Phì Đại Tuyến Tiền Liệt (BPH): Dấu Hiệu & Quản Lý

Tuyến tiền liệt là một tuyến nằm dưới bàng quang của nam giới, bao quanh niệu đạo - ống dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài. Tuyến này sản xuất một chất dịch giúp nuôi dưỡng tinh trùng và là một phần của tinh dịch.

BPH là tình trạng trong đó tuyến tiền liệt phì đại, không phải do ung thư mà là do sự tăng trưởng lành tính của tuyến. Điều này xảy ra khi các tế bào tuyến tiền liệt nhân lên, làm cho tuyến phì đại và gây áp lực lên niệu đạo, cản trở dòng chảy của nước tiểu.

Nguyên nhân của BPH: Nguyên nhân chính xác của BPH chưa hoàn toàn rõ ràng, nhưng các nghiên cứu cho thấy:

Tuổi tác: BPH phổ biến hơn ở nam giới lớn tuổi. Khoảng 50% nam giới ở tuổi 60 có một số triệu chứng của BPH, con số này tăng lên khoảng 80% ở nam giới ở tuổi 80.

Hormone: Testosterone, đặc biệt là một dạng gọi là DHT (dihydrotestosterone), có thể đóng vai trò quan trọng. Một số nam giới có thể nhạy cảm hơn với ảnh hưởng của những hormone này.

Di truyền: Lịch sử gia đình BPH có thể tăng nguy hiểm.

Tình trạng sức khỏe khác: Bệnh tiểu đường, béo phì, bệnh tim, và cao huyết áp có liên quan đến BPH.

Triệu chứng BPH liên quan đến niệu đạo bị co hẹp bởi tuyến tiền liệt phì đại. Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

Triệu chứng tiểu 'lower urinary tract symptoms' (LUTS):

• Tiểu buồn: Cảm giác muốn tiểu thường xuyên, đôi khi 8 lần trở lên mỗi ngày
• Tiểu đêm (nocturia): Thức dậy nhiều lần vào ban đêm để tiểu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng giấc ngủ
• Khó khăn bắt đầu tiểu: Tìm khó khăn khi bắt đầu tiểu nước
• Yếu hoặc gián đoạn dòng nước tiểu: Dòng nước tiểu có thể yếu hoặc gián đoạn
• Tiểu nhỏ giọt: Nước tiểu nhỏ giọt sau khi tiểu xong
• Tiểu cấp tính: Cảm giác muốn tiểu ngay lập tức
• Dung tích bàng quang không hoàn toàn trống: Cảm giác rằng bàng quang không hoàn toàn trống sau khi tiểu

Các triệu chứng phức tạp hơn:

• Nhiễm trùng đường tiểu tái phát
• Huyết tiểu: Nước tiểu có máu
• Sỏi tiểu: Tích tụ nước tiểu có thể dẫn đến sỏi bàng quang
• Suy thận: Nếu BPH không được điều trị, áp lực có thể dẫn đến suy thận

Mức độ triệu chứng có thể dao động, và không phải tất cả nam giới với BPH đều có các triệu chứng tương tự. Một số nam giới có thể có tuyến tiền liệt phì đại đáng kể nhưng không có triệu chứng, trong khi những nam giới khác có thể có triệu chứng nặng với tuyến tiền liệt phì đại nhẹ hơn.

Chẩn đoán BPH liên quan đến:

Lịch sử bệnh và hỏi-đáp: Bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng, mức độ nghiêm trọng, và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Xét nghiệm PSA (Prostate-Specific Antigen): Xét nghiệm máu này đo mức PSA, một protein được sản xuất bởi tuyến tiền liệt. Mức PSA cao hơn có thể chỉ ra sự phì đại tuyến tiền liệt, nhưng cũng có thể chỉ ra các vấn đề khác.

Siêu âm (Ultrasound): Siêu âm tung tuyến tiền liệt có thể cho thấy kích thước tuyến.

Kiểm tra trực tràng kỹ thuật số (Digital Rectal Examination - DRE): Bác sĩ sẽ thẩm dò kích thước và cảm xúc của tuyến tiền liệt qua trực tràng.

Uroflowmetry: Xét nghiệm này đo tốc độ dòng tiểu.

Siêu âm tuyến tiền liệt: Để đo dung tích bàng quang sau khi tiểu (post-void residual).

Cystoscopy: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng một ống nhỏ có camera để kiểm tra niệu đạo và bàng quang.

Nếu triệu chứng nhẹ hoặc trung bình, các thay đổi lối sống và quản lý tâm lý có thể đủ:

Quản Lý Chất Lỏng:

• Giới hạn chất lỏng vào buổi tối: Uống ít chất lỏng trước khi ngủ để giảm tiểu đêm
• Tránh caffeine và rượu: Cả hai có thể kích thích bàng quang và tăng tiểu buồn
• Uống đủ nước vào ban ngày: Uống đủ nước trong ngày nhưng hạn chế trước khi ngủ

Luyện tập sàn chậu: Bài tập Kegel có thể giúp tăng cường các cơ kiểm soát tiểu nước.

Chế Độ Ăn:

• Phytoestrogens: Thực phẩm giàu phytoestrogens như mầm lúa mạch, hạt lanh, và đậu nành có thể giúp
• Lycopene: Cà chua, dưa hấu, và các loại trái cây đỏ chứa lycopene, có thể có lợi
• Omega-3: Cá dầu và các loại cá khác giàu omega-3 có thể giúp giảm viêm
• Hạn chế thịt đỏ: Một số nghiên cứu gợi ý giới hạn thịt đỏ có thể giúp

Quản Lý Tâm Lý Khác:

• Tập thể dục: Hoạt động thể chất đều đặn có thể giúp cải thiện các triệu chứng
• Giảm căng thẳng: Stress có thể làm trầm trọng hơn các triệu chứng
• Tránh để bàng quang đầy quá: Tiểu thường xuyên có thể giúp
• Tránh lạm dụng kích thích thần kinh

Các bổ sung: Một số bổ sung như saw palmetto, pygeum, và pollen cảnh báo được cho là có thể giúp, nhưng bằng chứng là hỗn hợp. Tham khảo bác sĩ trước khi dùng.

Nếu các thay đổi lối sống không đủ, bác sĩ có thể kê đơn các loại thuốc:

Alpha-blockers (Thuốc chẹn alpha):

• Giúp giãn các cơ xung quanh niệu đạo, cho phép nước tiểu chảy tốt hơn
• Ví dụ: terazosin, doxazosin, tamsulosin, alfuzosin
• Thường thấy kết quả nhanh, thường trong vài ngày
• Tác dụng phụ có thể bao gồm chóng mặt, mệt mỏi, và giảm huyết áp

5-alpha reductase inhibitors:

• Giúp giảm sản xuất DHT, hormone thúc đẩy sự phì đại tuyến tiền liệt
• Ví dụ: finasteride, dutasteride
• Mất thời gian hơn để hoạt động, thường 6-12 tháng để thấy lợi ích tối đa
• Tác dụng phụ có thể bao gồm giảm libido và rối loạn cương dương
• Làm giảm mức PSA, có thể ảnh hưởng đến xét nghiệm ung thư tuyến tiền liệt

Thuốc kết hợp:

• Một số bác sĩ có thể kếtợp cả hai loại thuốc để hiệu quả tốt hơn

PDE-5 inhibitors:

• Một số nghiên cứu cho thấy các loại thuốc này (như tadalafil) có thể giúp các triệu chứng BPH
• Cần thêm nghiên cứu để xác nhận hiệu quả

Nếu thuốc không hiệu quả hoặc triệu chứng rất nặng, có các lựa chọn phẫu thuật:

TURP (Transurethral Resection of Prostate):

• Là phương pháp phẫu thuật phổ biến nhất
• Liên quan đến loại bỏ mô tuyến tiền liệt bằng ống nhỏ đưa qua niệu đạo
• Có hiệu quả cao nhưng có rủi ro như yếu tình dục hay rối loạn cương dương

TUIP (Transurethral Incision of the Prostate):

• Cho các tuyến tiền liệt nhỏ hơn
• Kéo hai lần niệu đạo thay vì loại bỏ mô

Các kỹ thuật tối thiểu xâm lấn:

• Laser (PVP hoặc HoLEP): Sử dụng laser để loại bỏ mô tuyến tiền liệt
• TUNA (Transurethral Needle Ablation): Sử dụng sóng radio để cầu chỉ mô
• TUMT (Transurethral Microwave Thermotherapy): Sử dụng sóng vi ba để cầu chỉ mô
• Stent tiền liệt: Một ống nhỏ được đặt trong niệu đạo để giữ nó mở

Phẫu thuật mở:

• Dành cho các tuyến tiền liệt rất lớn
• Liên quan đến lệch quanh bàng quang để tiếp cận tuyến tiền liệt

Bạn nên gặp bác sĩ nếu:

Có các triệu chứng BPH: Nếu bạn có tiểu buồn, tiểu đêm, hoặc các triệu chứng khác.

Triệu chứng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống: Nếu các triệu chứng khiến bạn không thoải mái hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày.

Không thể tiểu: Nếu bạn hoàn toàn không thể tiểu, đây là trường hợp khẩn cấp.

Huyết tiểu hoặc nhiễm trùng: Nếu bạn có nước tiểu có máu hoặc nhiễm trùng đường tiểu liên tục.

Nam giới trên 50: Ngay cả không có triệu chứng, nên kiểm tra thường xuyên.

Bác sĩ tiết niệu là chuyên gia tốt nhất cho BPH. Đừng xấu hổ với các triệu chứng - đây là vấn đề phổ biến ở nam giới lớn tuổi.

Nguồn tham khảo

• Mayo Clinic — Men's health
• Urology Care Foundation
• NHS — Men's health
• Hội Y học giới tính Việt Nam

Thông tin tham khảo từ các tổ chức y tế uy tín. Mọi quyết định điều trị cần được tham vấn bởi bác sĩ hoặc dược sĩ có chuyên môn.