Viêm bờ mi ở người trưởng thành: nguyên nhân, vệ sinh mi mắt đúng cách và khi nào cần đi khám

Viêm bờ mi (blepharitis) là tình trạng viêm ở bờ tự do của mi mắt — nơi mọc lông mi và có các tuyến dầu nhỏ (tuyến Meibomius). Theo Mayo Clinic và NHS, đây là bệnh lý mắt mạn tính khá phổ biến, thường ảnh hưởng cả hai mắt và có xu hướng tái phát.

Bệnh thường được chia thành viêm bờ mi phía trước (quanh chân lông mi) và viêm bờ mi phía sau (liên quan rối loạn chức năng tuyến dầu ở mi). Trên thực tế, nhiều người có cả hai thể phối hợp. Viêm bờ mi tuy gây khó chịu nhưng hiếm khi ảnh hưởng vĩnh viễn đến thị lực nếu được chăm sóc đúng.

Nhiều yếu tố có thể góp phần gây viêm bờ mi:

• Tắc và rối loạn tuyến dầu ở bờ mi, khiến lớp màng phim nước mắt kém ổn định.
• Vi khuẩn thường trú trên da phát triển quá mức ở bờ mi.
• Các bệnh da đi kèm như viêm da tiết bã (gàu ở da đầu, lông mày) hay trứng cá đỏ (rosacea).
• Khô mắt, vốn hay gặp ở người nhìn màn hình lâu, ở môi trường điều hòa, gió hoặc đeo kính áp tròng.

Vì viêm bờ mi liên quan chặt với khô mắt và thói quen sinh hoạt, dân văn phòng và người dùng kính áp tròng là nhóm hay gặp triệu chứng. Đây là bệnh mạn tính, không lây từ người sang người.

Trên thực tế, viêm bờ mi thường là hệ quả của nhiều yếu tố cộng lại chứ hiếm khi do một nguyên nhân duy nhất. Chính vì vậy, việc kiểm soát bệnh cũng cần cách tiếp cận toàn diện: vừa chăm sóc tại chỗ ở mi mắt, vừa điều chỉnh thói quen sinh hoạt và, khi cần, xử trí các bệnh da đi kèm dưới hướng dẫn của bác sĩ.

Người bị viêm bờ mi có thể gặp một hoặc nhiều biểu hiện sau, thường ở cả hai mắt:

• Cảm giác cộm, rát, ngứa hoặc như có sạn trong mắt.
• Bờ mi đỏ, hơi sưng; chân lông mi có vảy hoặc gàu nhỏ, rõ hơn vào buổi sáng.
• Hai mí dính vào nhau khi ngủ dậy.
• Chảy nước mắt hoặc ngược lại là cảm giác khô mắt.
• Nhạy cảm với ánh sáng, thỉnh thoảng nhìn mờ thoáng qua rồi cải thiện khi chớp mắt.

Các triệu chứng thường dao động theo đợt: có lúc dịu đi, có lúc nặng lên, đặc biệt khi mệt mỏi, thiếu ngủ hoặc dùng mắt nhiều.

Nền tảng kiểm soát viêm bờ mi là vệ sinh mi mắt đều đặn hằng ngày, theo hướng dẫn của NHS và các hiệp hội nhãn khoa:

• Chườm ấm: Dùng khăn sạch nhúng nước ấm (không quá nóng), vắt ráo và đắp nhẹ lên mi mắt nhắm khoảng 5–10 phút để làm mềm dầu và vảy.
• Massage nhẹ mi: Sau chườm, dùng đầu ngón tay sạch massage nhẹ dọc bờ mi để hỗ trợ thông tuyến dầu.
• Vệ sinh bờ mi: Lau nhẹ bờ mi và chân lông mi bằng khăn/gạc sạch hoặc dung dịch vệ sinh mi mắt chuyên dụng để loại bỏ vảy và bụi bẩn.

Nếu có khô mắt kèm theo, nước mắt nhân tạo (dạng nhỏ mắt bôi trơn) có thể giúp giảm cảm giác cộm rát; nên chọn loại phù hợp và tham khảo dược sĩ, ưu tiên loại không chất bảo quản nếu dùng nhiều lần trong ngày. Duy trì các bước này đều đặn ngay cả khi triệu chứng đã dịu để hạn chế tái phát.

Một mẹo nhỏ giúp duy trì thói quen là gắn việc chăm sóc mi mắt vào một mốc cố định trong ngày, chẳng hạn buổi tối trước khi đi ngủ. Kiên trì trong vài tuần đầu thường cho thấy khác biệt rõ, và nhiều người nhận ra triệu chứng quay lại nếu bỏ bê các bước vệ sinh này.

Bên cạnh vệ sinh mi, một số thói quen giúp giảm khó chịu và hỗ trợ mắt:

• Áp dụng quy tắc 20–20–20 khi làm việc với màn hình: cứ 20 phút, nhìn xa khoảng 6 mét (20 feet) trong 20 giây để mắt nghỉ và chớp mắt nhiều hơn.
• Giữ độ ẩm không khí, tránh luồng gió điều hòa/quạt thổi thẳng vào mặt.
• Tẩy trang mắt sạch sẽ mỗi tối; hạn chế kẻ mí sát chân lông mi trong đợt viêm.
• Với người đeo kính áp tròng: tuân thủ vệ sinh, thời gian đeo và cân nhắc tạm chuyển sang kính gọng trong đợt triệu chứng nặng.

Những điều chỉnh nhỏ này giúp ổn định màng phim nước mắt và giảm gánh nặng cho bờ mi.

Ngoài ra, ngủ đủ giấc và uống đủ nước cũng gián tiếp hỗ trợ cho mắt, bởi mệt mỏi và thiếu ngủ thường khiến cảm giác khô, cộm ở mắt nặng thêm. Đây là những điều chỉnh đơn giản nhưng dễ bị bỏ qua.

Viêm bờ mi thường được chăm sóc tại nhà, nhưng nên đi khám bác sĩ mắt khi:

• Triệu chứng không cải thiện sau vài tuần chăm sóc đều đặn.
• Đau mắt nhiều, đỏ mắt tăng nhanh, nhìn mờ hoặc giảm thị lực — cần khám sớm.
• Sưng đỏ khu trú thành cục ở mi (gợi ý lẹo hoặc chắp) gây đau.
• Rụng lông mi bất thường, lông mi mọc lệch, hoặc tổn thương chỉ ở một bên mắt kéo dài.
• Nhạy cảm ánh sáng nặng, chảy mủ.

Bác sĩ sẽ khám bờ mi, đánh giá màng phim nước mắt và có thể kê thuốc phù hợp nếu cần. Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định.

Điều cần ghi nhớ là viêm bờ mi là bệnh mạn tính: mục tiêu là kiểm soát triệu chứng và giảm tái phát chứ không phải khỏi hẳn sau một đợt. Vì vậy, duy trì thói quen vệ sinh mi mắt lâu dài quan trọng hơn bất kỳ sản phẩm đơn lẻ nào.

Nước mắt nhân tạo và dung dịch vệ sinh mi chỉ hỗ trợ, không thay thế thăm khám khi có dấu hiệu bất thường. Người đang có bệnh mắt khác, phụ nữ mang thai hoặc người dùng nhiều loại thuốc nhỏ mắt nên hỏi ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng thêm sản phẩm mới.

Nếu bạn đã thử các biện pháp tại nhà một thời gian mà triệu chứng vẫn ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt và công việc, đừng ngần ngại đặt lịch khám chuyên khoa mắt để được đánh giá kỹ hơn và tư vấn phác đồ phù hợp.

Các nguồn y khoa uy tín được tham khảo khi biên soạn bài viết:

NHS (Anh) – Blepharitis

Mayo Clinic – Diseases & Conditions

American Academy of Ophthalmology – Eye Health