Bảo quản thực phẩm an toàn trong mùa nắng nóng: Phòng ngừa ngộ độc cho cả gia đình

Vi khuẩn gây bệnh sinh sôi nhanh nhất trong khoảng nhiệt độ từ khoảng 4°C đến 60°C, thường được gọi là “vùng nhiệt độ nguy hiểm”. Trong điều kiện thuận lợi, số lượng vi khuẩn có thể tăng gấp đôi chỉ sau khoảng 20 phút. Mùa hè nhiệt độ môi trường cao khiến thức ăn rơi vào vùng nguy hiểm này nhanh hơn nhiều so với mùa mát.

Điều đáng lưu ý là thực phẩm nhiễm khuẩn thường không thay đổi rõ rệt về mùi, vị hay màu sắc, nên không thể chỉ dựa vào cảm quan để biết món ăn còn an toàn hay không. Vì vậy, kiểm soát nhiệt độ và thời gian là cách bảo vệ chủ động và đáng tin cậy nhất.

Một vài con số đơn giản giúp bạn ra quyết định nhanh trong bếp:

• Không để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ. Nếu nhiệt độ ngoài trời trên khoảng 32°C, rút ngắn xuống còn tối đa 1 giờ.
• Giữ nóng ở mức nóng: thức ăn đã nấu nên duy trì ở khoảng 60°C trở lên nếu chưa ăn ngay.
• Giữ lạnh ở mức lạnh: ngăn mát tủ lạnh nên ở khoảng 4°C trở xuống, ngăn đông khoảng -18°C.
• Cho thức ăn thừa vào hộp nông, đậy kín và cất tủ lạnh trong vòng 2 giờ để nguội nhanh và đều.

Những mốc này dựa trên khuyến cáo của USDA và CDC nhằm hạn chế thời gian thực phẩm nằm trong vùng nhiệt độ nguy hiểm.

Tủ lạnh chỉ làm chậm chứ không tiêu diệt vi khuẩn, nên cách sắp xếp rất quan trọng:

• Để thịt, cá sống ở ngăn dưới cùng, đựng trong hộp hoặc túi kín để nước không nhỏ xuống các thực phẩm khác.
• Thực phẩm chín và đồ ăn liền để ngăn trên, tách biệt với đồ sống để tránh nhiễm chéo.
• Không nhồi nhét quá đầy để khí lạnh lưu thông tốt.
• Rau củ rửa sạch, để ráo trước khi cất; trái cây đã cắt nên dùng trong 1–2 ngày.

Nên dán nhãn ngày cho thức ăn nấu sẵn và ưu tiên dùng món cũ trước. Thức ăn thừa nấu chín thường nên dùng trong vòng 3–4 ngày.

Khâu chế biến quyết định phần lớn độ an toàn của bữa ăn:

• Rửa tay bằng xà phòng trước và sau khi xử lý thực phẩm sống.
• Dùng thớt, dao riêng cho đồ sống và đồ chín.
• Nấu chín kỹ, đặc biệt với thịt gia cầm, trứng và hải sản.
• Khi hâm lại, làm nóng đều đến khi thức ăn bốc hơi nóng (khoảng 75°C) thay vì chỉ hâm ấm.
• Rã đông trong ngăn mát tủ lạnh hoặc lò vi sóng, không rã đông ở nhiệt độ phòng.

Tổ chức Y tế Thế giới đúc kết năm nguyên tắc dễ nhớ giúp giảm nguy cơ bệnh truyền qua thực phẩm:

• Giữ sạch: tay, dụng cụ và bề mặt bếp.
• Để riêng thực phẩm sống và chín.
• Nấu kỹ thức ăn.
• Bảo quản ở nhiệt độ an toàn.
• Dùng nước sạch và nguyên liệu tươi, an toàn.

Áp dụng đều đặn năm nguyên tắc này trong sinh hoạt hằng ngày là cách phòng ngừa hiệu quả và bền vững.

An toàn thực phẩm bắt đầu ngay từ lúc mua sắm. Trong những ngày nắng nóng, vài thói quen nhỏ giúp hạn chế thời gian thực phẩm nằm trong vùng nhiệt độ nguy hiểm:

• Mua thực phẩm tươi sống và đông lạnh sau cùng, ngay trước khi về nhà.
• Mang theo túi giữ nhiệt hoặc thùng đá nếu quãng đường di chuyển xa.
• Tách riêng thịt, cá sống với rau củ và đồ ăn liền ngay từ khi xếp giỏ để tránh nhiễm chéo.
• Về đến nhà, cất ngay thực phẩm cần bảo quản lạnh thay vì để trên bàn bếp.

Khi mua hàng, hãy chú ý hạn sử dụng và tránh chọn sản phẩm có bao bì phồng, rách hoặc bảo quản không đúng nhiệt độ tại điểm bán.

Hầu hết các trường hợp rối loạn tiêu hóa nhẹ do thực phẩm sẽ tự cải thiện sau vài ngày khi nghỉ ngơi và bù đủ nước. Tuy nhiên, bạn nên đến cơ sở y tế khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Tiêu chảy kéo dài hơn 3 ngày hoặc nặng dần.
• Sốt cao, nôn nhiều khiến không giữ được nước.
• Phân có máu.
• Dấu hiệu mất nước: tiểu rất ít, miệng khô, hoa mắt khi đứng dậy.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được theo dõi sát và nên đi khám sớm hơn.

Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch dễ bị ảnh hưởng nặng hơn khi nhiễm khuẩn thực phẩm. Với các nhóm này, nên hạn chế thực phẩm sống hoặc tái, ưu tiên ăn ngay sau khi nấu và tuyệt đối tuân thủ quy tắc nhiệt độ. Khi nghi ngờ thức ăn để lâu trong thời tiết nóng, lựa chọn an toàn là bỏ đi thay vì tiếc rẻ.

An toàn thực phẩm mùa nóng không đòi hỏi thiết bị phức tạp mà nằm ở những thói quen nhỏ: kiểm soát thời gian để ngoài, giữ đúng nhiệt độ nóng–lạnh, tránh nhiễm chéo và nấu–hâm kỹ. Duy trì các nguyên tắc này mỗi ngày giúp gia đình bạn yên tâm tận hưởng bữa ăn ngon mà vẫn an toàn trong những ngày hè oi bức.