Tẩy giun định kỳ cho người trưởng thành: khi nào cần, cách dùng đúng và phòng tái nhiễm

Giun đường ruột (như giun đũa, giun móc, giun tóc) lây truyền chủ yếu qua thực phẩm, nước hoặc đất nhiễm trứng giun. Người trưởng thành làm vườn, tiếp xúc đất, ăn rau sống chưa rửa kỹ, hoặc sống trong gia đình có trẻ nhỏ và vật nuôi đều có thể bị phơi nhiễm.

Nhiều trường hợp nhiễm giun mức độ nhẹ không có triệu chứng rõ ràng. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể thấy đau bụng âm ỉ, rối loạn tiêu hóa, mệt mỏi, hoặc về lâu dài có thể ảnh hưởng đến hấp thu dinh dưỡng. Vì vậy, tẩy giun định kỳ được xem là biện pháp dự phòng hợp lý ở những khu vực còn lưu hành giun sán.

Việc duy trì thói quen tẩy giun định kỳ kết hợp với vệ sinh ăn uống tốt giúp giảm gánh nặng ký sinh trùng đường ruột trong cộng đồng, đặc biệt ở những gia đình nhiều thế hệ cùng sinh sống.

Hiểu đường lây giúp bạn phòng ngừa hiệu quả hơn:

• Qua thực phẩm: ăn rau sống, gỏi, thịt hoặc cá chưa nấu chín kỹ, trái cây chưa rửa sạch.
• Qua đất và nước: tiếp xúc đất nhiễm trứng giun khi làm vườn, đi chân trần ở vùng đất ẩm.
• Qua tay bẩn: không rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Trong gia đình: một số loại giun (như giun kim) dễ lây giữa các thành viên, nên đôi khi cần lưu ý cả nhà.

Khí hậu nóng ẩm và thói quen ẩm thực ở Việt Nam là những yếu tố khiến nguy cơ nhiễm vẫn tồn tại ở mọi lứa tuổi.

Theo WHO, ở những vùng còn lưu hành giun truyền qua đất, việc tẩy giun định kỳ bằng một một liều được khuyến cáo cho các nhóm nguy cơ. Tần suất phụ thuộc vào mức độ lưu hành giun tại khu vực: nơi tỷ lệ nhiễm cao có thể cần tẩy giun hai lần mỗi năm, nơi tỷ lệ thấp hơn thường tẩy một lần mỗi năm.

Trong thực hành phổ biến tại Việt Nam, nhiều người trưởng thành lựa chọn tẩy giun định kỳ khoảng 6 tháng một lần. Tuy nhiên, đây là thông tin chung; với từng cá nhân, đặc biệt khi có bệnh nền, có thai, hoặc có triệu chứng nghi ngờ nhiễm giun, bạn nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn lịch phù hợp thay vì tự áp dụng cứng nhắc.

Hai hoạt chất được dùng phổ biến để tẩy giun là albendazole và mebendazole. Theo hướng dẫn của WHO, liều dự phòng thông thường ở người lớn và trẻ lớn là albendazole 400 mg một liều hoặc mebendazole 500 mg một liều, dùng theo hướng dẫn cụ thể trên nhãn sản phẩm.

Một số lưu ý khi sử dụng:

• Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và liều lượng ghi trên bao bì.
• Một số thuốc nên uống sau ăn; làm theo khuyến cáo của nhà sản xuất hoặc tư vấn của dược sĩ.
• Nếu nghi ngờ nhiễm một loại giun sán đặc biệt (ví dụ sán dây, sán lá) hoặc có triệu chứng kéo dài, nên đi khám để được chẩn đoán và kê đơn phù hợp thay vì tự dùng thuốc dự phòng thông thường.

Thuốc tẩy giun thường được dung nạp tốt; tác dụng không mong muốn thường nhẹ và thoáng qua như đau bụng nhẹ, buồn nôn. Nếu có phản ứng bất thường, hãy ngừng dùng và hỏi ý kiến nhân viên y tế.

Một số đối tượng cần đặc biệt thận trọng và nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi tẩy giun:

• Phụ nữ mang thai, nhất là trong ba tháng đầu, cần tư vấn y tế trước khi dùng bất kỳ thuốc tẩy giun nào.
• Phụ nữ đang cho con bú.
• Trẻ nhỏ dưới độ tuổi khuyến cáo của từng loại thuốc.
• Người có bệnh gan hoặc đang dùng nhiều loại thuốc khác.
• Người có tiền sử dị ứng với thành phần của thuốc.

Với những trường hợp này, việc tự ý dùng thuốc dự phòng có thể không phù hợp. Hãy để bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn lựa chọn và thời điểm an toàn.

Tẩy giun chỉ giải quyết tình trạng hiện tại; để hạn chế tái nhiễm, vệ sinh ăn uống và sinh hoạt mới là yếu tố lâu dài:

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, sau khi tiếp xúc đất.
• Ăn chín, uống chín; hạn chế rau sống, gỏi, thực phẩm tái sống nếu không bảo đảm vệ sinh.
• Rửa sạch rau quả dưới vòi nước trước khi ăn.
• Mang giày dép khi đi trên đất ẩm, làm vườn nên dùng găng tay.
• Giữ vệ sinh môi trường sống, xử lý phân và rác đúng cách.
• Với gia đình có trẻ nhỏ và vật nuôi, lưu ý vệ sinh chung và tẩy giun cho thú cưng theo hướng dẫn thú y.

Tẩy giun định kỳ là biện pháp dự phòng, không phải để tự điều trị mọi triệu chứng tiêu hóa. Bạn nên đi khám khi:

• Đau bụng kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, hoặc rối loạn tiêu hóa dai dẳng.
• Nhìn thấy giun trong phân, hoặc có biểu hiện thiếu máu, mệt mỏi nhiều.
• Ngứa hậu môn kéo dài, đặc biệt về đêm.
• Có triệu chứng nghi ngờ nhiễm sán hoặc ký sinh trùng khác.
• Thuộc nhóm cần thận trọng (mang thai, cho con bú, bệnh nền) và muốn tẩy giun.

Việc chẩn đoán chính xác loại ký sinh trùng và lựa chọn thuốc điều trị nên do bác sĩ quyết định dựa trên thăm khám và xét nghiệm khi cần.

Tóm lại, tẩy giun định kỳ là biện pháp dự phòng đơn giản và hữu ích cho người trưởng thành ở vùng còn lưu hành giun sán, đi kèm với vệ sinh ăn uống tốt. Với nhóm đặc biệt, hãy tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc.