Chắp và lẹo mắt ở người trưởng thành: nhận biết, chăm sóc tại nhà và khi nào cần đi khám

Lẹo là tình trạng nhiễm trùng cấp tính của tuyến ở bờ mi, thường do vi khuẩn, tạo nên một nốt sưng đỏ, đau, đôi khi có đầu mủ giống mụn nhọt ở mép mí.

Chắp hình thành khi một tuyến dầu (tuyến Meibomius) ở mí bị tắc, gây ra một cục cứng, thường ít đau hơn lẹo và nằm xa bờ mi hơn. Chắp có thể xuất hiện sau khi một nốt lẹo lui đi. Cả hai đều liên quan đến tình trạng tắc nghẽn và viêm của các tuyến ở mí mắt.

Điểm chung của cả hai là đều bắt nguồn từ các tuyến nhỏ ở mí mắt. Mí mắt có nhiều tuyến dầu giúp tạo lớp dầu cho màng phim nước mắt. Khi một tuyến bị tắc hoặc nhiễm khuẩn, vùng đó sưng lên thành nốt. Vì vậy, cùng một thói quen vệ sinh mí kém có thể lần này gây lẹo, lần khác gây chắp.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ bị lẹo, chắp:

• Vệ sinh mí mắt kém, dụi mắt bằng tay bẩn.
• Viêm bờ mi mạn tính khiến tuyến dầu dễ tắc.
• Trang điểm mắt không tẩy sạch hoặc dùng mỹ phẩm mắt đã cũ.
• Đeo kính áp tròng không đảm bảo vệ sinh.
• Một số tình trạng da như viêm da tiết bã, trứng cá đỏ.

Một số người có cơ địa dễ tắc tuyến dầu ở mí nên chắp, lẹo hay tái phát nhiều lần. Thói quen thức khuya, căng thẳng kéo dài hay chế độ ăn nhiều dầu mỡ đôi khi cũng được nhắc đến như yếu tố liên quan, dù vai trò chưa thật rõ ràng. Quan trọng nhất vẫn là giữ vệ sinh mí và bàn tay sạch sẽ.

Với lẹo và chắp thông thường, chăm sóc tại nhà là biện pháp đầu tiên:

• Chườm ấm là cách quan trọng nhất: dùng khăn sạch nhúng nước ấm, đặt nhẹ lên mí mắt nhắm khoảng 10–15 phút, lặp lại 3–5 lần mỗi ngày để giúp làm mềm chất bã tắc nghẽn và hỗ trợ thoát dịch.
• Vệ sinh mí nhẹ nhàng: lau sạch bờ mi, có thể dùng nước muối sinh lý để làm sạch vùng mắt, ví dụ Natri Clorid 0.9% Pharmedic hoặc Natri Clorid 0.9% Traphaco.
• Không nặn, không bóp nốt lẹo hay chắp vì có thể làm nhiễm trùng lan rộng.
• Tạm ngừng trang điểm mắt và đeo kính áp tròng cho đến khi khỏi.

Thông tin sản phẩm mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ; đọc kỹ hướng dẫn sử dụng. Thuốc kháng sinh tra mắt, nếu cần, phải theo chỉ định của bác sĩ.

Khi chườm ấm, hãy đảm bảo khăn đủ ấm nhưng không nóng đến mức gây bỏng vùng da mỏng quanh mắt, và làm ấm lại khăn khi nguội để duy trì nhiệt độ trong suốt 10–15 phút. Sau khi chườm, có thể massage rất nhẹ dọc theo bờ mi về phía lông mi để hỗ trợ tuyến dầu thông thoáng. Luôn rửa tay trước và sau khi chạm vào vùng mắt.

Phần lớn nốt lẹo bắt đầu cải thiện sau vài ngày chườm ấm và giữ vệ sinh. Chắp có thể cần vài tuần đến một tháng để tan dần. Việc chườm ấm đều đặn giúp rút ngắn thời gian hồi phục. Nếu chắp lớn, dai dẳng hoặc gây vướng, bác sĩ có thể cân nhắc các can thiệp như chích tháo dịch.

Hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt khi:

• Nốt lẹo đau nhiều, không cải thiện sau khoảng 1–2 ngày chăm sóc, hoặc chắp không nhỏ lại sau vài tuần.
• Sưng và đỏ lan ra quanh hốc mắt, mí sưng to nhanh, sốt — có thể là nhiễm trùng nặng cần điều trị.
• Ảnh hưởng đến thị lực, nhìn mờ.
• Lẹo, chắp tái đi tái lại nhiều lần ở cùng vị trí.

Sưng đỏ lan tỏa quanh mắt kèm đau và sốt là dấu hiệu cần được khám ngay.

Để hạn chế lẹo, chắp quay lại:

• Rửa tay sạch, tránh dụi mắt.
• Tẩy trang mắt kỹ mỗi ngày, không dùng mỹ phẩm mắt quá hạn.
• Vệ sinh mí mắt thường xuyên, nhất là khi có viêm bờ mi.
• Giữ vệ sinh và tuân thủ quy trình khi dùng kính áp tròng.

Lẹo và chắp thường lành tính nhưng không nên tự ý nặn, bóp hoặc dùng kim chích tại nhà. Nước muối sinh lý chỉ dùng để vệ sinh, làm sạch vùng mắt chứ không phải thuốc điều trị đặc hiệu. Việc dùng thuốc kháng sinh hay can thiệp chích chắp cần do bác sĩ chỉ định. Nếu triệu chứng nặng hoặc kéo dài, hãy đi khám thay vì tự xử trí.

Chắp và lẹo là những vấn đề mí mắt phổ biến và thường tự cải thiện với chườm ấm và vệ sinh mí đều đặn. Tránh nặn bóp, giữ vệ sinh mắt và theo dõi diễn tiến là cách chăm sóc an toàn. Khi nốt sưng lan rộng, đau nhiều, kèm sốt hoặc ảnh hưởng thị lực, hãy đến bác sĩ chuyên khoa mắt sớm.

Vệ sinh mí mắt đều đặn là cách phòng ngừa chắp, lẹo hiệu quả, đặc biệt với người hay bị tái phát hoặc có viêm bờ mi:

• Dùng khăn sạch hoặc gạc thấm nước ấm lau nhẹ dọc bờ mi mỗi ngày để loại bỏ bã nhờn và vảy bám.
• Có thể dùng nước muối sinh lý để làm sạch vùng mắt khi cần.
• Tẩy trang mắt thật kỹ trước khi ngủ, không để lại cặn mỹ phẩm trên bờ mi.
• Tránh dùng chung khăn mặt, đồ trang điểm mắt với người khác.
• Thay mới mascara, bút kẻ mắt định kỳ và không dùng khi đã quá hạn.

Với người có viêm bờ mi mạn tính, bác sĩ có thể hướng dẫn quy trình vệ sinh mí chuyên biệt để giảm tần suất chắp, lẹo quay lại.

Trang điểm mắt và kính áp tròng là hai yếu tố liên quan trực tiếp đến vệ sinh bờ mi:

• Khi đang bị chắp hoặc lẹo, nên tạm ngừng trang điểm mắt cho đến khi khỏi để tránh bít tắc tuyến và đưa thêm vi khuẩn vào vùng tổn thương.
• Tẩy trang mắt kỹ mỗi tối; cặn mascara, phấn mắt tích tụ ở chân lông mi là môi trường thuận lợi cho tắc tuyến.
• Không đeo kính áp tròng khi mí đang sưng đau; chỉ đeo lại khi mắt đã ổn và luôn đảm bảo vệ sinh tay, lens.
• Không dùng chung dụng cụ trang điểm mắt với người khác.

Những lưu ý nhỏ này vừa giúp nốt chắp, lẹo hiện tại mau lành, vừa giảm khả năng tái phát trong tương lai.

Bài viết tổng hợp thông tin từ các nguồn y khoa uy tín:

• American Academy of Ophthalmology (AAO) — What Are Chalazia and Styes?
• Mayo Clinic — Sty: Diagnosis & treatment
• Cleveland Clinic — Stye (Sty)
• American Optometric Association (AOA) — Chalazion