Bị chó mèo cắn: sơ cứu đúng cách, phòng ngừa nhiễm trùng và khi nào cần tiêm phòng dại

Vết chó mèo cắn tiềm ẩn hai nguy cơ chính: (Nguồn: WHO, 2024)

Nhiễm trùng vết thương: Miệng chó mèo chứa hàng trăm loại vi khuẩn, phổ biến nhất là Pasteurella, Staphylococcus, Streptococcus và vi khuẩn kỵ khí. Khi cắn, vi khuẩn được đưa sâu vào mô dưới da. Theo thống kê, khoảng 15–20% vết chó cắn và đến 30–50% vết mèo cắn bị nhiễm trùng, do răng mèo nhỏ nhọn tạo vết thương sâu dạng đâm thủng, khó rửa sạch. (Nguồn: Mayo Clinic, 2024)

Bệnh dại (rabies): Đây là bệnh do virus dại (Rabies lyssavirus) lây truyền qua nước bọt của động vật bị nhiễm khi cắn hoặc cào vào vết thương hở. Bệnh dại có tỷ lệ tử vong gần 100% khi đã phát bệnh, nhưng có thể phòng ngừa hoàn toàn bằng tiêm vaccine kịp thời sau phơi nhiễm. Tại Việt Nam, chó là nguồn lây bệnh dại chính (chiếm trên 95% trường hợp).

Theo khuyến cáo của WHO, xử lý vết cắn ngay lập tức là bước quan trọng nhất để giảm nguy cơ nhiễm trùng và nhiễm dại: (Nguồn: NHS UK, 2024)

Bước 1 — Rửa vết thương ngay lập tức: Rửa vết cắn dưới vòi nước chảy mạnh trong ít nhất 15 phút với xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Đây là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất, có thể giảm đến 50% nguy cơ nhiễm dại theo WHO. Xà phòng giúp phá hủy lớp vỏ lipid của virus dại. (Nguồn: MSD Manual, 2024)

Bước 2 — Sát khuẩn vết thương: Sau khi rửa sạch, bôi dung dịch sát khuẩn có chứa povidone-iodine (Betadine) hoặc cồn 70° lên vết thương. Tránh dùng oxy già (hydrogen peroxide) vì có thể gây tổn thương mô và làm chậm lành vết thương.

Bước 3 — Băng vết thương: Dùng băng gạc sạch hoặc băng cá nhân che phủ vết thương để tránh nhiễm bẩn. Không băng quá chặt, để vết thương thoáng.

Lưu ý quan trọng: Không bôi các loại thuốc dân gian (lá cây, thuốc nam) vào vết cắn. Không khâu kín vết thương ngay trừ khi bác sĩ chỉ định (vết thương hở giúp dễ làm sạch và giảm nguy cơ nhiễm trùng kỵ khí).

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam và WHO, bạn cần đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng dại trong các trường hợp sau: (Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2023)

Phải tiêm phòng dại ngay: Bị cắn bởi chó mèo không rõ nguồn gốc, chó mèo hoang, chó mèo có biểu hiện bất thường (hung dữ bất thường, sợ nước, chảy dãi, đi loạng choạng). Vết cắn sâu, nhiều vết cắn, hoặc vết cắn ở vùng nguy hiểm (đầu, mặt, cổ, bàn tay, bộ phận sinh dục). Chó mèo đã chết, mất tích hoặc không theo dõi được sau khi cắn. undefined

Cần tư vấn bác sĩ: Bị cắn bởi chó mèo nhà đã tiêm phòng dại nhưng vết cắn sâu hoặc ở vùng nguy hiểm. Bị cào xước có chảy máu bởi chó mèo không rõ tình trạng tiêm phòng.

Theo dõi con vật: Nếu biết rõ chó mèo cắn, theo dõi con vật trong 10 ngày. Nếu sau 10 ngày con vật vẫn khỏe mạnh, nguy cơ dại rất thấp. Tuy nhiên, nếu vết cắn ở vùng nguy hiểm, nên bắt đầu tiêm ngay và có thể ngưng nếu con vật vẫn khỏe sau 10 ngày (theo chỉ định bác sĩ).

Tuyệt đối KHÔNG chờ đợi: Bệnh dại không có thuốc chữa khi đã phát bệnh. Thời gian ủ bệnh từ 2 tuần đến vài tháng (trung bình 1–3 tháng), càng tiêm sớm càng hiệu quả.

Sau khi sơ cứu, cần theo dõi vết thương trong 48–72 giờ đầu. Các dấu hiệu nhiễm trùng bao gồm:

Vùng da quanh vết cắn đỏ lan rộng, sưng tấy ngày càng nhiều. Đau nhức tăng dần thay vì giảm. Vết thương chảy mủ vàng hoặc xanh, có mùi hôi. Sốt trên 38°C. Nổi hạch ở vùng gần vết thương (ví dụ: nổi hạch nách nếu bị cắn ở tay, nổi hạch bẹn nếu bị cắn ở chân). Vết thương không lành sau 7–10 ngày.

Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trên, cần đến cơ sở y tế ngay để được bác sĩ đánh giá và điều trị kháng sinh nếu cần. Đặc biệt, vết mèo cắn có tỷ lệ nhiễm trùng cao hơn chó cắn do đặc điểm vết thương sâu dạng đâm thủng.

Với vật nuôi: Tiêm phòng dại đầy đủ cho chó mèo theo lịch của thú y (lần đầu lúc 3 tháng tuổi, nhắc lại hàng năm). Huấn luyện chó cơ bản, rọ mõm khi ra ngoài đối với chó lớn. Triệt sản vật nuôi giúp giảm hành vi hung dữ.

Với trẻ em: Dạy trẻ không chọc phá, kéo đuôi, giật thức ăn của chó mèo. Không cho trẻ nhỏ ở một mình với chó mèo, kể cả chó nhà quen. Dạy trẻ nhận biết dấu hiệu chó đang sợ hoặc giận (gầm gừ, lùi lại, cụp tai, dựng lông).

Với chó mèo lạ: Không vuốt ve hoặc tiếp cận chó mèo lạ, đặc biệt khi chúng đang ăn, ngủ hoặc chăm con. Nếu bị chó rượt, đứng yên, tránh nhìn thẳng vào mắt chó, không bỏ chạy (kích thích bản năng săn mồi). Từ từ lùi ra xa khi chó bớt hứng thú.

Với chó mèo hoang: Không cho ăn hoặc tiếp xúc gần với chó mèo hoang vì không biết tình trạng tiêm phòng. Báo cơ quan thú y địa phương nếu phát hiện chó mèo có biểu hiện bất thường nghi ngờ dại.

Vaccine phòng dại hiện đại (tiêm bắp) rất an toàn và hiệu quả, không còn gây đau nhiều hay tác dụng phụ nặng như các thế hệ vaccine cũ. Phác đồ tiêm thường gồm 4–5 mũi trong 28 ngày. Chi phí tiêm phòng dại thấp hơn rất nhiều so với hậu quả nếu phát bệnh dại.

Không nên dùng các phương pháp dân gian như đắp lá cây, bôi thuốc nam, uống thuốc "giải độc" thay cho việc tiêm phòng dại. Không có bất kỳ biện pháp nào thay thế được vaccine phòng dại sau khi bị động vật nghi dại cắn.

Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ. Khi bị chó mèo cắn, hãy sơ cứu đúng cách và đến cơ sở y tế sớm nhất có thể.

Bạn nên đến gặp bác sĩ hoặc cơ sở y tế khi gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Triệu chứng kéo dài hơn 7 ngày không thuyên giảm dù đã tự chăm sóc tại nhà
• Triệu chứng nặng lên hoặc xuất hiện thêm triệu chứng bất thường mới
• Sốt cao trên 39°C kéo dài, hoặc kèm theo dấu hiệu mất nước
• Đau dữ dội ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày
• Có tiền sử bệnh mạn tính (tiểu đường, tim mạch, suy giảm miễn dịch)

Đặc biệt với trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc người cao tuổi, nên tham vấn bác sĩ sớm hơn thay vì tự điều trị tại nhà.

Lưu ý: Sản phẩm gợi ý dưới đây chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

• Betadine dung dịch sát khuẩn (Chai 30ml)
• Thuốc hạ sốt Paracetamol 500mg (Hộp 100 viên)
• Betadine dung dịch sát khuẩn (Chai 30ml)

Xem thêm sản phẩm tại Circa.vn

1. WHO
2. Mayo Clinic
3. NHS UK
4. MSD Manual
5. Bộ Y tế Việt Nam