Rôm sảy ở trẻ em mùa hè: nguyên nhân, chăm sóc da và phòng ngừa

Rôm sảy (tên y khoa: Miliaria) là tình trạng viêm da do tắc nghẽn ống dẫn tuyến mồ hôi, khiến mồ hôi không thoát ra ngoài được mà ứ đọng dưới da, gây ra các nốt mẩn đỏ hoặc mụn nước nhỏ li ti.

Trẻ em, đặc biệt trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 3 tuổi, dễ bị rôm sảy hơn người lớn vì:

• Tuyến mồ hôi chưa phát triển hoàn thiện: Ống dẫn mồ hôi ở trẻ nhỏ hẹp hơn, dễ bị bít tắc khi tiết nhiều mồ hôi.
• Da mỏng và nhạy cảm: Lớp biểu bì của trẻ mỏng hơn người lớn, dễ bị kích ứng bởi nhiệt và ma sát.
• Tỷ lệ diện tích da/trọng lượng cơ thể lớn: Trẻ hấp thu nhiệt nhanh hơn nhưng khả năng tỏa nhiệt kém hơn người lớn.

Theo Bệnh viện Nhi Trung ương, rôm sảy thường xuất hiện vào mùa hè (tháng 5–9) khi nhiệt độ và độ ẩm tăng cao. Các vùng da hay bị bao gồm cổ, ngực, lưng, nếp gấp da (nách, bẹn), trán và vùng mặc tã.

Rôm sảy được phân thành 3 dạng chính tùy theo mức độ tắc nghẽn tuyến mồ hôi:

Rôm sảy dạng tinh thể (Miliaria crystallina)

Đây là dạng nhẹ nhất, xảy ra khi ống dẫn mồ hôi bị tắc ở lớp nông nhất của da. Biểu hiện là các mụn nước nhỏ, trong suốt, dễ vỡ, không gây ngứa hay đau. Thường tự khỏi trong vài ngày.

Rôm sảy dạng đỏ (Miliaria rubra)

Là dạng phổ biến nhất, xảy ra khi tắc nghẽn sâu hơn trong lớp thượng bì. Biểu hiện là các nốt mẩn đỏ, sẩn nhỏ, gây ngứa và cảm giác châm chích khó chịu. Vùng da xung quanh có thể bị đỏ và sưng nhẹ.

Rôm sảy dạng sâu (Miliaria profunda)

Ít gặp hơn, xảy ra khi tắc nghẽn ở lớp hạ bì. Biểu hiện là các nốt sẩn cứng, cùng màu da, ít ngứa nhưng có thể gây giảm tiết mồ hôi ở vùng bị ảnh hưởng. Dạng này cần được bác sĩ da liễu đánh giá.

Khi trẻ bị rôm sảy, mục tiêu chính là làm mát da, giữ da khô thoáng và tránh kích ứng thêm. Phụ huynh có thể áp dụng các biện pháp sau:

Tắm rửa đúng cách

Tắm cho trẻ bằng nước mát (không quá lạnh) 1–2 lần/ngày. Dùng sữa tắm dịu nhẹ, không chứa hương liệu mạnh. Sau tắm, lau khô nhẹ nhàng bằng khăn bông mềm, đặc biệt ở các nếp gấp da.

Quần áo phù hợp

Cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, chất liệu cotton thấm hút mồ hôi. Tránh các loại vải tổng hợp, vải dày hoặc quần áo bó sát. Thay quần áo khi trẻ đổ nhiều mồ hôi.

Môi trường mát mẻ

Giữ phòng thoáng khí, có quạt hoặc điều hòa ở nhiệt độ 25–27°C. Không quấn trẻ quá kín, đặc biệt khi ngủ. Hạn chế cho trẻ chơi ngoài trời nắng gắt vào giờ trưa (10h–15h).

Các biện pháp hỗ trợ

Có thể dùng phấn rôm dạng lỏng (calamine lotion) thoa lên vùng da bị rôm để giảm ngứa và làm dịu da. Tránh dùng phấn rôm dạng bột vì có thể hít vào phổi gây hại. Nếu trẻ ngứa nhiều, tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ về kem dịu da phù hợp.

Không tự ý bôi các loại thuốc mỡ, dầu hoặc kem dưỡng đặc lên vùng rôm sảy vì có thể làm tắc nghẽn thêm tuyến mồ hôi.

Phòng ngừa rôm sảy hiệu quả dựa trên nguyên tắc giữ mát, giữ khô và giữ sạch cho da trẻ:

• Chọn quần áo phù hợp: Ưu tiên vải cotton mỏng, màu sáng, rộng rãi. Hạn chế mặc nhiều lớp cho trẻ.
• Tắm mát hàng ngày: Tắm 1–2 lần/ngày bằng nước mát, sử dụng sản phẩm tắm dịu nhẹ cho trẻ em.
• Giữ môi trường thoáng mát: Duy trì nhiệt độ phòng 25–27°C, đảm bảo không khí lưu thông tốt.
• Lau mồ hôi kịp thời: Dùng khăn mềm thấm mồ hôi cho trẻ, đặc biệt ở cổ, lưng, nếp gấp da.
• Thay tã thường xuyên: Với trẻ nhỏ mặc tã, thay tã ngay khi ướt để giảm ẩm vùng da dưới tã.
• Cho trẻ uống đủ nước: Bổ sung nước và sữa đều đặn giúp cơ thể điều hòa thân nhiệt tốt hơn.
• Hạn chế hoạt động ngoài trời nắng: Chọn thời điểm sáng sớm hoặc chiều mát để cho trẻ chơi ngoài trời.

Rôm sảy thường tự khỏi trong vài ngày khi da được làm mát và giữ khô thoáng. Tuy nhiên, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám bác sĩ da liễu nếu:

• Rôm sảy không cải thiện sau 3–5 ngày dù đã chăm sóc đúng cách.
• Vùng da bị rôm có dấu hiệu nhiễm trùng: sưng đỏ lan rộng, nóng, đau, chảy mủ hoặc có mùi hôi.
• Trẻ sốt kèm theo phát ban.
• Trẻ ngứa dữ dội, gãi nhiều gây trầy xước da, khó ngủ.
• Phát ban lan rộng hoặc xuất hiện ở nhiều vùng cơ thể cùng lúc.

Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ tổn thương da và có thể kê đơn thuốc bôi hoặc thuốc uống phù hợp nếu cần.

Phụ huynh cần phân biệt rôm sảy với một số bệnh da liễu khác có triệu chứng tương tự như chàm (eczema), viêm da tiếp xúc, nhiễm nấm da hoặc phát ban do dị ứng. Nếu không chắc chắn, nên đưa trẻ đến bác sĩ để được chẩn đoán chính xác.

Tránh tự ý sử dụng các loại thuốc bôi chứa corticoid cho trẻ mà không có chỉ định của bác sĩ, vì có thể gây tác dụng phụ trên da mỏng của trẻ nhỏ.

Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và tư vấn y khoa. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào cho trẻ.