Viêm tai giữa ở trẻ em: dấu hiệu nhận biết sớm, chăm sóc và phòng ngừa

Viêm tai giữa là tình trạng nhiễm trùng hoặc viêm ở khoang tai giữa — khoảng không gian chứa đầy không khí nằm sau màng nhĩ. Khi trẻ bị cảm lạnh hoặc nhiễm trùng hô hấp trên, vi khuẩn hoặc virus có thể lan qua vòi nhĩ (ống Eustachian) đến tai giữa, gây viêm và tích tụ dịch. (Nguồn: WHO, 2024)

Ở trẻ nhỏ, vòi nhĩ ngắn hơn, nằm ngang hơn so với người lớn, khiến dịch tiết khó thoát ra và vi khuẩn dễ xâm nhập hơn. Đây là lý do trẻ em dễ bị viêm tai giữa hơn người lớn. Theo Cleveland Clinic, có hai dạng chính: viêm tai giữa cấp tính (đau đột ngột, kèm sốt) và viêm tai giữa tiết dịch (dịch ứ đọng kéo dài sau đợt viêm cấp, có thể ảnh hưởng thính lực). (Nguồn: Mayo Clinic, 2024)

Trẻ nhỏ chưa biết nói không thể diễn đạt cảm giác đau tai, nên cha mẹ cần chú ý các dấu hiệu gián tiếp sau: (Nguồn: NHS UK, 2024)

• Kéo, giật hoặc dụi tai liên tục: Đây là dấu hiệu phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, cho thấy trẻ cảm thấy khó chịu ở vùng tai.
• Quấy khóc bất thường, khó ngủ: Trẻ khóc nhiều hơn bình thường, đặc biệt khi nằm xuống vì áp lực tai giữa tăng.
• Sốt: Khoảng 50% trẻ bị viêm tai giữa có sốt từ 38°C trở lên, theo Mayo Clinic.
• Chảy dịch từ tai: Dịch vàng hoặc trắng chảy ra từ ống tai — dấu hiệu màng nhĩ bị thủng.
• Giảm thính lực tạm thời: Trẻ không phản ứng với âm thanh nhỏ, tăng âm lượng TV, hoặc nói "hả" nhiều hơn.
• Mất thăng bằng: Dịch trong tai giữa có thể ảnh hưởng hệ tiền đình, khiến trẻ đi không vững.
• Chán ăn, nôn hoặc tiêu chảy: Đặc biệt ở trẻ dưới 1 tuổi.

Trẻ lớn hơn (trên 2 tuổi) thường có thể chỉ vào tai và nói đau. (Nguồn: MSD Manual, 2024)

Theo hướng dẫn của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), một số trường hợp viêm tai giữa nhẹ ở trẻ trên 2 tuổi có thể theo dõi tại nhà trong 48-72 giờ đầu trước khi quyết định dùng kháng sinh. Trong thời gian này, cha mẹ có thể: (Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2023)

Giảm đau và hạ sốt: Dùng paracetamol hoặc ibuprofen theo đúng liều lượng và cân nặng của trẻ. Paracetamol (dạng siro hoặc gói bột) phù hợp cho trẻ từ 3 tháng tuổi. Không dùng aspirin cho trẻ em. (Nguồn: AAP - American Academy of Pediatrics, 2024)

Chườm ấm: Đặt khăn ấm lên vùng tai đau trong 10-15 phút giúp giảm đau. Lưu ý nhiệt độ vừa phải, không quá nóng.

Cho trẻ nằm đầu cao: Kê cao gối nhẹ giúp dịch thoát ra khỏi vòi nhĩ dễ hơn, giảm áp lực và đau.

Cho bú hoặc uống nước thường xuyên: Động tác nuốt giúp mở vòi nhĩ, giảm áp lực tai giữa. Đảm bảo trẻ không bị mất nước.

Không nhỏ bất kỳ dung dịch nào vào tai khi chưa có chỉ định của bác sĩ, đặc biệt khi nghi ngờ thủng màng nhĩ.

Cha mẹ cần đưa trẻ đến bác sĩ Nhi hoặc bác sĩ Tai Mũi Họng trong các trường hợp sau:

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi có bất kỳ dấu hiệu viêm tai nào — cần khám ngay, không nên chờ đợi.
• Sốt cao trên 39°C hoặc sốt kéo dài hơn 48 giờ.
• Chảy mủ hoặc dịch có mùi hôi từ tai: Gợi ý thủng màng nhĩ hoặc nhiễm trùng nặng.
• Triệu chứng không cải thiện sau 48-72 giờ chăm sóc tại nhà.
• Đau tai dữ dội khiến trẻ khóc không ngừng, không đáp ứng thuốc giảm đau.
• Trẻ lừ đừ, bỏ ăn bỏ bú, nôn ói nhiều.
• Viêm tai giữa tái phát (từ 3 lần trở lên trong 6 tháng hoặc 4 lần trong 12 tháng).

Bác sĩ sẽ dùng đèn soi tai (otoscope) để đánh giá tình trạng màng nhĩ và quyết định có cần dùng kháng sinh hay không. Amoxicillin là kháng sinh được khuyến cáo đầu tay cho viêm tai giữa cấp ở trẻ em.

Nhiều biện pháp đơn giản có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ viêm tai giữa ở trẻ:

Tiêm chủng đầy đủ: Vaccine phế cầu (PCV) và vaccine cúm hàng năm giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp — nguyên nhân thường gặp dẫn đến viêm tai giữa. Theo nghiên cứu, vaccine phế cầu giảm khoảng 20-30% ca viêm tai giữa ở trẻ nhỏ.

Bú mẹ ít nhất 6 tháng: Sữa mẹ chứa kháng thể giúp tăng cường miễn dịch, giảm nguy cơ nhiễm trùng tai. WHO khuyến cáo bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu.

Cho bú đúng tư thế: Khi bú bình, giữ trẻ ở tư thế đầu cao hơn bụng (nghiêng 45 độ). Không cho trẻ bú bình khi nằm ngửa vì sữa có thể chảy vào vòi nhĩ.

Tránh khói thuốc lá: Trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá bị viêm tai giữa nhiều hơn 1,5-2 lần so với trẻ không tiếp xúc.

Hạn chế núm vú giả sau 6 tháng: Sử dụng núm vú giả kéo dài có thể tăng nguy cơ viêm tai giữa.

Vệ sinh mũi họng: Rửa mũi bằng nước muối sinh lý khi trẻ bị nghẹt mũi, sổ mũi giúp giảm nguy cơ vi khuẩn lan đến tai giữa.

Viêm tai giữa nếu không được điều trị đúng cách có thể dẫn đến biến chứng như thủng màng nhĩ, viêm xương chũm, giảm thính lực kéo dài hoặc chậm phát triển ngôn ngữ ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, đa số trường hợp viêm tai giữa cấp sẽ khỏi hoàn toàn khi được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Một số lưu ý quan trọng:

• Không tự ý mua kháng sinh cho trẻ uống mà không có chỉ định của bác sĩ.
• Uống đủ liều kháng sinh nếu bác sĩ kê đơn, không ngừng thuốc sớm dù trẻ đã hết triệu chứng.
• Tái khám đúng hẹn để bác sĩ đánh giá tình trạng tai giữa và thính lực.
• Theo dõi khả năng nghe của trẻ sau mỗi đợt viêm tai. Nếu trẻ không phản ứng với âm thanh hoặc chậm nói, cần đưa đi kiểm tra thính lực.

Lưu ý: Sản phẩm gợi ý dưới đây chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

• Men vi sinh Probiotics Bioamicus (Lọ 10ml)

Xem thêm sản phẩm tại Circa.vn

1. WHO
2. Mayo Clinic
3. NHS UK
4. MSD Manual
5. Bộ Y tế Việt Nam
6. AAD - American Academy of Dermatology
7. AAP - American Academy of Pediatrics