Rụng tóc ở phụ nữ trưởng thành: Nguyên nhân, chăm sóc và khi nào cần đi khám

Theo AAD, mỗi sợi tóc trải qua ba pha: anagen (tăng trưởng, 2-7 năm), catagen (chuyển tiếp, 2-3 tuần) và telogen (nghỉ và rụng, 2-3 tháng). Ở người khoẻ mạnh, khoảng 85-90% nang tóc ở pha anagen tại bất kỳ thời điểm nào.

Phụ nữ trưởng thành rụng 50-100 sợi mỗi ngày được xem là bình thường, có thể tăng nhẹ vào mùa thu hoặc khi gội đầu. Khi tóc rụng nhiều hơn rõ rệt, kéo dài hoặc tóc mỏng có thể là dấu hiệu cần đánh giá thêm.

Cleveland Clinic gợi ý các dấu hiệu rụng tóc đáng chú ý:

• Rụng tóc thành đám lớn khi gội hoặc chải.
• Tóc rụng từng mảng tròn (nghi alopecia areata).
• Tóc mỏng đỉnh đầu, đường ngôi rộng dần (nữ giới mẫu hình – female pattern hair loss).
• Da đầu ngứa, đỏ, có vảy hoặc mụn.
• Tóc gãy giữa thân thay vì rụng từ gốc.

Test kéo tóc tại nhà: dùng ngón cái và trỏ kéo nhẹ một lọn ~50 sợi từ gốc; rụng hơn 5-6 sợi mỗi lần kéo có thể gợi ý rụng tóc tăng nhiều.

Theo Mayo Clinic và AAD, các nguyên nhân hay gặp:

• Telogen effluvium: rụng tóc lan toả sau sinh, sau bệnh nặng (sốt cao, COVID-19, phẫu thuật), sau giảm cân nhanh hoặc stress kéo dài. Thường khởi phát 2-3 tháng sau sự kiện và tự hồi phục trong 6-12 tháng.
• Rụng tóc kiểu nữ (FPHL): liên quan di truyền và nội tiết, tóc mỏng đỉnh đầu và đường ngôi.
• Alopecia areata: rụng tóc tự miễn, thường tạo mảng tròn rõ ranh giới.
• Thiếu vi chất: thiếu sắt (đặc biệt ở phụ nữ kinh nguyệt nhiều), thiếu vitamin D, B12, kẽm.
• Bệnh tuyến giáp: suy giáp hoặc cường giáp đều có thể gây rụng tóc.
• Thuốc: thuốc tránh thai mới, thuốc chống đông, thuốc hoá trị, thuốc trị mụn isotretinoin, một số thuốc huyết áp.
• Tạo kiểu khắc nghiệt: nhuộm, ép, kéo căng tóc lặp lại có thể gây rụng tóc do lực kéo (traction alopecia).

AAD và NHS khuyến cáo các bước thực hành:

• Gội đầu với dầu gội phù hợp cho da đầu, tránh nước quá nóng.
• Massage da đầu nhẹ nhàng khi gội để tăng tuần hoàn.
• Để tóc khô tự nhiên khi có thể; nếu dùng máy sấy, dùng chế độ ấm và giữ khoảng cách 15-20cm.
• Tránh buộc tóc quá chặt, tránh duỗi/uốn/nhuộm liên tiếp.
• Dùng lược răng thưa khi tóc còn ẩm để tránh gãy.
• Ngủ trên gối lụa hoặc cotton mịn, hạn chế ma sát.
• Bảo vệ tóc khỏi nắng gắt (nón rộng vành) và clo (mũ bơi).

Theo NIH Office of Dietary Supplements, một chế độ ăn cân bằng đủ đạm – sắt – kẽm – vitamin D – B12 là nền tảng cho mái tóc khoẻ. Một số gợi ý:

• Đạm chất lượng cao: trứng, cá, thịt nạc, đậu lăng, đậu nành.
• Sắt: thịt đỏ, gan, rau lá xanh đậm, đậu, kết hợp với vitamin C để tăng hấp thu.
• Omega-3: cá hồi, cá thu, hạt chia, hạt óc chó.
• Vitamin D: phơi nắng sáng sớm và thực phẩm tăng cường.
• Kẽm: hàu, hạt bí, các loại đậu.

Lưu ý về thực phẩm bổ sung: Theo AAD, không có bằng chứng mạnh rằng biotin liều cao giúp mọc tóc ở người không thiếu hụt – chỉ thực sự hiệu quả khi có thiếu hụt được xác định. Bổ sung sắt, vitamin D cần dựa trên xét nghiệm. Phụ nữ mang thai, cho con bú nên hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thực phẩm bổ sung nào.

Sản phẩm không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Tham khảo ý kiến dược sĩ/bác sĩ trước khi sử dụng.

Theo Cleveland Clinic, rụng tóc sau sinh (postpartum telogen effluvium) là hiện tượng phổ biến, xuất hiện 2-4 tháng sau sinh do sự sụt giảm estrogen sau khi sinh khiến nhiều nang tóc cùng chuyển sang pha rụng.

• Hầu hết các trường hợp tự hồi phục trong 6-12 tháng.
• Tiếp tục ăn đủ dinh dưỡng, ngủ tranh thủ và quản lý stress.
• Tránh các kiểu tóc kéo căng, hạn chế tạo kiểu hoá chất 6 tháng đầu sau sinh.
• Nếu rụng tóc nặng kèm mệt mỏi, khô da, tăng cân/sụt cân bất thường – nên xét nghiệm tuyến giáp và sắt huyết thanh.

Hãy đến bác sĩ da liễu khi:

• Rụng tóc lan toả kéo dài trên 3-6 tháng.
• Rụng tóc thành mảng tròn, da đầu trơn nhẵn.
• Tóc mỏng rõ vùng đỉnh đầu, đường ngôi rộng dần.
• Kèm da đầu ngứa, đỏ, vảy, mụn hoặc đau.
• Kèm các triệu chứng toàn thân: mệt, khó thở, sụt cân, kinh nguyệt bất thường (gợi ý thiếu máu, bệnh tuyến giáp, đa nang buồng trứng).
• Tóc rụng đột ngột sau khi bắt đầu một thuốc mới.

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu (công thức máu, ferritin, TSH, vitamin D, B12), khám da đầu, dermoscopy hoặc sinh thiết da đầu khi cần. Các biện pháp điều trị có thể bao gồm minoxidil tại chỗ, điều trị bệnh nền và tư vấn dinh dưỡng.

Một số nguyên tắc dài hạn:

• Ngủ đủ 7-8 giờ và quản lý stress (thiền, yoga, đi bộ).
• Ăn đa dạng, đủ đạm và vi chất.
• Hạn chế nhuộm/duỗi/ép tóc thường xuyên.
• Bảo vệ tóc khi đi nắng và đi bơi.
• Khám sức khoẻ định kỳ, đặc biệt khi có rối loạn kinh nguyệt.
• Bỏ thuốc lá – có liên quan đến rụng tóc sớm.

Rụng tóc ở phụ nữ trưởng thành phần lớn có thể cải thiện khi xác định đúng nguyên nhân và chăm sóc đúng cách. Đầu tư cho dinh dưỡng cân bằng, giấc ngủ, quản lý stress và chăm sóc tóc dịu nhẹ là nền tảng. Thực phẩm bổ sung chỉ thực sự cần khi có thiếu hụt được xác định. Khi rụng tóc kéo dài, có vùng hói rõ hoặc kèm triệu chứng toàn thân, hãy đi khám da liễu sớm. Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán bác sĩ.