Khô và kích ứng mũi do nằm điều hòa ở người lớn mùa hè: nguyên nhân, chăm sóc và phòng ngừa

Niêm mạc mũi được bao phủ bởi một lớp dịch nhầy ẩm, giúp làm ẩm, làm ấm không khí và giữ lại bụi, vi sinh vật trước khi vào phổi. Máy điều hòa làm mát bằng cách hút ẩm khỏi không khí, nên phòng điều hòa thường có độ ẩm thấp.

Khi hít thở không khí khô trong nhiều giờ, lớp dịch nhầy bay hơi nhanh hơn, niêm mạc mũi mất nước, trở nên khô và dễ kích ứng. Ngồi gần luồng gió lạnh, bật điều hòa suốt đêm và uống ít nước càng làm tình trạng rõ hơn. Bụi và bộ lọc điều hòa lâu ngày không vệ sinh cũng có thể góp phần gây kích ứng mũi.

Niêm mạc mũi còn có hệ thống lông chuyển nhỏ li ti, hoạt động nhịp nhàng để đẩy dịch nhầy mang theo bụi bẩn ra phía sau họng. Khi mũi quá khô, lớp dịch nhầy đặc lại và hệ thống lông chuyển hoạt động kém hiệu quả hơn, khiến mũi vừa khó chịu vừa dễ bị kích ứng bởi bụi và tác nhân trong không khí. Đó là lý do giữ ẩm cho mũi không chỉ giúp dễ chịu mà còn hỗ trợ chức năng tự làm sạch tự nhiên.

Khô và kích ứng mũi do điều hòa thường biểu hiện:

• Cảm giác khô, rát hoặc ngứa trong mũi.
• Đóng vảy, gỉ mũi khô, đôi khi vướng víu khó chịu.
• Nghẹt mũi nhẹ hoặc hắt hơi do niêm mạc bị kích thích.
• Thỉnh thoảng chảy một ít máu do niêm mạc khô, nứt nhẹ.

Những dấu hiệu này thường nhẹ. Nếu chảy máu mũi nhiều, kéo dài hoặc kèm các triệu chứng khác, cần được đánh giá kỹ hơn.

Nhiều người mô tả cảm giác như mũi bị "bí" và phải hít thở bằng miệng khi ngủ, dẫn đến khô họng khi thức dậy. Đây cũng là lý do khô mũi do điều hòa thường đi kèm với khô họng nhẹ vào buổi sáng.

Mục tiêu là bổ sung độ ẩm cho niêm mạc và giảm kích ứng:

• Xịt hoặc nhỏ nước muối giúp làm ẩm, làm sạch và dịu niêm mạc mũi. Bạn có thể dùng dung dịch nước muối/nước biển dạng xịt như xịt mũi Sterimar cho người lớn; khi nghẹt nhiều có thể tham khảo xịt mũi Sterimar Blocked Nose.
• Tăng độ ẩm không khí: dùng máy tạo độ ẩm hoặc đặt một chậu nước trong phòng điều hòa.
• Uống đủ nước trong ngày để hỗ trợ độ ẩm cho cơ thể và niêm mạc.
• Tránh ngoáy mũi, gỡ vảy mũi mạnh tay vì dễ gây xước và chảy máu.

Thông tin sản phẩm mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ; đọc kỹ hướng dẫn sử dụng. Không nên lạm dụng thuốc xịt mũi co mạch để thông mũi kéo dài.

Khi dùng xịt mũi nước muối, hãy xịt nhẹ vào từng bên mũi, hơi nghiêng đầu và thở ra nhẹ bằng miệng để dung dịch dàn đều. Có thể dùng vài lần trong ngày, nhất là sau nhiều giờ trong phòng điều hòa và trước khi đi ngủ. Với loại nước biển ưu trương dùng khi nghẹt, nên theo hướng dẫn về số lần và thời gian sử dụng để tránh kích ứng.

Một vài điều chỉnh đơn giản giúp mũi dễ chịu hơn:

• Đặt nhiệt độ điều hòa vừa phải, tránh để quá lạnh và không ngồi/nằm ngay luồng gió thổi thẳng.
• Vệ sinh, thay lưới lọc điều hòa định kỳ để giảm bụi và tác nhân kích ứng.
• Thỉnh thoảng tắt điều hòa, mở cửa cho thông thoáng hoặc ra ngoài hít thở không khí tự nhiên.
• Dưỡng ẩm mũi bằng nước muối trước khi ngủ trong phòng điều hòa.
• Duy trì độ ẩm phòng hợp lý và uống đủ nước.

Nếu công việc buộc bạn ngồi điều hòa cả ngày, hãy tạo thói quen dưỡng ẩm mũi vào những mốc cố định — chẳng hạn giữa buổi sáng, sau giờ trưa và trước khi ngủ — để niêm mạc không bị khô quá lâu. Kết hợp uống nước đều đặn thay vì đợi đến khi khát.

Bạn nên đi khám tai mũi họng nếu:

• Chảy máu mũi nhiều, lặp lại nhiều lần hoặc khó cầm.
• Mũi khô, đau, đóng vảy kéo dài không cải thiện dù đã dưỡng ẩm.
• Kèm nghẹt mũi nặng, chảy mũi mủ, đau vùng xoang hoặc sốt — gợi ý viêm nhiễm.
• Mất hoặc giảm khứu giác kéo dài.
• Bạn đang dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh lý khiến dễ chảy máu.

Khô mũi do điều hòa thường lành tính và đáp ứng tốt với dưỡng ẩm. Nước muối sinh lý dạng xịt/nhỏ an toàn để dùng làm ẩm mũi hằng ngày, nhưng thuốc xịt mũi co mạch (giúp thông mũi nhanh) không nên dùng kéo dài quá vài ngày vì có thể gây nghẹt mũi dội ngược. Phụ nữ mang thai, người có bệnh lý mạn tính hoặc đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến dược sĩ, bác sĩ trước khi dùng thuốc xịt mũi. Khi triệu chứng nặng hoặc kéo dài, hãy đi khám.

Khô và kích ứng mũi là phiền toái quen thuộc với những ai ở trong phòng điều hòa nhiều giờ mùa hè. Dưỡng ẩm niêm mạc bằng nước muối, tăng độ ẩm không khí, uống đủ nước và điều chỉnh thói quen dùng điều hòa sẽ giúp mũi dễ chịu hơn. Khi có chảy máu mũi nhiều, đau kéo dài hoặc dấu hiệu viêm nhiễm, đừng ngần ngại đi khám tai mũi họng.

Bản thân chiếc máy điều hòa cũng ảnh hưởng đến chất lượng không khí bạn hít thở mỗi ngày:

• Vệ sinh lưới lọc định kỳ (thường mỗi vài tuần đến một tháng tùy mức độ sử dụng) để giảm bụi và nấm mốc tích tụ.
• Không để nhiệt độ quá thấp; mức chênh lệch vừa phải với bên ngoài giúp cơ thể và niêm mạc thích nghi tốt hơn.
• Hướng luồng gió lên trần hoặc sang ngang, tránh thổi thẳng vào mặt khi ngủ.
• Thỉnh thoảng tắt máy, mở cửa thông gió để không khí được lưu thông.
• Cân nhắc đặt máy tạo độ ẩm hoặc một chậu nước trong phòng để bù lại độ ẩm bị mất.

Những điều chỉnh nhỏ này không chỉ tốt cho mũi mà còn giúp da, mắt và cổ họng đỡ khô trong những ngày phụ thuộc nhiều vào điều hòa.

Bài viết tổng hợp thông tin từ các nguồn y khoa uy tín:

• Cleveland Clinic — Dry Nose: Causes & Care
• NHS (UK) — Dry or crusty nose / nasal care
• ENT Health, American Academy of Otolaryngology — Saline nasal care
• MedlinePlus (NIH) — Nasal dryness and saline