Viêm quanh móng (chín mé) ở tay và chân: dấu hiệu, chăm sóc tại nhà và khi nào cần đi khám

Viêm quanh móng (tiếng Anh là paronychia) là tình trạng viêm, nhiễm trùng phần da và mô mềm bao quanh móng. Nó có thể xảy ra ở móng tay hoặc móng chân. Theo Cleveland Clinic, tình trạng này thường do vi khuẩn xâm nhập qua một vết nứt nhỏ ở da quanh móng, đôi khi do nấm trong các trường hợp kéo dài.

Người ta thường phân biệt hai dạng: cấp tính (xuất hiện nhanh, sưng đỏ đau, hay do vi khuẩn) và mạn tính (kéo dài nhiều tuần, thường liên quan đến tiếp xúc nước, ẩm ướt và đôi khi do nấm). Việc phân biệt giúp định hướng cách chăm sóc và khi nào cần đi khám.

Hiểu đúng bản chất giúp bạn yên tâm chăm sóc bước đầu tại nhà, đồng thời không chủ quan khi tổn thương có dấu hiệu nặng lên. Viêm quanh móng tuy phổ biến và thường nhẹ, nhưng vẫn cần được theo dõi để tránh biến chứng nhiễm trùng sâu hơn.

Một số nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ viêm quanh móng:

• Cắt khóe móng quá sâu, cắt sát hoặc lấy khóe móng làm tổn thương da quanh móng.
• Thói quen cắn móng tay, cắn hoặc lột phần da quanh móng.
• Làm móng, dùng dụng cụ không sạch hoặc đẩy lớp da quanh móng quá mạnh.
• Bàn tay thường xuyên tiếp xúc nước, chất tẩy rửa (người nội trợ, đầu bếp, người làm việc ẩm ướt).
• Móng chân mọc đâm vào da (móng quặp) tạo điều kiện cho viêm nhiễm.
• Người bệnh tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao hơn và dễ diễn tiến nặng.

Các biểu hiện thường gặp của viêm quanh móng:

• Vùng da quanh móng sưng, đỏ và đau, ấn vào thấy căng tức.
• Cảm giác nóng ở khu vực viêm.
• Có thể hình thành ổ mủ nhỏ dưới da quanh móng khi nhiễm trùng tiến triển.
• Ở dạng mạn tính, vùng da quanh móng có thể đỏ, sưng nhẹ kéo dài, móng có thể biến đổi hình dạng hoặc bề mặt.

Nếu chỉ sưng đỏ nhẹ và mới xuất hiện, bạn có thể bắt đầu bằng chăm sóc tại nhà. Khi đã có mủ rõ, đau nhiều hoặc lan rộng, nên đi khám.

Với trường hợp nhẹ, nhiều hướng dẫn (trong đó có Cleveland Clinic và Kaiser Permanente) gợi ý:

• Ngâm vùng bị viêm trong nước ấm khoảng 15 phút, vài lần mỗi ngày. Việc ngâm ấm giúp giảm đau và hỗ trợ dẫn lưu mủ tự nhiên nếu có.
• Lau khô kỹ sau khi ngâm, vì độ ẩm kéo dài có thể khiến tình trạng nặng hơn, nhất là dạng mạn tính.
• Sát khuẩn nhẹ nhàng vùng da quanh móng bằng dung dịch sát khuẩn phù hợp như povidone iodine, theo hướng dẫn sử dụng.
• Giữ tay khô thoáng, hạn chế tiếp xúc nước và hóa chất; đeo găng khi làm việc ẩm ướt.
• Tránh tác động mạnh, không tự ý chích nặn ổ mủ.

Nếu sau một đến hai ngày chăm sóc tại nhà mà không cải thiện, bạn nên đi khám vì có thể cần điều trị thêm, chẳng hạn thuốc theo chỉ định.

Một số việc có thể khiến viêm quanh móng nặng hơn hoặc dễ tái phát:

• Tự chích, nặn ổ mủ bằng dụng cụ không vô khuẩn, dễ làm nhiễm trùng lan rộng.
• Tiếp tục cắt khóe móng sâu hoặc cắn, lột da quanh móng.
• Ngâm tay trong nước quá lâu, thường xuyên mà không lau khô.
• Tự ý dùng kháng sinh đường uống khi chưa có chỉ định.
• Đắp các loại lá, bột không rõ nguồn gốc lên vùng có mủ.

Phần lớn các trường hợp viêm quanh móng có thể phòng tránh bằng những thói quen chăm sóc móng đơn giản:

• Cắt móng đúng cách: cắt ngang, không cắt quá sâu vào khóe, không lấy khóe móng quá sát. Với móng chân, cắt thẳng giúp hạn chế móng quặp.
• Không cắn móng tay hay lột phần da quanh móng, vì đây là cửa ngõ để vi khuẩn xâm nhập.
• Giữ tay chân khô thoáng: lau khô kỹ sau khi rửa, đặc biệt là kẽ ngón và quanh móng.
• Đeo găng tay khi rửa bát, giặt giũ, dùng hóa chất tẩy rửa để giảm tiếp xúc nước và chất kích ứng.
• Dùng dụng cụ làm móng sạch: nếu đi làm móng, chọn nơi vệ sinh và dụng cụ được khử khuẩn; hạn chế đẩy hoặc cắt lớp da bảo vệ quanh móng (lớp biểu bì).
• Dưỡng ẩm vùng da quanh móng nếu da hay khô nứt, vì các vết nứt nhỏ là nơi vi khuẩn dễ đi vào.

Với người thường xuyên làm việc trong môi trường ẩm ướt, việc bảo vệ tay là yếu tố quan trọng để hạn chế dạng viêm quanh móng mạn tính.

Bạn nên đến cơ sở y tế khi:

• Vùng viêm có ổ mủ rõ, đau nhiều, hoặc sưng đỏ lan rộng ra ngón và bàn tay/bàn chân.
• Không cải thiện sau một đến hai ngày chăm sóc tại nhà.
• Có vệt đỏ lan, sốt, hoặc cảm giác đau tăng nhanh.
• Tình trạng tái đi tái lại nhiều lần hoặc kéo dài thành mạn tính.
• Móng biến dạng, đổi màu kéo dài.

Nhóm cần đặc biệt thận trọng: người bệnh tiểu đường, người suy giảm miễn dịch nên đi khám sớm ngay cả khi tổn thương trông không quá nặng, vì nhiễm trùng ở các đối tượng này có thể diễn tiến nhanh và khó lành hơn. Việc chích rạch dẫn lưu mủ hay kê thuốc nên do nhân viên y tế thực hiện.

Tóm lại, viêm quanh móng (chín mé) thường nhẹ và đáp ứng tốt với chăm sóc tại nhà nếu phát hiện sớm, nhưng cần đi khám khi có mủ, lan rộng hoặc ở người có bệnh nền. Phòng ngừa bằng cách chăm sóc móng đúng cách là yếu tố lâu dài.