Nổi mề đay mẩn ngứa ở người lớn: nguyên nhân, cách giảm ngứa và khi nào cần đi khám

Mề đay là tình trạng nổi các nốt hoặc mảng sẩn phù trên da, thường có màu đỏ hoặc hồng, ranh giới rõ và gây ngứa. Đặc điểm dễ nhận là các nốt có thể xuất hiện rồi lặn ở vị trí này và nổi lên ở vị trí khác trong vòng vài giờ.

Cơ chế chính liên quan đến việc cơ thể giải phóng histamin và các chất trung gian khác, làm giãn mạch và thoát dịch ra mô da tạo thành sẩn phù. Mề đay được chia thành cấp tính (dưới sáu tuần) và mạn tính (kéo dài trên sáu tuần).

Đa số mề đay cấp lành tính và tự giới hạn. Tuy nhiên, trong một số ít trường hợp, mề đay có thể là một phần của phản ứng dị ứng nghiêm trọng, nên việc nhận biết dấu hiệu cảnh báo là rất quan trọng.

Mề đay có thể do nhiều yếu tố khởi phát khác nhau. Thường gặp là dị ứng thức ăn (hải sản, trứng, đậu phộng...), thuốc (một số kháng sinh, thuốc giảm đau), côn trùng đốt, hoặc tiếp xúc với chất gây dị ứng.

Ngoài ra, nhiễm virus, thay đổi nhiệt độ, ánh nắng, áp lực lên da, tập luyện gắng sức và căng thẳng cũng có thể gây mề đay ở một số người. Trong nhiều trường hợp mề đay mạn tính, không tìm được nguyên nhân rõ ràng.

Việc ghi lại nhật ký về thời điểm nổi mề đay, thức ăn, thuốc và hoạt động trước đó có thể giúp bạn và bác sĩ nhận ra yếu tố khởi phát, từ đó tránh được các đợt tái phát.

Với đợt mề đay nhẹ, một số biện pháp đơn giản có thể giúp dễ chịu hơn. Chườm mát lên vùng da ngứa, tắm nước mát và mặc quần áo rộng, thoáng, chất liệu mềm giúp giảm kích thích.

Nên tránh gãi vì gãi làm ngứa nặng hơn và dễ gây trầy xước. Hạn chế các yếu tố nghi ngờ khởi phát như thức ăn lạ, nước quá nóng, rượu bia và căng thẳng. Giữ móng tay ngắn cũng giúp hạn chế tổn thương da khi vô tình gãi.

Thuốc kháng histamin không kê đơn như loratadin hoặc cetirizin thường được dùng để giảm ngứa và sẩn phù. Hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, dùng đúng liều và hỏi dược sĩ nếu bạn đang dùng thuốc khác, đang mang thai hoặc cho con bú.

Kháng histamin thế hệ mới như loratadin, cetirizin thường được ưu tiên vì ít gây buồn ngủ hơn thế hệ cũ. Chúng giúp làm dịu ngứa và giảm nổi sẩn bằng cách đối kháng tác dụng của histamin.

Dù là thuốc không kê đơn, bạn vẫn nên dùng đúng liều khuyến cáo và không tự ý tăng liều. Một số người có thể thấy buồn ngủ hoặc khô miệng. Nếu triệu chứng không cải thiện sau vài ngày hoặc mề đay tái phát liên tục, hãy đi khám thay vì tự dùng kéo dài.

Thông tin về sản phẩm gợi ý bên dưới chỉ mang tính tham khảo. Dược sĩ tại nhà thuốc có thể tư vấn lựa chọn phù hợp với tình trạng và tiền sử dùng thuốc của bạn.

Cách phòng ngừa hiệu quả nhất là tránh yếu tố khởi phát đã xác định được. Nếu bạn biết mình dị ứng với một loại thức ăn hay thuốc, hãy tránh và thông báo cho nhân viên y tế khi khám bệnh.

Giữ da đủ ẩm, tránh tắm nước quá nóng, mặc trang phục thoáng mát và quản lý căng thẳng cũng giúp giảm nguy cơ tái phát ở một số người. Với mề đay do lạnh hoặc do áp lực, việc hạn chế các tác nhân vật lý tương ứng là hữu ích.

Nếu mề đay tái phát thường xuyên hoặc kéo dài, bác sĩ có thể giúp bạn tìm nguyên nhân và xây dựng kế hoạch kiểm soát lâu dài, thay vì chỉ xử trí từng đợt.

Hãy tìm kiếm chăm sóc y tế khẩn cấp ngay nếu mề đay đi kèm sưng môi, lưỡi, mặt hoặc họng, khó thở, thở khò khè, chóng mặt hoặc cảm giác choáng. Đây có thể là dấu hiệu của phản vệ, một tình trạng nguy hiểm tính mạng.

Bạn cũng nên đi khám khi mề đay kéo dài trên sáu tuần, tái phát liên tục, lan rộng nhanh, kèm sốt, đau khớp, hoặc không đáp ứng với thuốc kháng histamin thông thường.

Phụ nữ mang thai, cho con bú, người có bệnh nền hoặc đang dùng nhiều thuốc nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi tự dùng thuốc để đảm bảo an toàn.

Mề đay đa phần lành tính nhưng đôi khi là biểu hiện của phản ứng dị ứng nghiêm trọng. Do đó, đừng bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo như khó thở hay sưng vùng mặt, họng. Việc tự dùng thuốc chỉ nên áp dụng cho trường hợp nhẹ và trong thời gian ngắn.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo chung, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Nếu chưa chắc chắn, hãy hỏi ý kiến chuyên môn để được hướng dẫn cụ thể.

Nổi mề đay mẩn ngứa tuy gây khó chịu nhưng phần lớn có thể kiểm soát bằng cách tránh yếu tố khởi phát, chăm sóc da đúng cách và dùng thuốc kháng histamin hợp lý. Điều quan trọng là nhận biết khi nào triệu chứng trở nên nghiêm trọng để đi khám kịp thời. Khi mề đay kéo dài hay tái phát, hãy để bác sĩ đồng hành cùng bạn tìm giải pháp lâu dài.

Nguồn tham khảo: NHS, Mayo Clinic và MedlinePlus.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Các thuốc kháng histamin được đề cập là thuốc không kê đơn; đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng, đặc biệt với phụ nữ mang thai, cho con bú và người có bệnh nền.