Nấm da mùa mưa: các loại thường gặp, cách nhận biết và phòng ngừa hiệu quả

Nấm da là nhóm bệnh nhiễm trùng ngoài da do các loại nấm sợi (dermatophyte), nấm men hoặc nấm mốc gây ra. Các loại nấm này phát triển mạnh trong điều kiện ấm và ẩm — chính là đặc trưng thời tiết mùa mưa tại Việt Nam. (Nguồn: WHO, 2024)

Khi mưa kéo dài, da thường xuyên tiếp xúc với nước, mồ hôi khó thoát và quần áo ẩm ướt bám sát cơ thể. Những yếu tố này làm thay đổi hàng rào bảo vệ tự nhiên của da, tạo môi trường thuận lợi cho nấm xâm nhập và phát triển. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc nấm da trong mùa mưa bao gồm: (Nguồn: Mayo Clinic, 2024)

• Mang giày dép ẩm trong thời gian dài, đặc biệt giày kín và tất ướt
• Mặc quần áo ẩm không được phơi khô hoàn toàn
• Đổ mồ hôi nhiều ở các vùng nếp gấp da như bẹn, nách, kẽ ngón chân
• Dùng chung đồ cá nhân như khăn tắm, quần áo với người khác
• Hệ miễn dịch suy yếu hoặc đang sử dụng thuốc corticoid kéo dài

Dưới đây là những loại nấm da thường gặp nhất trong mùa mưa tại Việt Nam, theo ghi nhận của các bệnh viện da liễu. (Nguồn: NHS UK, 2024)

Hắc lào (Tinea corporis)

Hắc lào biểu hiện là các mảng đỏ hình tròn hoặc bầu dục, bờ rõ, có vảy mịn, thường ngứa nhiều. Vùng trung tâm có xu hướng lành trong khi bờ viền lan rộng dần. Hắc lào thường xuất hiện ở thân mình, tay, chân và có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung đồ. (Nguồn: MSD Manual, 2024)

Nấm kẽ chân — nước ăn chân (Tinea pedis)

Đây là loại nấm rất phổ biến trong mùa mưa. Biểu hiện gồm ngứa rát, bong tróc da, nứt nẻ giữa các kẽ ngón chân, đặc biệt kẽ ngón thứ 4 và 5. Da có thể trắng bợt, mềm nhũn do ngâm nước. Nếu không điều trị, nấm có thể lan sang móng chân và lòng bàn chân.

Lang ben (Pityriasis versicolor)

Lang ben do nấm men Malassezia gây ra, tạo các mảng da sáng màu hoặc sẫm màu hơn vùng da xung quanh, thường ở lưng, ngực, vai và cổ. Lang ben ít ngứa nhưng ảnh hưởng thẩm mỹ và hay tái phát khi trời nóng ẩm.

Nấm bẹn (Tinea cruris)

Nấm bẹn xuất hiện ở vùng bẹn, đùi trong và mông, gây ngứa rát khó chịu. Vùng da bị nấm có màu đỏ nâu, bờ rõ, lan rộng dần. Nam giới mắc nhiều hơn nữ giới do vùng bẹn thường ẩm hơn, đặc biệt khi mặc quần bó sát trong mùa mưa.

Nấm da có một số đặc điểm chung giúp phân biệt với các bệnh ngoài da khác như chàm, vẩy nến hay dị ứng. Các dấu hiệu gợi ý nhiễm nấm da bao gồm: (Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2023)

• Hình dạng tổn thương: thường có hình tròn hoặc bầu dục, bờ viền rõ ràng, có xu hướng lan rộng ra ngoài
• Ngứa tăng khi ra mồ hôi: cảm giác ngứa thường tăng khi thời tiết nóng ẩm hoặc sau khi vận động
• Vảy mịn trên bề mặt: vùng da bị nấm thường có lớp vảy mịn, bong tróc nhẹ
• Đáp ứng với thuốc kháng nấm: nếu bôi thuốc kháng nấm thấy cải thiện thì khả năng cao là nấm da

Tuy nhiên, một số bệnh da khác có biểu hiện tương tự. Chàm thường gây ngứa nhiều nhưng không có bờ viền rõ ràng. Vẩy nến có vảy dày, trắng bạc và thường xuất hiện đối xứng hai bên cơ thể. Nếu tự điều trị tại nhà sau 2 tuần mà không cải thiện, bạn nên đi khám bác sĩ da liễu để được chẩn đoán chính xác. (Nguồn: AAD - American Academy of Dermatology, 2024)

Phần lớn các trường hợp nấm da nhẹ có thể được chăm sóc tại nhà bằng các sản phẩm kháng nấm không kê đơn (OTC). Dưới đây là hướng dẫn chăm sóc cơ bản:

Vệ sinh vùng da bị nấm

Rửa sạch vùng da bị nấm bằng xà phòng nhẹ và nước sạch, sau đó lau khô hoàn toàn trước khi bôi thuốc. Tránh cào gãi vì có thể làm tổn thương da và lây lan nấm sang vùng khác.

Sử dụng thuốc kháng nấm bôi ngoài da

Các hoạt chất kháng nấm phổ biến trong sản phẩm OTC bao gồm clotrimazole, miconazole, terbinafine và ketoconazole. Bôi thuốc lên vùng da bị nấm và vùng da lành xung quanh khoảng 1-2 cm, ngày 1-2 lần theo hướng dẫn trên bao bì. Thời gian điều trị thường từ 2-4 tuần, cần tiếp tục bôi thêm 1-2 tuần sau khi triệu chứng đã hết để tránh tái phát.

Giữ da khô thoáng

Mặc quần áo rộng rãi, thoáng khí bằng chất liệu cotton. Thay quần áo ngay khi bị ướt mồ hôi hoặc nước mưa. Dùng phấn rôm hoặc bột chống ẩm cho các vùng nếp gấp da để giảm độ ẩm.

Phòng ngừa nấm da trong mùa mưa tập trung vào việc giữ da khô ráo, sạch sẽ và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây. Dưới đây là các biện pháp cụ thể:

• Tắm rửa ngay sau khi dính mưa: không để da ẩm ướt quá lâu, lau khô kỹ các vùng kẽ ngón chân, bẹn, nách
• Phơi khô quần áo hoàn toàn: tránh mặc quần áo còn ẩm, dùng máy sấy hoặc bàn ủi nếu quần áo chưa khô hẳn
• Chọn giày dép thoáng: ưu tiên dép hở ngón trong mùa mưa, hạn chế giày kín. Nếu phải mang giày, chọn tất cotton và thay tất mỗi ngày
• Không dùng chung đồ cá nhân: khăn tắm, quần áo, giày dép, bấm móng tay nên dùng riêng cho từng người
• Giữ nhà cửa thông thoáng: mở cửa sổ hoặc dùng quạt để giảm độ ẩm trong nhà, phơi chăn chiếu thường xuyên
• Vệ sinh vật nuôi: chó mèo có thể mang nấm và lây cho người, cần tắm rửa và kiểm tra da thú cưng định kỳ

Đối với người có tiền sử nấm da tái phát, có thể sử dụng dầu gội hoặc sữa tắm chứa ketoconazole 1-2 lần/tuần trong mùa mưa như biện pháp phòng ngừa.

Mặc dù nhiều trường hợp nấm da có thể tự chăm sóc tại nhà, bạn nên đi khám bác sĩ da liễu trong các tình huống sau:

• Đã bôi thuốc kháng nấm OTC đúng cách sau 2 tuần mà không cải thiện hoặc tổn thương lan rộng hơn
• Nấm da tái phát nhiều lần dù đã điều trị đủ liệu trình
• Vùng da bị nấm có dấu hiệu nhiễm trùng thứ phát: sưng đỏ, đau, chảy mủ, sốt
• Nấm da ở vùng mặt, da đầu hoặc móng — những vị trí cần thuốc kê đơn mạnh hơn
• Người có bệnh nền như tiểu đường, suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch
• Trẻ nhỏ dưới 2 tuổi bị nghi ngờ nấm da

Bác sĩ có thể soi nấm trực tiếp dưới kính hiển vi hoặc cấy nấm để xác định chính xác loại nấm gây bệnh, từ đó chỉ định thuốc phù hợp. Một số trường hợp nấm da lan rộng hoặc nấm móng có thể cần thuốc kháng nấm đường uống.

Khi chăm sóc và điều trị nấm da, cần lưu ý một số điểm sau để tránh làm tình trạng nặng thêm:

• Không tự ý bôi corticoid: nhiều người nhầm nấm da với chàm hoặc dị ứng nên bôi thuốc chứa corticoid. Corticoid có thể giảm ngứa tạm thời nhưng làm nấm lan nhanh hơn và khó điều trị hơn
• Không ngừng thuốc sớm: cần bôi thuốc kháng nấm đủ liệu trình, thường thêm 1-2 tuần sau khi hết triệu chứng để diệt hết bào tử nấm
• Giặt riêng quần áo: quần áo, khăn tắm của người bị nấm nên giặt riêng bằng nước nóng (trên 60°C nếu có thể) để tiêu diệt bào tử nấm
• Kiểm tra cả gia đình: nấm da dễ lây lan trong gia đình, nếu một người bị nấm, nên kiểm tra các thành viên khác

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng bất kỳ sản phẩm kháng nấm nào.

Lưu ý: Sản phẩm gợi ý dưới đây chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

• Kem trị nấm Canesten (Tuýp 10g)
• Betadine dung dịch sát khuẩn (Chai 30ml)

Xem thêm sản phẩm tại Circa.vn

1. WHO
2. Mayo Clinic
3. NHS UK
4. MSD Manual
5. Bộ Y tế Việt Nam
6. AAD - American Academy of Dermatology