Hội chứng khô mắt do màn hình và máy lạnh: nhận biết sớm và chăm sóc đúng cách

Hội chứng khô mắt xảy ra khi mắt không sản xuất đủ nước mắt hoặc nước mắt bốc hơi quá nhanh, khiến bề mặt mắt không được bôi trơn đầy đủ. Ở người làm việc văn phòng, hai nguyên nhân chính thường gặp là: (Nguồn: WHO, 2024)

Giảm tần suất chớp mắt khi nhìn màn hình

Bình thường, một người chớp mắt khoảng 15-20 lần/phút. Tuy nhiên, khi tập trung nhìn màn hình máy tính, tần suất chớp mắt giảm xuống còn 5-7 lần/phút — nghĩa là giảm hơn 60%. Mỗi lần chớp mắt giúp trải đều lớp nước mắt trên bề mặt giác mạc. Khi chớp mắt ít hơn, lớp nước mắt bốc hơi nhanh và mắt bị khô. (Nguồn: Mayo Clinic, 2024)

Môi trường phòng máy lạnh

Máy lạnh làm giảm đáng kể độ ẩm không khí trong phòng. Luồng gió lạnh thổi trực tiếp vào mặt hoặc mắt càng đẩy nhanh quá trình bốc hơi nước mắt. Nghiên cứu cho thấy độ ẩm trong phòng máy lạnh thường chỉ còn 20-30%, thấp hơn nhiều so với mức lý tưởng 40-60%.

Ngoài ra, một số yếu tố khác cũng góp phần gây khô mắt ở dân văn phòng: đeo kính áp tròng dài ngày, sử dụng thuốc kháng histamine hoặc thuốc chống trầm cảm, và ánh sáng xanh từ màn hình.

Triệu chứng khô mắt có thể nhẹ và thoáng qua nhưng cũng có thể dai dẳng và ảnh hưởng đến chất lượng làm việc. Các biểu hiện phổ biến bao gồm: (Nguồn: NHS UK, 2024)

• Cảm giác cộm xốn, rát hoặc như có cát trong mắt — đặc biệt rõ vào cuối ngày làm việc
• Mắt đỏ và mệt mỏi — thường tăng sau nhiều giờ nhìn màn hình liên tục
• Nhìn mờ thoáng qua — chớp mắt vài cái thì rõ lại, do lớp nước mắt không đều
• Chảy nước mắt phản xạ — nghe có vẻ mâu thuẫn nhưng khi mắt quá khô, cơ thể kích thích tiết nước mắt phản xạ (nước mắt loãng, không đủ chất nhờn để bôi trơn)
• Nhạy cảm với ánh sáng — mắt khô khiến bề mặt giác mạc kém bảo vệ, dễ bị chói khi nhìn ánh sáng mạnh
• Khó chịu khi đeo kính áp tròng — kính áp tròng cần lớp nước mắt đầy đủ để duy trì thoải mái

Nếu bạn thường xuyên gặp 2-3 triệu chứng trên, đặc biệt vào buổi chiều hoặc cuối ngày làm việc, rất có thể mắt bạn đang bị khô do thói quen làm việc. (Nguồn: MSD Manual, 2024)

Viện Nhãn khoa Hoa Kỳ (American Academy of Ophthalmology) khuyến nghị áp dụng quy tắc 20-20-20 để giảm mỏi mắt và khô mắt khi làm việc với màn hình: cứ mỗi 20 phút, hãy nhìn ra xa ít nhất 20 feet (khoảng 6 mét) trong 20 giây. Quy tắc đơn giản này giúp mắt được thư giãn và kích thích chớp mắt tự nhiên. (Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2023)

Bên cạnh đó, bạn có thể áp dụng thêm các biện pháp sau: undefined

• Chủ động chớp mắt: nhắc nhở bản thân chớp mắt thường xuyên hơn, đặc biệt khi đang tập trung cao độ. Mỗi giờ, thực hiện 10-15 lần chớp mắt chậm (nhắm mắt 2 giây, mở ra)
• Điều chỉnh vị trí màn hình: đặt màn hình ngang tầm mắt hoặc hơi thấp hơn, cách mắt 50-70 cm. Nhìn xuống nhẹ giúp mí mắt che bớt bề mặt mắt, giảm bốc hơi nước mắt
• Giảm độ sáng và ánh sáng xanh: chỉnh độ sáng màn hình phù hợp với ánh sáng phòng, bật chế độ lọc ánh sáng xanh (Night Shift, Blue Light Filter)
• Sử dụng nước mắt nhân tạo: các sản phẩm nước mắt nhân tạo không kê đơn giúp bôi trơn mắt. Nếu dùng nhiều hơn 4 lần/ngày, nên chọn loại không chất bảo quản để tránh kích ứng
• Dùng máy tạo ẩm: đặt máy tạo ẩm trên bàn làm việc giúp duy trì độ ẩm phòng ở mức 40-60%

Ngoài thay đổi thói quen cá nhân, điều chỉnh môi trường làm việc đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa khô mắt.

Quản lý luồng gió máy lạnh

Tránh ngồi ở vị trí luồng gió máy lạnh thổi trực tiếp vào mặt. Nếu không thể thay đổi chỗ ngồi, có thể dùng tấm chắn gió gắn vào miệng quạt điều hòa hoặc điều chỉnh hướng gió lên trần. Nhiệt độ phòng nên đặt ở mức 24-26°C thay vì quá lạnh.

Ánh sáng phòng làm việc

Ánh sáng phòng quá mạnh hoặc quá yếu đều gây mỏi mắt. Ánh sáng lý tưởng nên đều, không phản chiếu trên màn hình và không tạo bóng trên bàn phím. Đèn bàn nên chiếu từ bên cạnh, không chiếu thẳng vào mắt hoặc vào màn hình.

Nghỉ ngơi hợp lý

Ngoài quy tắc 20-20-20, cứ mỗi 1-2 giờ nên đứng dậy di chuyển 5-10 phút. Nhìn ra cửa sổ, nhìn cây xanh hoặc nhắm mắt thư giãn giúp mắt phục hồi. Giờ nghỉ trưa nên tránh tiếp tục dùng điện thoại — cho mắt nghỉ ngơi thực sự.

Khô mắt nhẹ do thói quen làm việc thường cải thiện khi thay đổi lối sống và dùng nước mắt nhân tạo. Tuy nhiên, bạn nên đi khám bác sĩ nhãn khoa trong các trường hợp sau:

• Triệu chứng khô mắt kéo dài trên 2 tuần dù đã áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà
• Mắt đỏ kéo dài, đau nhức hoặc có ghèn bất thường
• Nhìn mờ không cải thiện sau khi chớp mắt hoặc nghỉ ngơi
• Có tiền sử bệnh tự miễn như hội chứng Sjögren, lupus hoặc viêm khớp dạng thấp
• Đang dùng thuốc có tác dụng phụ gây khô mắt (thuốc kháng histamine, thuốc huyết áp, thuốc chống trầm cảm)
• Khô mắt ảnh hưởng đến công việc hoặc sinh hoạt hàng ngày

Bác sĩ nhãn khoa có thể đánh giá chất lượng và số lượng nước mắt, kiểm tra tuyến bờ mi (tuyến Meibomius) và đề xuất phương pháp điều trị chuyên sâu như thuốc nhỏ mắt kê đơn hoặc nút lệ đạo nếu cần.

Một số lưu ý cần nhớ khi chăm sóc mắt khô:

• Không lạm dụng thuốc nhỏ mắt có chất co mạch: các loại thuốc nhỏ mắt "làm trắng mắt" hoặc "giảm đỏ mắt" chứa chất co mạch (như naphazoline, tetrahydrozoline) có thể gây phụ thuộc và làm khô mắt nặng hơn khi ngừng dùng
• Kiểm tra hạn sử dụng nước mắt nhân tạo: sau khi mở nắp, hầu hết nước mắt nhân tạo dạng lọ chỉ dùng được trong 28 ngày. Loại không chất bảo quản (dạng tép đơn liều) an toàn hơn cho mắt nhạy cảm
• Hạn chế đeo kính áp tròng khi mắt khô: nếu phải đeo, chọn loại có độ ẩm cao và thời gian đeo ngắn hơn, kết hợp nhỏ nước mắt nhân tạo tương thích
• Uống đủ nước: cơ thể thiếu nước cũng ảnh hưởng đến sản xuất nước mắt. Uống ít nhất 1,5-2 lít nước mỗi ngày

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ nhãn khoa. Nếu triệu chứng nghiêm trọng, hãy đi khám sớm.

Lưu ý: Sản phẩm gợi ý dưới đây chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

• Nước mắt nhân tạo V.Rohto (Lọ 13ml)
• Dầu cá Omega 3 (Hộp 100 viên)

Xem thêm sản phẩm tại Circa.vn

1. WHO
2. Mayo Clinic
3. NHS UK
4. MSD Manual
5. Bộ Y tế Việt Nam
6. AAD - American Academy of Dermatology