Bù nước cho trẻ trong những ngày nắng nóng: dấu hiệu mất nước và cách cho trẻ uống đủ nước an toàn

Trẻ nhỏ có tỷ lệ nước trong cơ thể cao hơn và diện tích da so với cân nặng lớn hơn người lớn, nên lượng nước mất qua da và hơi thở cũng nhiều hơn. Khi trời nắng nóng, trẻ đổ mồ hôi nhiều để điều hòa thân nhiệt, kéo theo mất cả nước và muối khoáng (điện giải).

Bên cạnh đó, trẻ thường mải chơi nên ít chủ động đòi uống nước, còn trẻ sơ sinh thì hoàn toàn phụ thuộc vào người chăm sóc. Khi trẻ bị sốt, tiêu chảy hoặc nôn, lượng nước mất đi càng tăng. Vì vậy, theo CDC, trẻ em là nhóm cần được đặc biệt chú ý bù nước trong thời tiết nắng nóng.

Cha mẹ có thể nhận biết mất nước qua các mức độ sau:

Mất nước nhẹ đến trung bình:

• Môi và miệng khô, trẻ khát nước nhiều hơn bình thường.
• Đi tiểu ít hơn, nước tiểu sẫm màu; tã ít ướt hơn ở trẻ nhỏ.
• Trẻ quấy khóc, mệt mỏi, kém linh hoạt.
• Khóc ít nước mắt hơn.

Dấu hiệu cảnh báo mất nước nặng (cần xử trí khẩn):

• Mắt trũng, thóp lõm (ở trẻ nhỏ).
• Da kém đàn hồi (véo da chậm trở lại).
• Trẻ lừ đừ, ngủ li bì khó đánh thức, hoặc kích thích vật vã.
• Không đi tiểu trong nhiều giờ.
• Tay chân lạnh, thở nhanh.

Phòng ngừa luôn tốt hơn xử trí. Trong ngày nắng nóng, hãy chủ động nhắc trẻ uống nước thường xuyên thay vì đợi đến khi con kêu khát, vì cảm giác khát đã là dấu hiệu cơ thể bắt đầu thiếu nước.

• Trẻ dưới 6 tháng: bú mẹ hoặc sữa công thức là nguồn nước chính, cho bú theo nhu cầu và không cần cho uống thêm nước nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Trẻ lớn hơn: cho uống nước lọc thường xuyên, thành nhiều ngụm nhỏ. Có thể bổ sung nước từ trái cây, canh, sữa.
• Khuyến khích trẻ mang theo bình nước khi ra ngoài, chơi ở nơi mát, tránh nắng gắt giữa trưa.

Hạn chế nước ngọt có ga và nước quá nhiều đường vì có thể khiến trẻ đầy bụng, kém ăn và không bù nước hiệu quả.

Khi trẻ bắt đầu có dấu hiệu mất nước nhẹ, nhất là do tiêu chảy hoặc nôn, dung dịch bù nước và điện giải đường uống (ORS, thường gọi là oresol) là lựa chọn được WHO khuyến nghị để bù lại cả nước và muối khoáng đã mất.

Cách dùng oresol đúng rất quan trọng:

• Pha đúng theo hướng dẫn ghi trên bao bì, dùng đúng lượng nước đun sôi để nguội. Pha quá đặc hoặc quá loãng đều làm giảm hiệu quả và có thể gây hại.
• Mỗi gói pha xong nên dùng trong vòng 24 giờ, bảo quản nơi mát.
• Cho trẻ uống từng thìa nhỏ, chậm rãi; nếu trẻ nôn, đợi vài phút rồi cho uống lại từ từ.
• Không pha oresol với sữa, nước trái cây hay nước ngọt, và không thêm đường.

Tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà. Việc bù dịch qua đường tĩnh mạch phải do nhân viên y tế thực hiện.

Một số sai lầm có thể khiến tình trạng của trẻ nặng hơn:

• Pha oresol sai tỷ lệ: ước lượng "áng chừng" thay vì đong đúng lượng nước.
• Chỉ cho uống nước lọc khi trẻ tiêu chảy nhiều: nước lọc không bù được muối khoáng đã mất.
• Ép trẻ uống quá nhanh, quá nhiều một lúc dễ gây nôn.
• Dùng các loại nước thể thao dành cho người lớn thay cho oresol — các loại này thường nhiều đường và không phù hợp với trẻ bị mất nước.

Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ khi chưa chắc chắn.

Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Trẻ lừ đừ, li bì khó đánh thức hoặc kích thích vật vã bất thường.
• Mắt trũng, thóp lõm, da kém đàn hồi.
• Không đi tiểu trong 6–8 giờ (hoặc tã khô kéo dài ở trẻ nhỏ).
• Nôn liên tục, không giữ được nước uống.
• Tiêu chảy nhiều lần, phân có máu, hoặc sốt cao khó hạ.
• Trẻ dưới 6 tháng tuổi có biểu hiện mất nước.

Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, mất nước có thể diễn tiến nhanh, nên khi nghi ngờ, cha mẹ nên cho con đi khám sớm thay vì chờ đợi.

Bù nước đúng cách là việc đơn giản nhưng quan trọng để bảo vệ trẻ trong những ngày nắng nóng. Cha mẹ hãy chủ động cho trẻ uống đủ nước, nhận biết sớm dấu hiệu mất nước và dùng oresol đúng hướng dẫn khi cần.

Miễn trừ trách nhiệm: Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào, và tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ khi cần.