Mất nước và bù điện giải khi trời nắng nóng ở người trưởng thành: dấu hiệu và cách xử trí

Cơ thể người trưởng thành có khoảng 60% là nước, tham gia vào điều hòa thân nhiệt, vận chuyển dưỡng chất và duy trì hoạt động của các cơ quan. Khi trời nóng, cơ thể tăng tiết mồ hôi để làm mát, đây là cơ chế tự nhiên nhưng cũng làm thất thoát nước và chất điện giải.

Trong mồ hôi có chứa natri, kali, clorua và một lượng nhỏ các khoáng chất khác. Vận động mạnh, làm việc ngoài trời, hoặc kèm theo sốt, tiêu chảy, nôn ói sẽ làm lượng nước mất đi tăng lên đáng kể. Nếu lượng nước nạp vào không đủ bù cho lượng mất đi, cơ thể rơi vào trạng thái mất cân bằng dịch và điện giải.

Mất nước thường diễn tiến âm thầm. Một số dấu hiệu gợi ý ở mức độ nhẹ đến trung bình gồm:

• Khát nước nhiều, miệng và môi khô.
• Nước tiểu sẫm màu và đi tiểu ít hơn bình thường.
• Mệt mỏi, uể oải, giảm tập trung.
• Đau đầu nhẹ, chóng mặt, đặc biệt khi đứng dậy đột ngột.
• Da kém đàn hồi, cảm giác khô.

Khát nước là tín hiệu cảnh báo nhưng đôi khi xuất hiện muộn, nhất là ở người lớn tuổi. Vì vậy, không nên đợi đến khi quá khát mới uống nước trong những ngày nắng gắt.

Với mất nước mức độ nhẹ, uống nước lọc từng ngụm nhỏ, đều đặn trong ngày thường là đủ. Tuy nhiên, khi đổ mồ hôi nhiều, tiêu chảy hoặc nôn ói, cơ thể mất kèm điện giải nên việc chỉ uống nước lọc có thể chưa tối ưu.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dung dịch bù nước đường uống (oresol) chứa glucose cùng các điện giải như natri, kali giúp cơ thể hấp thu nước hiệu quả hơn so với nước lọc đơn thuần trong các trường hợp mất nhiều dịch. Khi pha oresol, cần pha đúng tỷ lệ ghi trên bao bì; pha quá đặc hoặc quá loãng đều làm giảm hiệu quả và có thể gây hại.

Một số lưu ý khi bù nước

• Uống thành nhiều lần, mỗi lần một lượng vừa phải thay vì uống dồn một lúc.
• Có thể bổ sung nước từ trái cây, canh, nước dừa để đa dạng nguồn dịch.
• Pha oresol với nước đun sôi để nguội, dùng trong vòng 24 giờ và bảo quản đúng cách.

Một số nhóm có nguy cơ mất nước cao hơn và cần chủ động bù nước:

• Người cao tuổi: cảm giác khát giảm theo tuổi nên dễ mất nước mà không nhận ra.
• Người làm việc ngoài trời: công nhân xây dựng, người giao hàng, nông dân tiếp xúc nắng nóng kéo dài.
• Người vận động, chơi thể thao: mất nhiều mồ hôi trong thời gian ngắn.
• Người đang bị sốt, tiêu chảy, nôn ói: mất dịch tăng nhanh.
• Người có bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh thận: nên tham khảo ý kiến bác sĩ về lượng nước phù hợp.

Bù nước tưởng đơn giản nhưng vẫn có những thói quen chưa phù hợp:

• Uống quá nhiều nước lọc một lúc khi mất nhiều mồ hôi mà không bổ sung điện giải, có thể làm loãng natri trong máu.
• Dùng nước ngọt có ga, nước tăng lực thay cho nước: lượng đường cao không giúp bù nước tối ưu.
• Uống rượu bia để giải nhiệt: rượu bia có tính lợi tiểu, làm cơ thể mất nước nhiều hơn.
• Chờ đến khi khát mới uống: nên uống nước đều đặn trong ngày, nhất là khi hoạt động dưới trời nắng.

Để hạn chế mất nước, có thể áp dụng một số biện pháp đơn giản:

• Uống nước đều đặn, không đợi khát; mang theo bình nước khi ra ngoài.
• Hạn chế hoạt động gắng sức ngoài trời vào khung giờ nắng gắt (khoảng 10–16 giờ).
• Mặc quần áo thoáng mát, đội mũ, che chắn khi ra nắng.
• Tăng cường rau xanh, trái cây nhiều nước trong khẩu phần.
• Người làm việc ngoài trời nên nghỉ giải lao ở nơi mát, bù nước và điện giải hợp lý.

Đa số trường hợp có thể tự chăm sóc tại nhà, nhưng bạn nên đến cơ sở y tế khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Mệt lả, lú lẫn, lơ mơ hoặc ngất.
• Không thể uống nước do nôn ói liên tục.
• Tiêu chảy nặng hoặc kéo dài, tiểu rất ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ.
• Sốt cao kèm da nóng, đỏ, ngừng đổ mồ hôi (gợi ý say nắng) cần được cấp cứu.

• Pha oresol đúng tỷ lệ ghi trên bao bì.
• Không thay thế nước uống hằng ngày bằng oresol.
• Người bệnh tim, thận nên hỏi bác sĩ về lượng nước.

Lưu ý về sản phẩm: Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và tư vấn của nhân viên y tế. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng sản phẩm.

Mất nước khi nắng nóng là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng thói quen uống nước hợp lý và bù điện giải đúng cách khi cần. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và lắng nghe cơ thể giúp bạn duy trì sức khỏe và sinh hoạt bình thường trong những ngày oi bức.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và tư vấn của nhân viên y tế. Khi sử dụng dung dịch bù điện giải, hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và pha đúng tỷ lệ.