Sát trùng và chăm sóc vết thương nhỏ, trầy xước ngày hè: chọn dung dịch sát khuẩn đúng cách

Thời tiết nóng ẩm là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Vào mùa hè, da thường xuyên đổ mồ hôi, tiếp xúc với bụi bẩn, nước hồ bơi, nước biển, đất cát khi đi du lịch hay làm vườn, nên một vết trầy xước tưởng chừng vô hại cũng có thể bị bám bẩn và vi khuẩn xâm nhập.

Vết thương nông như trầy xước, đứt tay nhỏ thường chỉ tổn thương lớp da ngoài và sẽ tự lành nếu được giữ sạch. Tuy nhiên, khi vết thương dính nhiều bụi đất hoặc không được làm sạch, nguy cơ viêm nhiễm tăng lên. Mục tiêu của chăm sóc tại nhà là làm sạch, hạn chế vi khuẩn và tạo môi trường thuận lợi để da tự phục hồi.

Theo hướng dẫn chung của MedlinePlus và NHS, bạn có thể xử trí một vết thương nông theo các bước sau:

• Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi chạm vào vết thương để tránh đưa thêm vi khuẩn.
• Cầm máu nhẹ nhàng nếu vết thương chảy máu, bằng cách dùng gạc sạch ấn nhẹ lên vết thương trong vài phút.
• Rửa sạch vết thương dưới vòi nước sạch hoặc bằng nước muối sinh lý để loại bỏ bụi bẩn, đất cát. Đây là bước quan trọng nhất giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng.
• Lau khô vùng da xung quanh bằng gạc sạch, tránh chà xát mạnh lên bề mặt vết thương.
• Sát khuẩn nhẹ nhàng bằng dung dịch phù hợp (xem phần dưới).
• Băng vết thương nếu cần để giữ sạch.

Với vết thương rất nhỏ và sạch, đôi khi chỉ cần rửa sạch và để khô thoáng là đủ. Việc băng kín giúp bảo vệ vết thương ở những vị trí dễ cọ xát hoặc bám bẩn.

Không phải dung dịch nào cũng giống nhau, và việc dùng đúng giúp vết thương mau lành hơn:

• Nước muối sinh lý (NaCl 0,9%): dịu nhẹ, phù hợp để rửa làm sạch vết thương, kể cả ở trẻ em và vùng da nhạy cảm.
• Povidone iodine: dung dịch sát khuẩn phổ biến, thường được dùng để sát khuẩn ngoài da quanh và trên vết thương nông. Dùng theo hướng dẫn trên nhãn.
• Chlorhexidine: một lựa chọn sát khuẩn khác, thường có trong một số sản phẩm rửa vết thương.

Một số dung dịch như oxy già (hydrogen peroxide) đậm đặc hay cồn có thể gây xót và làm tổn thương mô lành nếu lạm dụng, nên nhiều hướng dẫn hiện nay khuyến cáo không nên dùng thường quy trực tiếp lên vết thương hở, đặc biệt là lặp đi lặp lại. Nếu chưa rõ nên dùng loại nào, bạn có thể hỏi dược sĩ để được tư vấn sản phẩm phù hợp với loại vết thương.

Sau khi làm sạch và sát khuẩn, có thể dùng băng cá nhân hoặc gạc vô khuẩn để che vết thương, nhất là khi vết thương ở tay, chân dễ va chạm. Một số lưu ý:

• Thay băng hằng ngày hoặc khi băng bị ướt, bẩn.
• Mỗi lần thay băng, quan sát vết thương xem có dấu hiệu bất thường không.
• Giữ vết thương khô thoáng; tránh ngâm nước lâu, hạn chế bơi lội khi vết thương chưa lành.
• Không cạy lớp vảy đang hình thành vì đây là một phần của quá trình lành da tự nhiên.

Đa số vết trầy xước nông sẽ cải thiện rõ trong vài ngày. Nếu vết thương sạch và được chăm sóc tốt, da thường tự liền lại mà không để lại vấn đề gì đáng kể.

Một số thói quen có thể khiến vết thương lâu lành hoặc dễ nhiễm trùng hơn:

• Bỏ qua bước rửa sạch: sát khuẩn mà không loại bỏ bụi đất trước thì hiệu quả làm sạch sẽ kém.
• Đắp các loại lá, bột, kem không rõ nguồn gốc lên vết thương hở, có thể đưa thêm vi khuẩn và gây kích ứng.
• Băng quá chặt làm cản trở lưu thông máu.
• Lạm dụng oxy già, cồn nhiều lần trên vết thương hở.
• Tự ý dùng thuốc kháng sinh đường uống khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Chăm sóc đúng cách và quan sát diễn tiến của vết thương quan trọng hơn việc dùng nhiều loại sản phẩm cùng lúc.

Một số đối tượng cần thận trọng hơn với cả những vết thương nhỏ:

• Người bệnh tiểu đường: vết thương ở bàn chân và chi dưới có thể lâu lành và dễ biến chứng hơn, nên cần theo dõi sát và đi khám sớm nếu vết thương không cải thiện.
• Người có hệ miễn dịch suy giảm hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Trẻ nhỏ: ưu tiên làm sạch nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý và hỏi ý kiến nhân viên y tế nếu vết thương sâu hoặc bẩn.
• Vết thương do vật bẩn, gỉ sét đâm, vết cắn động vật: cần được nhân viên y tế đánh giá vì có thể liên quan đến nguy cơ uốn ván hoặc nhiễm trùng, và việc xem xét tiêm phòng uốn ván nên do bác sĩ quyết định.

Bạn nên đến cơ sở y tế khi vết thương có một trong các dấu hiệu sau:

• Vết thương sâu, miệng rộng, chảy máu nhiều hoặc không cầm được sau khi ấn giữ.
• Vết thương do vật bẩn, gỉ sét, mảnh kính, hoặc do động vật cắn.
• Có dấu hiệu nhiễm trùng: sưng tấy, nóng, đỏ lan rộng, đau tăng dần, chảy mủ, có vệt đỏ lan từ vết thương, hoặc sốt.
• Vết thương không có dấu hiệu cải thiện sau vài ngày chăm sóc.
• Người bệnh tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch có vết thương ở chân.
• Không nhớ rõ lịch sử tiêm phòng uốn ván với vết thương bẩn hoặc sâu.

Khi nghi ngờ, nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế thay vì tự theo dõi quá lâu.

Tóm lại, phần lớn vết trầy xước, vết cắt nhỏ ngày hè có thể tự chăm sóc bằng cách rửa sạch, sát khuẩn phù hợp và giữ vết thương khô thoáng. Quan trọng là theo dõi diễn tiến và đi khám khi có dấu hiệu bất thường.