Ngộ độc thực phẩm mùa hè: dấu hiệu nhận biết, sơ cứu đúng cách và phòng ngừa

Ngộ độc thực phẩm (hay còn gọi là nhiễm trùng thực phẩm) xảy ra khi bạn ăn hoặc uống thực phẩm bị nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc độc tố. Theo CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ), các tác nhân phổ biến bao gồm vi khuẩn Salmonella, E. coli, Staphylococcus aureus và Clostridium perfringens. (Nguồn: WHO, 2024)

Mùa hè là thời điểm ngộ độc thực phẩm gia tăng vì nhiều lý do. Nhiệt độ cao (trên 30°C) tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển nhanh chóng — vi khuẩn có thể nhân đôi chỉ trong 20 phút ở nhiệt độ phòng. Thêm vào đó, các hoạt động ngoài trời như picnic, ăn uống đường phố, tiệc nướng cũng làm tăng nguy cơ tiếp xúc với thực phẩm không được bảo quản đúng cách. (Nguồn: Mayo Clinic, 2024)

Theo số liệu của Bộ Y tế Việt Nam, tỷ lệ ngộ độc thực phẩm trong mùa hè thường tăng 30-40% so với các mùa khác trong năm.

Triệu chứng ngộ độc thực phẩm thường xuất hiện từ 2-6 giờ sau khi ăn, nhưng cũng có thể muộn hơn tùy tác nhân gây bệnh. Theo Mayo Clinic, các dấu hiệu phổ biến bao gồm: (Nguồn: NHS UK, 2024)

• Buồn nôn và nôn: Thường xuất hiện sớm nhất, cơ thể phản ứng để loại bỏ chất độc.
• Tiêu chảy: Có thể phân lỏng nhiều nước hoặc phân nhầy. Tiêu chảy kéo dài gây mất nước nghiêm trọng.
• Đau bụng quặn: Đau vùng thượng vị hoặc quanh rốn, có thể đau dữ dội từng cơn.
• Sốt: Nhẹ (37,5-38°C) hoặc cao hơn tùy mức độ nhiễm trùng.
• Mệt mỏi, ớn lạnh, đau cơ: Do cơ thể phản ứng viêm toàn thân.

Ở trẻ nhỏ và người cao tuổi, triệu chứng có thể nặng hơn và diễn biến nhanh hơn do hệ miễn dịch yếu hơn. (Nguồn: MSD Manual, 2024)

Hầu hết trường hợp ngộ độc thực phẩm nhẹ có thể xử trí tại nhà. CDC và WHO khuyến cáo các bước sơ cứu như sau: (Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2023)

Bù nước và điện giải: Đây là bước quan trọng nhất. Khi nôn và tiêu chảy, cơ thể mất nhiều nước và khoáng chất. Uống dung dịch bù nước điện giải (ORS) theo từng ngụm nhỏ, thường xuyên. Nếu nôn nhiều, chờ 15-20 phút rồi uống lại. Tránh uống nước ngọt, nước có ga hoặc sữa vì có thể làm tiêu chảy nặng hơn. undefined

Nghỉ ngơi: Để cơ thể tập trung năng lượng chống lại nhiễm trùng. Nằm nghiêng để phòng trường hợp nôn.

Ăn nhẹ khi bớt nôn: Khi đã hết nôn 2-4 giờ, bắt đầu ăn nhẹ với cháo loãng, bánh mì nướng, chuối chín, cơm trắng (chế độ BRAT). Tránh thực phẩm nhiều dầu mỡ, cay, sữa và rượu bia trong 24-48 giờ.

Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì có thể giữ độc tố trong cơ thể lâu hơn.

Mặc dù đa số ngộ độc thực phẩm tự khỏi trong 1-3 ngày, một số trường hợp cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức. Theo hướng dẫn của CDC, bạn cần đi khám nếu có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Tiêu chảy kéo dài hơn 3 ngày không giảm hoặc ngày càng nặng hơn.
• Sốt cao trên 38,5°C không đáp ứng thuốc hạ sốt thông thường.
• Nôn liên tục hơn 3 lần/giờ hoặc không thể uống được nước.
• Phân có máu hoặc phân đen: Dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa.
• Dấu hiệu mất nước nặng: môi khô nứt, tiểu ít hoặc không tiểu trong 6-8 giờ, mắt trũng, da nhăn nheo khi véo.
• Đau bụng dữ dội không giảm sau khi nôn hoặc tiêu chảy.

Đối với trẻ em dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai, người cao tuổi trên 65 và người có bệnh nền (tiểu đường, suy thận, suy giảm miễn dịch), cần đi khám sớm hơn ngay khi có triệu chứng ngộ độc rõ ràng, không nên chờ đợi.

WHO khuyến cáo "5 chìa khóa vàng" để bảo đảm an toàn thực phẩm, đặc biệt quan trọng trong mùa hè:

Giữ vệ sinh tay và dụng cụ: Rửa tay bằng xà phòng ít nhất 20 giây trước khi chế biến và sau khi chạm vào thực phẩm sống. Vệ sinh thớt, dao, bề mặt bếp sau mỗi lần dùng.

Tách riêng thực phẩm sống và chín: Dùng thớt riêng cho thịt sống và rau quả. Bảo quản thịt sống ở ngăn dưới cùng tủ lạnh để tránh nước chảy xuống thực phẩm khác.

Nấu chín kỹ: Đảm bảo nhiệt độ trung tâm thực phẩm đạt tối thiểu 70°C. Thịt gia cầm cần nấu đến 74°C. Hâm nóng thức ăn thừa đến sôi trước khi ăn.

Bảo quản ở nhiệt độ an toàn: Đưa thực phẩm vào tủ lạnh (dưới 5°C) trong vòng 2 giờ sau khi nấu, hoặc 1 giờ nếu nhiệt độ ngoài trời trên 32°C. Không để thực phẩm ở nhiệt độ phòng quá lâu — "vùng nguy hiểm" là 5-60°C.

Chọn nguồn thực phẩm an toàn: Mua thực phẩm từ nguồn uy tín. Kiểm tra hạn sử dụng. Tránh ăn thực phẩm có mùi, màu sắc bất thường. Rửa kỹ rau quả dưới vòi nước chảy.

Ngoài 5 nguyên tắc cơ bản, một số lưu ý riêng cho mùa hè giúp giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm:

• Hạn chế ăn đồ tái, sống: Gỏi, sushi, tiết canh, rau sống không rõ nguồn gốc là những thực phẩm có nguy cơ cao trong mùa nóng.
• Cẩn thận với thức ăn đường phố: Chọn quán sạch sẽ, thức ăn được nấu chín nóng ngay trước mắt. Tránh thực phẩm để lâu ở nhiệt độ phòng.
• Bảo quản đồ ăn khi đi chơi: Sử dụng túi giữ lạnh hoặc thùng đá khi mang theo thức ăn đi picnic, du lịch.
• Uống nước sạch: Chỉ uống nước đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai. Tránh dùng đá từ nguồn nước không rõ ràng.
• Không ăn thức ăn thừa để qua đêm ngoài tủ lạnh: Vi khuẩn phát triển rất nhanh ở nhiệt độ phòng, đặc biệt trong mùa hè.

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế Việt Nam, gia đình nên chuẩn bị sẵn dung dịch bù nước điện giải (ORS) trong tủ thuốc gia đình, nhất là trong mùa hè để xử trí nhanh khi có triệu chứng ngộ độc.

Lưu ý: Sản phẩm gợi ý dưới đây chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

• Men vi sinh Enterogermina 4 tỷ/5ml (Hộp 20 ống)
• Men vi sinh Probiotics Bioamicus (Lọ 10ml)

Xem thêm sản phẩm tại Circa.vn

1. WHO
2. Mayo Clinic
3. NHS UK
4. MSD Manual
5. Bộ Y tế Việt Nam