Viêm loét dạ dày – tá tràng: nhận biết, chăm sóc và phòng ngừa

Loét là vết tổn thương ở lớp niêm mạc bảo vệ đường tiêu hóa. Khi ở dạ dày, gọi là loét dạ dày; khi ở tá tràng (phần đầu ruột non), gọi là loét tá tràng. Cơ chế chung là sự mất cân bằng giữa yếu tố bảo vệ niêm mạc và yếu tố tấn công (chủ yếu là axit dạ dày), khiến axit làm tổn thương lớp lót bên dưới.

Hai nguyên nhân thường gặp nhất là:

• Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP): đây là nguyên nhân phổ biến nhất của cả loét dạ dày và loét tá tràng. Vi khuẩn làm suy yếu lớp nhầy bảo vệ, tạo điều kiện cho axit gây loét.
• Dùng thuốc giảm đau kháng viêm không steroid (NSAID) kéo dài hoặc liều cao, như một số thuốc giảm đau, hạ sốt thường dùng.

Các yếu tố khác làm tăng nguy cơ gồm hút thuốc lá và uống nhiều rượu bia. Ngược lại với quan niệm phổ biến, thức ăn cay hay căng thẳng đơn thuần thường không phải là nguyên nhân trực tiếp, dù có thể làm triệu chứng nặng thêm.

Dấu hiệu thường gặp nhất là đau âm ỉ hoặc nóng rát vùng thượng vị (giữa xương ức và rốn). Cơn đau có thể liên quan đến bữa ăn — đỡ hoặc tăng khi đói/no tùy vị trí loét. Ngoài ra có thể gặp: đầy bụng, ợ hơi, buồn nôn, nhanh no, chán ăn.

Cần lưu ý một số trường hợp loét ít triệu chứng cho đến khi xảy ra biến chứng. Vì vậy, triệu chứng dạ dày kéo dài không nên chủ quan.

Viêm loét dạ dày – tá tràng là bệnh lý cần được bác sĩ chẩn đoán và điều trị. Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm tìm HP và phác đồ phù hợp. Nếu do HP, cần điều trị diệt khuẩn theo phác đồ; nếu do NSAID, thường ngừng thuốc và dùng thuốc bảo vệ niêm mạc theo chỉ định.

Các thuốc kháng axit không kê đơn có thể giúp giảm triệu chứng tạm thời, nhưng không thay thế việc điều trị nguyên nhân. Không tự ý dùng kháng sinh diệt HP hay kéo dài thuốc dạ dày khi chưa có chỉ định. Nếu cần giảm triệu chứng trong lúc chờ khám, hãy hỏi dược sĩ về lựa chọn phù hợp và đọc kỹ hướng dẫn sử dụng.

Chế độ ăn không thay thế điều trị nhưng có thể giúp bạn dễ chịu hơn và hỗ trợ niêm mạc hồi phục:

• Ăn thành nhiều bữa nhỏ, đúng giờ; tránh để quá đói hoặc ăn quá no.
• Hạn chế thực phẩm khiến bản thân khó chịu như đồ quá cay, quá chua, nhiều dầu mỡ, cà phê đặc và đồ uống có ga (tùy cơ địa mỗi người).
• Không nằm ngay sau khi ăn; ăn tối trước khi ngủ vài giờ.
• Hạn chế rượu bia và bỏ thuốc lá — cả hai đều làm chậm lành loét và tăng nguy cơ tái phát.
• Ngủ đủ và kiểm soát căng thẳng, vì stress có thể làm triệu chứng nặng hơn.

Nếu bạn đang dùng thuốc giảm đau thường xuyên vì bệnh khác, hãy trao đổi với bác sĩ để được cân nhắc biện pháp bảo vệ dạ dày phù hợp.

Một số biện pháp giúp giảm nguy cơ và hỗ trợ niêm mạc:

• Thận trọng khi dùng thuốc giảm đau NSAID: chỉ dùng khi cần, đúng liều, không kéo dài, và hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ nếu phải dùng thường xuyên.
• Không hút thuốc lá; hạn chế rượu bia.
• Ăn uống điều độ, đúng giờ; hạn chế thực phẩm khiến bản thân khó chịu.
• Rửa tay và ăn chín uống sôi để giảm nguy cơ lây nhiễm HP.
• Kiểm soát căng thẳng, ngủ đủ.

Hãy đi khám sớm nếu đau thượng vị kéo dài hoặc tái đi tái lại. Đặc biệt, đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu cảnh báo biến chứng:

• Nôn ra máu hoặc chất nôn màu bã cà phê.
• Đi ngoài phân đen như hắc ín hoặc có máu.
• Đau bụng dữ dội, đột ngột, bụng cứng.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân, nuốt khó, nôn ói kéo dài.
• Da xanh, mệt lả, chóng mặt (nghi thiếu máu do chảy máu).

Viêm loét dạ dày – tá tràng có thể điều trị hiệu quả khi tìm đúng nguyên nhân, nhưng cũng có thể gây biến chứng nguy hiểm nếu chủ quan. Không tự chẩn đoán hay tự điều trị bằng kháng sinh. Thuốc kháng axit chỉ giảm triệu chứng tạm thời. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế thăm khám của bác sĩ; hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng với mọi loại thuốc.