Say Nắng & Mất Nước — Nhận Biết & Xử Lý Cấp Cứu

Say nắng (heat stroke): cơ thể bị tia nắng trực tiếp quá lâu (>2 giờ), lên đến 40.5°C trở lên, nguy hiểm nhất, cần cấp cứu.

Say nóng (heat exhaustion): cơ thể nóng nhưng chưa đạt mức nguy hiểm (37.5-40°C), do nước, điện giải mất nhiều, khôi phục được bằng bù nước.

Say nắng: có sốt cao, bắp cá cứng, lơ mơ, có thể mất nước.

Say nóng: không nóng quá đột ngột, nước mắt, mồ hôi vẫn có.

Say nắng cần cấp cứu tại bệnh viện.

Say nóng có thể xử lý tại nhà.

Người già, trẻ em, phụ nữ mang thai, người bệnh tim dễ bị cả hai.

Mất nước nhẹ: khát nước, miệng khô, da hơi khô, nước tiểu vàng đậm, mệt nhẹ, sốt 37-38°C.

Mất nước vừa: khát quá, miệng khô kém, da khô, nước tiểu ít hoặc tối, mệt mỏi, chóng mặt khi đứng dậy, sốt 38-39°C, nhịp tim tăng.

Mất nước nặng: không cảm thấy khát (nguy hiểm!), miệng rất khô, da khô sạn, không có nước tiểu, lơ mơ, hoảng sợ, sốt cao 39-40°C, nhịp tim quá nhanh (>120), huyết áp giảm, bắp cá co giật, mất ý thức.

Mất nước rất nặng: sốc, mất nước, ngừng nhịp tim có thể xảy ra.

Khi nào cần cấp cứu: mất nước nặng, sốt cao (>40°C), bắp cá co giật, mất ý thức, hoảng sợ.

Ngay lập tức: 1.

Đưa người vào chỗ mát, tối, không nắng. 2.

Nằm ngang, nâng chân hơi cao hơn đầu (tránh chóng mặt). 3.

Lơi quần áo, lau mồ hôi với khăn ướt. 4.

Sử dụng quạt máy để tăng tán nhiệt. 5.

Chườm nước lạnh (không quá lạnh, tránh co giãn mạch) lên vùng cổ, nách, bẹn nơi mạch lớn. 6.

Không nên chườm lạnh quá đột ngột (có thể gây sốc). 7.

Gọi cấp cứu 115 nếu sốt >40°C, mất ý thức, co giật.

Khi nào cấp cứu: sốt 40.5°C+, không biết tiếp xúc, co giật, nhịp tim quá nhanh (>130), huyết áp rất thấp.

Nên mang người đến bệnh viện để IV hydration, thuốc hạ sốt, theo dõi.

Mất nước nhẹ-vừa: uống nước hoặc nước điện giải (Oresol 1 gói pha với 1 lít nước).

Uống từng chút một, không uống quá no cùng lúc (có thể buồn nôn).

Uống 200-300ml mỗi 15-20 phút.

Tránh uống quá nước lạnh một lần.

Mất nước nặng: cần IV hydration tại bệnh viện.

Loại chất lỏng: 1.

Nước lọc thường: cân bằng. 2.

Nước Oresol/WHO: tốt nhất vì có muối, glucose, kali. 3.

Nước ép trái cây (không đường): bổ sung đường, khoáng chất. 4.

Sữa, café: không tốt vì coffe/caffeine lợi tiểu. 5.

Nước chứa quá nhiều đường: làm viêm thêm.

Nhắc nhở: không phải uống nước càng nhiều càng tốt, hãy uống từ từ, theo dõi triệu chứng.

Chuẩn bị trước: uống đủ nước từ hôm trước, không nên ăn no bụng trước khi ra nắng.

Mặc quần áo: áo cotton nhạt màu, rộng, thấm mồ hôi, mũ rộng vành, kính đen.

Thời gian: tránh ra nắng 10-16 giờ.

Nếu phải ra, 1-2 giờ vào chỗ mát 15 phút.

Uống nước: uống 1-1.5 lít/2 giờ khi ngoài trời (không phải chỉ khi khát).

Người chạy bộ, tập gym ngoài trời cần uống nhiều hơn.

Cơn quạt: đứng dưới quạt, tránh ở nơi kín không khí.

Tránh rượu, caffeine quá (lợi tiểu).

Uống nước muối: nếu mồ hôi nhiều, dùng nước muối 1 muỗng cà phê/1 lít nước.

Những người già, bệnh tim, béo phì cần lưu ý hơn.

Sau khi điều trị say nắng/mất nước: cần theo dõi 24-48 giờ vì có thể tái phát.

Triệu chứng có thể quay lại như: sốt cao, chóng mặt, nôn, suy thận (nước tiểu ít hoặc màu nâu).

Nếu sau 24 giờ vẫn không khỏe, tiếp tục IV hydration tại bệnh viện.

Xét nghiệm: kiểm tra chức năng thận (creatinine, urea), điện giải (sodium, potassium, chloride), đông máu nếu nặng.

Phục hồi: nghỉ ngơi 3-5 ngày, uống nước từ từ, ăn nhẹ, tránh hoạt động nặng.

Người bị say nắng 1 lần dễ bị lại, cần cẩn thận hơn lần sau.