Khô và nghẹt mũi do nằm điều hòa mùa hè ở người trưởng thành: nguyên nhân, cách chăm sóc và khi nào cần đi khám

Niêm mạc mũi luôn cần một lớp ẩm mỏng để giữ ấm, làm ẩm và lọc bụi cho không khí trước khi vào phổi. Theo Cleveland Clinic, không khí khô từ điều hòa, sưởi hoặc khí hậu hanh có thể lấy đi độ ẩm này, khiến niêm mạc mũi trở nên khô và dễ kích ứng.

Máy điều hòa vừa làm lạnh vừa hút bớt hơi nước trong phòng, nên độ ẩm không khí thường giảm rõ. Khi niêm mạc khô, cơ thể có thể phản ứng bằng cách tiết dịch hoặc làm các mạch máu nhỏ trong mũi giãn nhẹ, gây cảm giác nghẹt dù không thực sự có nhiều dịch. Một số người còn thấy ngứa mũi, hắt hơi hoặc đóng vảy khô bên trong lỗ mũi vào buổi sáng.

Khô mũi do điều hòa thường nhẹ và liên quan rõ tới thời gian ở trong phòng máy lạnh. Các biểu hiện hay gặp gồm:

• Cảm giác khô, rát hoặc căng trong hốc mũi.
• Ngứa mũi, hắt hơi nhẹ, đôi khi nghẹt một hoặc hai bên.
• Đóng vảy khô hoặc gỉ mũi cứng, dễ bong gây chảy máu mũi lượng ít.
• Khô họng, khô môi đi kèm do cùng một nguyên nhân không khí khô.

Những dấu hiệu này thường cải thiện khi bạn ra khỏi phòng lạnh hoặc tăng độ ẩm không khí. Nếu triệu chứng kéo dài, kèm sốt, đau mặt hay dịch mũi đặc màu, nguyên nhân có thể không chỉ là không khí khô.

Mục tiêu là bù lại độ ẩm cho niêm mạc mũi và không khí xung quanh. Một số biện pháp được các nguồn y khoa khuyến nghị:

• Xịt hoặc nhỏ nước muối sinh lý: Cleveland Clinic gợi ý dùng dung dịch nước muối dạng xịt hoặc rửa để làm ẩm và làm sạch hốc mũi. Đây là biện pháp dịu nhẹ, có thể dùng nhiều lần trong ngày.
• Dùng máy tạo ẩm: Mayo Clinic khuyên dùng máy tạo ẩm phun sương mát để thêm hơi ẩm cho không khí trong phòng. Cần vệ sinh máy thường xuyên và không để độ ẩm quá cao gây nấm mốc.
• Uống đủ nước: bổ sung nước và chất lỏng giúp giữ cho dịch nhầy loãng và niêm mạc đỡ khô.
• Bôi một lớp mỏng dưỡng ẩm dịu nhẹ quanh cửa mũi nếu bị nứt nhẹ, tránh đẩy sâu vào trong.

Hạn chế ngoáy mũi hay bóc vảy khô vì dễ gây trầy xước và chảy máu.

Điều chỉnh môi trường giúp giảm khô mũi mà vẫn thoải mái:

• Đặt nhiệt độ vừa phải, thường khoảng 26 độ C, tránh để quá lạnh.
• Không để luồng gió lạnh thổi thẳng vào mặt hay đầu giường khi ngủ.
• Đặt một chậu nước hoặc máy tạo ẩm trong phòng để bù ẩm.
• Vệ sinh, thay lưới lọc điều hòa định kỳ để giảm bụi và tác nhân kích ứng.
• Thỉnh thoảng mở cửa cho thông thoáng và ra ngoài phòng lạnh để niêm mạc phục hồi.

Một số sản phẩm không kê đơn có thể hỗ trợ làm ẩm và vệ sinh mũi khi dùng đúng cách. Các dung dịch nước muối sinh lý (natri clorid 0,9%) dạng nhỏ hoặc xịt, và các sản phẩm xịt nước biển giúp dưỡng ẩm hốc mũi, làm mềm gỉ mũi và hỗ trợ làm sạch.

Khi chọn, ưu tiên loại đẳng trương để dùng hằng ngày, đọc kỹ hướng dẫn về số lần dùng và độ tuổi phù hợp. Tránh lạm dụng các thuốc xịt co mạch chống nghẹt mũi quá vài ngày vì có thể gây nghẹt mũi trở lại nặng hơn; nếu cần dùng, hãy hỏi dược sĩ.

Thông tin sản phẩm mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng và tham khảo ý kiến dược sĩ khi cần.

Khô mũi do điều hòa thường lành tính, nhưng bạn nên đi khám nếu có các dấu hiệu sau:

• Nghẹt mũi hoặc khô mũi kéo dài trên 10 ngày dù đã chăm sóc.
• Chảy máu mũi tái diễn, lượng nhiều hoặc khó cầm.
• Sốt, đau nhức vùng mặt, dịch mũi đặc màu vàng xanh kéo dài (gợi ý viêm xoang).
• Đau, sưng, hoặc giảm khứu giác rõ rệt.
• Khó thở, khò khè ở người có hen hoặc bệnh phổi mạn.

Bác sĩ tai mũi họng có thể giúp xác định nguyên nhân và hướng xử trí phù hợp.

Không phải lúc nào nghẹt hay khó chịu ở mũi cũng do không khí khô. Việc nhận ra điểm khác biệt giúp bạn chăm sóc đúng hướng:

• Khô mũi do điều hòa: liên quan rõ tới thời gian ở phòng lạnh, chủ yếu là cảm giác khô, rát, đóng vảy; ít khi sốt hay chảy dịch nhiều; cải thiện khi bù ẩm.
• Viêm mũi dị ứng: thường có hắt hơi từng tràng, ngứa mũi và mắt, chảy nước mũi trong, xuất hiện khi tiếp xúc bụi, phấn hoa, lông thú.
• Cảm lạnh, cảm cúm: đi kèm đau họng, mệt mỏi, có thể sốt nhẹ và dịch mũi đặc dần sau vài ngày.
• Viêm xoang: đau nặng vùng mặt, dịch mũi đặc màu, nghẹt kéo dài và có thể sốt.

Nếu các dấu hiệu không phù hợp với khô mũi đơn thuần hoặc kéo dài, hãy theo dõi kỹ và đi khám để được chẩn đoán chính xác.

Nhóm cần thận trọng hơn: Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh hô hấp mạn tính (hen, COPD) dễ nhạy cảm với không khí khô; nên ưu tiên giữ ẩm và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc xịt mũi. Người hay chảy máu cam cần đặc biệt chú ý dưỡng ẩm và tránh tác động mạnh vào mũi.

Tóm lại, khô và nghẹt mũi khi nằm điều hòa chủ yếu do không khí khô lấy đi độ ẩm của niêm mạc. Bù ẩm bằng nước muối sinh lý, máy tạo ẩm, uống đủ nước và dùng điều hòa hợp lý thường đủ để cải thiện. Hãy đi khám khi triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc tư vấn của bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm trước khi dùng.