Suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi: nguyên nhân và cách hỗ trợ cải thiện

Theo Cleveland Clinic, suy giảm trí nhớ là khi một người gặp khó khăn thường xuyên trong việc ghi nhớ những điều trước đây vẫn nhớ được. Việc cần nhiều thời gian hơn để nhớ ra một thông tin là thay đổi điển hình khi tuổi cao.

Khác biệt nằm ở mức độ ảnh hưởng: lão hóa bình thường thường không cản trở sinh hoạt hằng ngày, trong khi suy giảm trí nhớ đáng lo có thể khiến người bệnh khó hoàn thành cuộc trò chuyện, lặp lại câu hỏi, lạc đường ở nơi quen thuộc hoặc gặp khó khăn khi xử lý công việc thường ngày.

Một điểm quan trọng được Mayo Clinic nhấn mạnh: nhiều nguyên nhân gây giảm trí nhớ ở người lớn tuổi không phải bệnh Alzheimer và có thể cải thiện khi được điều trị, ví dụ:

• Thiếu vitamin B12: khá thường gặp ở người cao tuổi và có thể ảnh hưởng đến trí nhớ.
• Suy giáp: tuyến giáp hoạt động kém có thể gây hay quên và chậm chạp trong suy nghĩ.
• Rối loạn giấc ngủ, ngưng thở khi ngủ: khi được điều trị, trí nhớ có thể cải thiện.
• Tác dụng phụ của một số thuốc, trầm cảm, lo âu hoặc căng thẳng kéo dài.

Vì vậy, việc thăm khám để tìm đúng nguyên nhân là rất cần thiết thay vì mặc định đây là dấu hiệu "không thể thay đổi".

Bên cạnh đó, mất nước, dinh dưỡng kém, lạm dụng rượu bia hoặc dùng đồng thời nhiều loại thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và ghi nhớ ở người lớn tuổi. Một số tình trạng tâm lý như trầm cảm ở người cao tuổi đôi khi biểu hiện chủ yếu bằng giảm trí nhớ và chậm chạp, dễ bị nhầm với sa sút trí tuệ. Đây là lý do việc đánh giá toàn diện bởi nhân viên y tế giúp tách bạch các nguyên nhân và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Một số biểu hiện gợi ý cần được quan tâm và đánh giá sớm hơn, thay vì chỉ coi là "đãng trí tuổi già":

• Hỏi đi hỏi lại cùng một câu hỏi trong thời gian ngắn.
• Quên các sự kiện hoặc cuộc hẹn quan trọng vừa diễn ra.
• Gặp khó khăn khi thực hiện những việc quen thuộc như nấu ăn, sử dụng đồ dùng trong nhà.
• Để đồ vật ở những nơi bất thường và không thể nhớ lại.
• Nhầm lẫn về thời gian, địa điểm hoặc gặp khó khăn khi tìm từ ngữ diễn đạt.

Việc ghi lại tần suất và hoàn cảnh xuất hiện các biểu hiện này sẽ hữu ích khi trao đổi với bác sĩ.

Một số thói quen được khuyến khích để hỗ trợ sức khỏe não bộ:

• Vận động thể chất đều đặn, phù hợp với sức khỏe, giúp tăng tuần hoàn và tinh thần minh mẫn.
• Rèn luyện trí não: đọc sách, chơi cờ, học điều mới, duy trì giao tiếp xã hội.
• Dinh dưỡng cân bằng: nhiều rau xanh, cá, ngũ cốc nguyên hạt; đảm bảo đủ vitamin nhóm B.
• Ngủ đủ và đều giờ, kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
• Ghi chú, dùng lịch nhắc để hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày.

Một số sản phẩm bổ sung như vitamin nhóm B, omega-3 có thể được cân nhắc khi có chỉ định hoặc tư vấn của dược sĩ/bác sĩ; sản phẩm bổ sung không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị nguyên nhân nền.

Giấc ngủ chất lượng đặc biệt quan trọng vì não bộ củng cố trí nhớ trong khi ngủ. Người cao tuổi nên duy trì giờ giấc đều đặn, hạn chế ngủ ngày quá nhiều và trao đổi với bác sĩ nếu có ngáy to, ngưng thở khi ngủ. Việc kiểm soát tốt các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường cũng góp phần bảo vệ mạch máu nuôi não. Ngoài ra, duy trì kết nối xã hội – gặp gỡ bạn bè, tham gia hoạt động cộng đồng – được xem là yếu tố tích cực cho sức khỏe tinh thần và nhận thức.

Người thân đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm và hỗ trợ:

• Quan sát những thay đổi về trí nhớ, hành vi, khả năng tự chăm sóc.
• Khuyến khích người cao tuổi đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường.
• Tạo môi trường sống an toàn, ổn định và động viên tinh thần.

Theo NHS, nếu bạn là người chăm sóc và lo ngại người thân có vấn đề về trí nhớ, hãy khuyến khích họ gặp bác sĩ càng sớm càng tốt vì có những nguyên nhân điều trị được.

Nên đưa người cao tuổi đi khám khi:

• Tình trạng quên xảy ra thường xuyên hơn hoặc nặng dần.
• Khó hoàn thành cuộc trò chuyện, hay lặp lại câu hỏi, lạc đường, ra quyết định tài chính kém, lái xe không an toàn.
• Kèm thay đổi tính cách, lú lẫn, khó thực hiện các việc quen thuộc.

Đặc biệt, nếu xuất hiện mất trí nhớ đột ngột, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay để loại trừ các tình trạng nghiêm trọng, có thể nguy hiểm tính mạng.

Không nên xem mọi biểu hiện hay quên ở người cao tuổi là "chuyện tuổi già" và bỏ qua, vì có thể bỏ lỡ nguyên nhân điều trị được. Ngược lại, cũng không nên quá hoang mang; việc thăm khám sẽ giúp xác định rõ tình trạng. Tránh tự ý dùng các sản phẩm "bổ não" không rõ nguồn gốc.

Suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi có nhiều nguyên nhân, trong đó không ít trường hợp có thể cải thiện khi được phát hiện và điều trị đúng. Lối sống lành mạnh, rèn luyện trí não và thăm khám kịp thời là chìa khóa bảo vệ sức khỏe não bộ.

Nguồn tham khảo: Cleveland Clinic (Memory Loss); Mayo Clinic (Memory loss: When to seek help); National Institute on Aging (Memory, Forgetfulness, and Aging).

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng. Sản phẩm không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Tham khảo ý kiến dược sĩ/bác sĩ trước khi sử dụng.