bệnh hoặc khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào.