Viêm thanh quản giao mùa: Dược sĩ hướng dẫn chăm sóc và dùng thuốc đúng cách

Thanh quản nằm ở phần trên của khí quản, chứa hai dây thanh âm. Khi dây thanh bị viêm hoặc sưng, giọng nói trở nên khàn, yếu hoặc mất hoàn toàn. (Nguồn: NHS UK, Laryngitis)

Viêm thanh quản được chia thành hai dạng chính:

• Cấp tính (dưới 3 tuần): Thường do virus (rhinovirus, influenza, parainfluenza), đôi khi do lạm dụng giọng nói. Chiếm hơn 90% các trường hợp. (Nguồn: NCBI, NBK482374)
• Mạn tính (trên 3 tuần): Liên quan đến trào ngược dạ dày–thực quản (GERD), hút thuốc lá kéo dài, hoặc tiếp xúc chất kích thích nghề nghiệp.

Tại Việt Nam, giao mùa thu–đông với biên độ nhiệt ngày–đêm lớn là thời điểm viêm thanh quản cấp tăng cao, đặc biệt ở người thường xuyên nói nhiều như giáo viên, nhân viên bán hàng.

Triệu chứng viêm thanh quản cấp thường xuất hiện đột ngột:

• Khàn tiếng hoặc mất giọng — triệu chứng đặc trưng nhất
• Cảm giác ngứa rát, khô vùng họng
• Ho khan hoặc ho có đờm nhẹ
• Có thể kèm sốt nhẹ, sổ mũi nếu nguyên nhân là virus đường hô hấp trên

(Nguồn: MSD Manual, Laryngitis)

Nếu khàn tiếng kéo dài trên 2 tuần mà không kèm triệu chứng cảm cúm, cần nghĩ đến các nguyên nhân khác như polyp dây thanh, u nang, hoặc hiếm gặp hơn là khối u thanh quản — đặc biệt ở người hút thuốc trên 40 tuổi.

Phần lớn viêm thanh quản cấp có thể tự khỏi trong 7–10 ngày: (Nguồn: NHS UK, Laryngitis)

Nên làm:

• Nghỉ giọng: Hạn chế nói, tránh thì thầm (thì thầm tạo nhiều áp lực lên dây thanh hơn nói bình thường)
• Uống đủ nước ấm: Giữ ẩm niêm mạc thanh quản
• Tăng độ ẩm không khí: Sử dụng máy tạo độ ẩm hoặc hít hơi nước ấm
• Tránh chất kích thích: Không hút thuốc, tránh khói bụi, hạn chế rượu bia và caffeine

Không nên làm:

• Nói to, hét, hoặc hát khi đang khàn
• Sử dụng thuốc thông mũi dạng uống kéo dài
• Tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định (hơn 90% do virus) (Nguồn: NCBI, NBK482374)

Các loại thuốc OTC thường được hỏi mua khi bị viêm thanh quản:

Sai lầm phổ biến: Nhiều người yêu cầu mua kháng sinh khi mới khàn tiếng 1–2 ngày. Kháng sinh không giúp nhanh khỏi hơn với viêm thanh quản do virus. (Nguồn: NHS UK, Laryngitis)

Bạn cần đến cơ sở y tế nếu:

• Khàn tiếng kéo dài trên 2 tuần (Nguồn: MSD Manual, Laryngitis)
• Khó thở, thở rít — đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ
• Sốt cao trên 39°C kéo dài trên 3 ngày
• Ho ra máu hoặc nuốt đau nặng
• Tiền sử hút thuốc lá và khàn tiếng không rõ nguyên nhân

Trẻ em dưới 5 tuổi: thở rít, sốt cao, chảy nước dãi nhiều, không chịu uống nước là dấu hiệu cần cấp cứu.

Biện pháp giảm nguy cơ viêm thanh quản:

• Giữ ấm vùng cổ và ngực khi ra ngoài buổi sáng sớm và tối
• Rửa tay thường xuyên — phòng nhiễm virus đường hô hấp
• Uống đủ nước: Tối thiểu 1.5–2 lít/ngày
• Không hút thuốc lá
• Nghỉ giọng hợp lý cho người nói nhiều

Kỹ thuật phát âm đúng (nói bằng hơi từ bụng) giúp giảm nguy cơ tái phát. (Nguồn: NCBI, NBK482374)

Thông tin mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Không tự ý dùng kháng sinh hoặc corticoid mà không có đơn từ bác sĩ.

Viêm thanh quản giao mùa có thể kiểm soát tốt bằng nghỉ giọng, giữ ẩm niêm mạc, và dùng thuốc OTC đúng cách. Tránh tự mua kháng sinh và theo dõi sát nếu triệu chứng kéo dài quá 2 tuần.

1. MSD Manual — Laryngitis
2. NHS UK — Laryngitis
3. NCBI StatPearls NBK482374 — Laryngitis