Tay chân miệng ở trẻ em: nhận biết sớm, chăm sóc tại nhà và dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do một nhóm virus đường ruột gây ra, phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Bệnh gặp nhiều ở trẻ dưới 5 tuổi và thường bùng phát theo mùa. Theo cảnh báo của ngành y tế, số ca mắc có xu hướng tăng mạnh trong năm 2026, tập trung chủ yếu ở trẻ lứa tuổi nhà trẻ, mẫu giáo.

Phần lớn trường hợp diễn tiến nhẹ, nhưng chủng EV71 có thể liên quan đến các biến chứng nặng hơn, vì vậy việc theo dõi sát là rất quan trọng.

Cha mẹ có thể nghi ngờ trẻ bị tay chân miệng khi thấy các biểu hiện:

• Sốt nhẹ đến vừa, mệt mỏi, biếng ăn.
• Loét miệng: các vết loét đỏ, đau ở lưỡi, lợi, mặt trong má khiến trẻ đau, bỏ ăn, chảy nước dãi.
• Phát ban dạng mụn nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đôi khi ở mông, đầu gối; thường không ngứa.

Triệu chứng có thể khác nhau ở mỗi trẻ; một số trẻ chỉ loét miệng hoặc chỉ nổi ban.

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu; chăm sóc chủ yếu là hỗ trợ giảm triệu chứng và bù nước:

• Hạ sốt, giảm đau bằng thuốc phù hợp theo cân nặng và tuổi của trẻ, dùng đúng liều theo hướng dẫn; nếu chưa rõ, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.
• Bù nước và điện giải: cho trẻ uống nhiều nước, sữa, nước trái cây loãng. Khi trẻ ăn uống kém, có thể dùng dung dịch bù nước điện giải (oresol) pha đúng tỷ lệ ghi trên bao bì.
• Thức ăn mềm, mát, chia nhỏ bữa để giảm đau miệng.
• Vệ sinh da nhẹ nhàng, giữ sạch, tránh làm vỡ mụn nước.

Lưu ý: pha oresol đúng hướng dẫn, không pha đặc hơn hay loãng hơn khuyến cáo; không tự ý dùng kháng sinh vì bệnh do virus.

Tay chân miệng lây lan nhanh trong môi trường tập thể. Để hạn chế lây:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng cho cả trẻ và người chăm sóc, đặc biệt sau khi thay tã, đi vệ sinh và trước khi ăn.
• Vệ sinh, khử khuẩn đồ chơi, tay nắm cửa, mặt bàn.
• Không cho trẻ dùng chung khăn, cốc, thìa; cách ly trẻ bệnh với trẻ khỏe.
• Cho trẻ nghỉ học trong thời gian bệnh để tránh lây cho bạn.

Đây là phần quan trọng nhất. Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào sau đây:

• Sốt cao liên tục khó hạ (trên 39°C) hoặc sốt kéo dài trên 2 ngày.
• Giật mình, chới với, run tay chân, đi loạng choạng.
• Nôn ói nhiều, quấy khóc liên tục hoặc lơ mơ, khó đánh thức.
• Thở nhanh, thở bất thường, da nổi vân tím, tay chân lạnh, vã mồ hôi.
• Dấu hiệu mất nước: tiểu ít, môi khô, khóc không nước mắt, mệt lả.

Những biểu hiện này có thể là dấu hiệu biến chứng thần kinh hoặc tim mạch, cần được bác sĩ xử trí kịp thời.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, giúp cha mẹ chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng thể nhẹ tại nhà. Dung dịch bù nước điện giải hỗ trợ khi trẻ ăn uống kém, không thay thế việc theo dõi và thăm khám y tế khi trẻ có dấu hiệu nặng.

Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào cho trẻ. Với trẻ nhỏ, trẻ có bệnh nền, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc.

Tay chân miệng ở trẻ em phần lớn lành tính, nhưng điều quan trọng là cha mẹ nhận biết sớm, chăm sóc đúng, bù đủ nước và đặc biệt theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo trong những ngày đầu. Phòng bệnh bằng vệ sinh tay và môi trường sống là cách hiệu quả để bảo vệ trẻ trong mùa dịch. Khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, đừng chần chừ đưa trẻ đi khám.