Viêm da tiết bã ở da đầu và mặt: nhận biết, chăm sóc và kiểm soát

Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Mảng da đỏ, có vảy nhờn màu vàng hoặc trắng, đôi khi bong tróc.
• Ở da đầu: gàu nhiều, nhờn, có thể ngứa.
• Ở mặt: thường ở chân mày, giữa hai lông mày, hai bên cánh mũi, sau tai.
• Cảm giác ngứa hoặc châm chích nhẹ ở vùng tổn thương.
• Diễn tiến từng đợt, dễ nặng lên khi căng thẳng, thời tiết hanh khô hoặc nóng ẩm.

Triệu chứng thường đối xứng hai bên và tập trung ở vùng da nhiều dầu, giúp phân biệt với một số bệnh da khác. Ở trẻ sơ sinh, viêm da tiết bã ở da đầu còn được gọi dân gian là "cứt trâu", thường lành tính và tự cải thiện; còn ở người trưởng thành thì có xu hướng kéo dài và tái phát theo đợt.

Cơ chế của viêm da tiết bã được cho là phản ứng viêm của da với một loại nấm men thường trú trên da tên là Malassezia, kết hợp với hoạt động của tuyến bã nhờn. Đây không phải bệnh do vệ sinh kém và không lây.

Các yếu tố có thể làm bệnh nặng hơn gồm: căng thẳng, thay đổi thời tiết, da dầu, mệt mỏi, thiếu ngủ và một số tình trạng sức khỏe. Vì liên quan đến nấm men và tuyến bã, việc kiểm soát tập trung vào giảm nấm men và giảm viêm tại chỗ.

Phần lớn trường hợp nhẹ có thể kiểm soát bằng chăm sóc đúng cách:

• Da đầu: sử dụng dầu gội chứa hoạt chất kháng nấm men hoặc giảm vảy như ketoconazole, kẽm pyrithione, selenium sulfide hoặc than đá — gội theo hướng dẫn, để lưu trên da đầu vài phút trước khi xả.
• Vùng mặt: rửa mặt dịu nhẹ, tránh sản phẩm gây khô hoặc kích ứng; dưỡng ẩm phù hợp cho da dầu.
• Tránh gãi, cào mạnh vùng tổn thương.
• Hạn chế các yếu tố thúc đẩy: kiểm soát căng thẳng, ngủ đủ giấc.
• Với vùng râu, ria ở nam giới, chú ý vệ sinh và làm sạch nhẹ nhàng vì đây cũng là nơi dễ tích tụ bã nhờn.
• Không lạm dụng sản phẩm tẩy rửa mạnh hay tắm nước quá nóng vì có thể làm da kích ứng và khô hơn, khiến tình trạng nặng thêm.

Vì có nhiều lựa chọn dầu gội và sản phẩm dưỡng da, bạn nên tham khảo dược sĩ để chọn hoạt chất và tần suất phù hợp với mức độ và vùng da của mình.

Viêm da tiết bã đôi khi bị nhầm với các bệnh da khác có biểu hiện tương tự:

• Vảy nến da đầu: vảy thường dày, trắng bạc, ranh giới rõ và có thể kèm tổn thương ở khuỷu tay, đầu gối, móng.
• Nấm da đầu: có thể gây rụng tóc thành mảng, cần điều trị kháng nấm theo chỉ định.
• Viêm da tiếp xúc: liên quan đến sản phẩm mới dùng (dầu gội, mỹ phẩm), thường giới hạn ở vùng tiếp xúc.
• Da khô thông thường: vảy mịn, không nhờn, cải thiện khi dưỡng ẩm.

Vì cách chăm sóc khác nhau, nếu không chắc chắn về tình trạng của mình, bạn nên đến bác sĩ da liễu để được chẩn đoán chính xác.

Viêm da tiết bã là bệnh mạn tính có xu hướng tái phát theo đợt. Mục tiêu điều trị là kiểm soát triệu chứng và kéo dài thời gian ổn định, chứ không phải khỏi hẳn một lần là hết. Nhiều người cần duy trì chăm sóc định kỳ (ví dụ dùng dầu gội chuyên dụng vài lần mỗi tuần) để hạn chế tái phát.

Không nên kỳ vọng vào các sản phẩm hứa hẹn khỏi hẳn hoàn toàn chỉ sau một liệu trình. Việc chăm sóc đều đặn và điều chỉnh theo từng đợt là cách bền vững nhất.

Hãy đến bác sĩ da liễu khi:

• Chăm sóc tại nhà vài tuần nhưng không cải thiện, hoặc lan rộng.
• Tổn thương đỏ nhiều, chảy dịch, đóng vảy tiết dày hoặc nghi ngờ nhiễm trùng.
• Ngứa nhiều gây mất ngủ, ảnh hưởng sinh hoạt.
• Xuất hiện ở trẻ sơ sinh với biểu hiện nặng, hoặc ở người có bệnh nền suy giảm miễn dịch.
• Không chắc chắn về chẩn đoán (cần phân biệt với vảy nến, nấm da, viêm da tiếp xúc...).

Viêm da tiết bã không phải do ở bẩn và không lây cho người khác. Việc dùng các hoạt chất kháng nấm men tại chỗ nên theo hướng dẫn về tần suất để tránh kích ứng. Với vùng mặt và quanh mắt, cần thận trọng và ưu tiên tư vấn chuyên môn. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.