Viêm phế quản cấp mùa mưa: triệu chứng, chăm sóc đúng cách và phòng ngừa

Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm niêm mạc ống phế quản — hệ thống ống dẫn khí từ khí quản vào phổi. Khi niêm mạc bị viêm, phế quản sưng lên và tiết nhiều dịch nhầy, gây ho, khó thở và cảm giác tức ngực. (Nguồn: WHO, 2024)

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), hơn 90% trường hợp viêm phế quản cấp do virus gây ra, thường là các virus cảm lạnh thông thường (rhinovirus, adenovirus, virus cúm, virus hợp bào hô hấp — RSV). Chỉ một tỷ lệ nhỏ do vi khuẩn như Mycoplasma pneumoniae hoặc Bordetella pertussis. (Nguồn: Mayo Clinic, 2024)

Bệnh thường kéo dài từ 1 đến 3 tuần, trong đó ho có thể dai dẳng đến 3–4 tuần sau khi các triệu chứng khác đã thuyên giảm. Đa số trường hợp tự khỏi mà không cần kháng sinh.

Mùa mưa tại Việt Nam (thường từ tháng 5 đến tháng 11) tạo ra nhiều yếu tố thuận lợi cho viêm phế quản cấp bùng phát: (Nguồn: NHS UK, 2024)

• Độ ẩm cao: Môi trường ẩm ướt giúp virus tồn tại lâu hơn trên các bề mặt và trong không khí, tăng khả năng lây lan qua giọt bắn khi ho, hắt hơi.
• Chênh lệch nhiệt độ: Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột giữa ngoài trời mưa lạnh và trong phòng điều hòa khiến niêm mạc đường hô hấp bị kích thích, giảm sức đề kháng tại chỗ.
• Không khí kém lưu thông: Nhiều gia đình đóng kín cửa khi trời mưa, làm tăng mật độ mầm bệnh trong không gian sống.
• Tiếp xúc với nước bẩn: Ngập lụt, nước mưa ứ đọng có thể mang theo vi khuẩn, nấm mốc gây kích thích đường hô hấp.

Ngoài ra, thói quen dùng chung khăn, không rửa tay thường xuyên cũng tạo điều kiện cho virus lây lan nhanh trong gia đình và cộng đồng. (Nguồn: MSD Manual, 2024)

Viêm phế quản cấp thường bắt đầu với các triệu chứng giống cảm lạnh thông thường, sau đó tiến triển thành ho dai dẳng. Các triệu chứng điển hình bao gồm: (Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2023)

• Ho: Đây là triệu chứng nổi bật nhất, ban đầu là ho khan, sau chuyển sang ho có đờm. Đờm có thể trong, trắng, vàng hoặc xanh nhạt. Ho có thể kéo dài 2–4 tuần.
• Tức ngực: Cảm giác nặng, đau nhẹ hoặc khó chịu vùng ngực, đặc biệt khi ho mạnh.
• Mệt mỏi: Cơ thể mệt mỏi, uể oải do hệ miễn dịch đang hoạt động chống lại nhiễm trùng.
• Sốt nhẹ và ớn lạnh: Thường sốt dưới 38,5°C. Nếu sốt cao trên 39°C kéo dài, cần cảnh giác biến chứng viêm phổi.
• Đau họng, sổ mũi: Thường xuất hiện trong giai đoạn đầu, do nhiễm virus đường hô hấp trên.
• Khò khè, thở rít: Xuất hiện khi phế quản bị co thắt hoặc tắc nghẽn bởi đờm nhầy, thường rõ hơn vào ban đêm.

Ở trẻ nhỏ, triệu chứng có thể khó nhận biết hơn, biểu hiện qua bỏ bú, quấy khóc, thở nhanh hoặc co rút lồng ngực khi thở. undefined

Do phần lớn viêm phế quản cấp do virus và tự khỏi, việc chăm sóc tại nhà đóng vai trò quan trọng giúp giảm triệu chứng và rút ngắn thời gian hồi phục:

Nghỉ ngơi và bù nước

Nghỉ ngơi đầy đủ giúp cơ thể tập trung năng lượng cho hệ miễn dịch. Uống nhiều nước ấm (nước lọc, nước trái cây, nước canh) giúp làm loãng đờm, dễ khạc ra hơn. Tránh đồ uống có caffein và cồn vì chúng gây mất nước.

Giảm ho và làm dịu cổ họng

Mật ong pha nước ấm (1–2 thìa cà phê) có tác dụng làm dịu cổ họng và giảm ho ở người lớn và trẻ trên 1 tuổi. Súc miệng bằng nước muối ấm (1/2 thìa cà phê muối trong 1 ly nước ấm) giúp giảm đau họng. Lưu ý: không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng tuổi do nguy cơ ngộ độc botulinum.

Tăng độ ẩm không khí

Sử dụng máy tạo ẩm hoặc đặt chậu nước trong phòng giúp giữ ẩm đường thở, giảm kích thích ho. Vệ sinh máy tạo ẩm thường xuyên để tránh nấm mốc phát triển.

Sử dụng thuốc giảm triệu chứng

Thuốc hạ sốt giảm đau (paracetamol, ibuprofen) giúp giảm sốt và đau nhức cơ thể. Thuốc giảm ho chỉ nên dùng khi ho khan ảnh hưởng giấc ngủ, không nên ức chế ho có đờm vì ho là phản xạ giúp tống đờm ra ngoài. Luôn tham khảo ý kiến dược sĩ trước khi dùng thuốc, đặc biệt cho trẻ em.

Mặc dù viêm phế quản cấp thường tự khỏi, một số trường hợp cần được thăm khám y tế kịp thời để loại trừ viêm phổi hoặc các biến chứng khác:

• Ho kéo dài trên 3 tuần không giảm hoặc nặng hơn.
• Sốt cao trên 39°C kéo dài hơn 3 ngày.
• Ho ra đờm có máu hoặc đờm đặc, mùi hôi.
• Khó thở, thở gấp hoặc đau ngực dữ dội.
• Triệu chứng tái phát nhiều lần trong năm (cần loại trừ hen suyễn hoặc viêm phế quản mạn).
• Người có bệnh nền (bệnh phổi mạn tính, suy tim, suy giảm miễn dịch).
• Trẻ dưới 3 tháng tuổi có sốt; trẻ nhỏ bỏ bú, li bì hoặc thở co rút lồng ngực.
• Người cao tuổi trên 65 tuổi có triệu chứng ho kèm sốt.

Bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang phổi, xét nghiệm máu hoặc cấy đờm để xác định nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp.

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Các biện pháp sau giúp giảm nguy cơ mắc viêm phế quản cấp trong mùa mưa:

Giữ vệ sinh cá nhân

Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt sau khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với người bệnh. Che miệng khi ho hoặc hắt hơi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay, không dùng bàn tay.

Tăng cường miễn dịch

Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ với các thực phẩm giàu vitamin C (cam, bưởi, ổi), kẽm (thịt bò, hạt bí), vitamin D. Ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm, tập thể dục đều đặn 30 phút mỗi ngày.

Tiêm phòng

Tiêm vắc xin cúm hằng năm, đặc biệt cho người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền. Tiêm vắc xin phế cầu cho người trên 65 tuổi và nhóm nguy cơ cao.

Cải thiện môi trường sống

Giữ nhà cửa thông thoáng ngay cả khi trời mưa bằng cách mở cửa sổ khi tạnh mưa. Vệ sinh máy lạnh, quạt gió định kỳ. Tránh để nấm mốc phát triển trên tường, trần nhà.

Tránh các yếu tố kích thích

Không hút thuốc lá và tránh xa khói thuốc thụ động. Hạn chế tiếp xúc với bụi, khói, hóa chất có mùi mạnh. Đeo khẩu trang khi ra ngoài trời mưa hoặc ở nơi đông người.

Viêm phế quản cấp do virus không cần dùng kháng sinh. Theo khuyến cáo của CDC, việc lạm dụng kháng sinh không những không hiệu quả mà còn gây kháng thuốc, tạo gánh nặng cho cộng đồng. Chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ sau khi xác nhận nhiễm khuẩn.

Không tự ý mua thuốc ho có chứa codein cho trẻ em dưới 12 tuổi. Các thuốc giảm ho, long đờm cần được dược sĩ tư vấn liều phù hợp theo độ tuổi và cân nặng.

Nếu bạn bị viêm phế quản cấp tái phát nhiều lần (3–4 lần/năm), cần đi khám chuyên khoa hô hấp để loại trừ hen suyễn, trào ngược dạ dày thực quản hoặc viêm phế quản mạn tính.

Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng thuốc.

Lưu ý: Sản phẩm gợi ý dưới đây chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

• Thuốc hạ sốt Paracetamol 500mg (Hộp 100 viên)
• Vitamin C 500mg DHG (Hộp 100 viên)

Xem thêm sản phẩm tại Circa.vn

1. WHO
2. Mayo Clinic
3. NHS UK
4. MSD Manual
5. Bộ Y tế Việt Nam
6. AAD - American Academy of Dermatology