Súc miệng, súc họng nước muối khi đau rát họng: cách pha, cách dùng đúng và lưu ý

Nước muối loãng có tính chất ưu trương nhẹ, giúp giảm cảm giác sưng và làm dịu niêm mạc họng đang kích ứng. Việc súc họng cũng cơ học rửa trôi bớt dịch nhầy, dị nguyên và mảnh vụn bám ở vùng hầu họng, khiến cảm giác vướng, rát dịu đi tạm thời.

Cần hiểu rõ: đây là biện pháp hỗ trợ làm dịu triệu chứng, giúp người bệnh dễ chịu hơn trong lúc cơ thể tự hồi phục (thường với các đợt đau họng do virus). Nước muối không tiêu diệt được mọi tác nhân gây bệnh và không rút ngắn một cách chắc chắn thời gian khỏi bệnh, nên không nên xem đây là 'thuốc chữa viêm họng'.

Cũng vì lý do đó, súc họng nước muối được xem là một phần trong 'bộ chăm sóc tại nhà' cho các triệu chứng nhẹ ở đường hô hấp trên, bên cạnh nghỉ ngơi và uống đủ nước. Nó phù hợp nhất cho những cơn đau họng thông thường, mức độ nhẹ đến vừa, khi người bệnh vẫn ăn uống và sinh hoạt được.

Có hai lựa chọn phổ biến:

• Tự pha: Hòa khoảng nửa thìa cà phê muối (tương đương 2,5–3 gram) vào một cốc nước ấm sạch khoảng 240ml, khuấy tan. Tỷ lệ loãng này giúp tránh kích ứng do quá mặn.
• Dùng nước muối sinh lý 0,9% pha sẵn: Tiện lợi, có nồng độ chuẩn và dùng ngay được để súc miệng, súc họng.

Nên dùng nước sạch, ấm vừa phải (không nóng gây bỏng, không quá lạnh). Nếu tự pha, chỉ pha lượng vừa dùng trong ngày và không pha quá mặn với suy nghĩ 'càng mặn càng tốt' — điều đó có thể làm niêm mạc họng khô rát hơn.

Nếu bạn thường xuyên bị khô rát họng, việc chuẩn bị sẵn vài chai nước muối sinh lý nhỏ trong nhà và ở nơi làm việc sẽ giúp bạn dễ duy trì thói quen này mà không cần pha chế mỗi lần. Hãy bảo quản nơi sạch sẽ và dùng theo hạn sử dụng ghi trên bao bì.

Các bước súc họng cơ bản:

• Ngậm một ngụm nước muối vừa phải, súc quanh khoang miệng trước để làm sạch.
• Ngửa nhẹ đầu ra sau, để nước muối xuống vùng họng và phát âm 'khà' để nước sục ở cổ họng trong khoảng 10–30 giây, tránh nuốt.
• Nhổ ra, lặp lại vài lần cho hết cốc nước muối.
• Có thể thực hiện vài lần trong ngày khi thấy khó chịu, ví dụ sau khi ngủ dậy và trước khi đi ngủ.

Không cho trẻ nhỏ chưa biết súc và nhổ đúng cách tự súc họng vì nguy cơ sặc và nuốt phải. Với trẻ, hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ về biện pháp phù hợp theo độ tuổi.

Nếu súc họng gây buồn nôn hoặc khó chịu, bạn có thể giảm lượng nước mỗi lần ngậm và rút ngắn thời gian sục. Không cố gắng súc quá lâu hay quá mạnh, vì điều đó không tăng thêm lợi ích mà chỉ khiến bạn mệt và dễ sặc hơn.

Bên cạnh súc họng, một số biện pháp hỗ trợ giúp giảm khó chịu và tạo điều kiện cho họng hồi phục:

• Uống đủ nước, ưu tiên nước ấm; có thể dùng nước ấm pha mật ong (không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi).
• Giữ ẩm không khí, tránh khói thuốc, bụi và luồng điều hòa thổi thẳng.
• Nghỉ ngơi, hạn chế nói to hoặc nói nhiều nếu họng đang rát.
• Giữ vệ sinh răng miệng; nước súc miệng có thể hỗ trợ làm sạch khoang miệng, nhưng nên đọc kỹ hướng dẫn và không thay thế cho việc súc họng nước muối.

Phần lớn các đợt đau họng do virus tự cải thiện trong khoảng một tuần với chăm sóc hỗ trợ và nghỉ ngơi.

Ngoài ra, chú ý ăn thức ăn mềm, ấm, tránh đồ quá cay nóng hoặc quá lạnh trong lúc họng đang rát. Một số người thấy dễ chịu hơn khi ngậm viên ngậm dịu họng, nhưng nên chọn loại phù hợp và đọc kỹ thành phần, nhất là khi có bệnh nền như tiểu đường.

Để súc họng nước muối thực sự an toàn và có ích:

• Không pha quá mặn; nồng độ cao không giúp nhanh khỏi mà dễ gây khô, rát niêm mạc.
• Không nuốt nước muối súc họng, đặc biệt người cần kiêng muối như bệnh tăng huyết áp, bệnh thận, suy tim — nên hỏi bác sĩ nếu băn khoăn.
• Không dùng nước muối để trì hoãn việc đi khám khi có dấu hiệu nặng.
• Không xem súc họng là cách 'phòng mọi bệnh' hay thay thế tiêm chủng, thuốc điều trị theo chỉ định.

Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc nặng lên dù đã chăm sóc, cần được thăm khám.

Nên đến cơ sở y tế hoặc bác sĩ khi đau họng đi kèm các dấu hiệu cảnh báo:

• Sốt cao, sốt kéo dài, ớn lạnh hoặc mệt nhiều.
• Khó thở, khó nuốt, chảy nước dãi không nuốt được, hoặc thay đổi giọng nói kiểu 'ngậm hạt thị'.
• Sưng đau nhiều một bên họng, khó há miệng.
• Đau họng kéo dài trên khoảng một tuần hoặc tái đi tái lại.
• Nổi hạch cổ sưng đau, phát ban, hoặc có mảng mủ trắng ở amidan.

Những dấu hiệu này có thể liên quan nhiễm khuẩn cần điều trị hoặc tình trạng nghiêm trọng hơn, cần bác sĩ đánh giá. Không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định.

Việc phân biệt đau họng do virus (thường tự khỏi) với đau họng do vi khuẩn (có thể cần kháng sinh) không phải lúc nào cũng dễ, và đó là lý do nên đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo thay vì tự phán đoán và tự mua thuốc.

Với người cần kiêng muối (tăng huyết áp, bệnh thận, suy tim), hãy đặc biệt tránh nuốt nước muối khi súc họng và có thể tham khảo bác sĩ. Phụ nữ mang thai vẫn có thể súc họng nước muối loãng để làm dịu họng, nhưng nên hỏi ý kiến nếu dùng thêm bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào khác.

Với trẻ em, chỉ áp dụng khi trẻ đã biết súc và nhổ đúng cách; nếu không chắc chắn, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về cách chăm sóc phù hợp. Súc họng nước muối là biện pháp hỗ trợ; mọi triệu chứng nặng hoặc kéo dài đều cần được thăm khám.

Tóm lại, hãy coi súc họng nước muối là một trợ thủ nhẹ nhàng giúp bạn dễ chịu hơn, chứ không phải giải pháp thay thế cho việc theo dõi triệu chứng và thăm khám khi cần.

Các nguồn y khoa uy tín được tham khảo khi biên soạn bài viết:

NHS (Anh) – Sore throat

MedlinePlus – Sore Throat

Cleveland Clinic – Health Library