Viêm tai ngoài mùa bơi lội: nhận biết, chăm sóc đúng cách và phòng ngừa

Viêm tai ngoài là tình trạng viêm của ống tai ngoài — đoạn ống nối từ vành tai đến màng nhĩ. Khác với viêm tai giữa thường đi kèm cảm cúm, viêm tai ngoài chủ yếu liên quan đến nước và độ ẩm trong ống tai. Theo CDC, khi nước đọng lại trong ống tai sau khi bơi hoặc tắm, lớp da mỏng trong ống tai bị ẩm ướt kéo dài, hàng rào bảo vệ tự nhiên suy yếu và vi khuẩn dễ phát triển gây viêm.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ theo Mayo Clinic gồm: bơi lội thường xuyên, đặc biệt ở vùng nước không đảm bảo vệ sinh; ngoáy tai bằng tăm bông hoặc vật cứng làm trầy xước da ống tai; đeo tai nghe nhét trong hoặc máy trợ thính nhiều giờ liền; da ống tai nhạy cảm, có bệnh da liễu như chàm hoặc viêm da tiết bã.

Vào mùa hè, tần suất đi bơi tăng, thời tiết nóng ẩm khiến mồ hôi và độ ẩm trong ống tai cao hơn, do đó số người bị viêm tai ngoài cũng tăng theo. Trẻ em là nhóm dễ gặp vì ống tai hẹp, hay nghịch nước và chưa biết cách làm khô tai đúng cách.

Triệu chứng viêm tai ngoài thường bắt đầu nhẹ và tăng dần nếu không được chăm sóc. Theo Mayo Clinic, các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Ngứa trong ống tai — thường là dấu hiệu sớm nhất, cảm giác ngứa sâu bên trong tai.
• Đau tai — đau tăng khi kéo vành tai hoặc ấn vào nắp bình tai (phần sụn nhỏ phía trước lỗ tai). Đây là điểm khác biệt quan trọng so với viêm tai giữa.
• Cảm giác đầy, bít tắc trong tai và nghe kém tạm thời do ống tai sưng nề hoặc có dịch.
• Chảy dịch từ tai — dịch trong, không mùi ở giai đoạn nhẹ; dịch đục hoặc có mùi khi viêm tiến triển.
• Đỏ và sưng vùng da quanh lỗ tai ở mức độ nặng hơn, có thể kèm sốt nhẹ.

Ở trẻ nhỏ chưa biết diễn đạt, cha mẹ có thể nhận thấy trẻ hay kéo tai, dụi tai, quấy khóc khi chạm vào tai, đặc biệt sau những ngày đi bơi.

Với trường hợp mới chớm và triệu chứng nhẹ, việc chăm sóc đúng cách có thể giúp tai hồi phục thuận lợi hơn. Theo NHS, bạn có thể áp dụng những biện pháp sau:

• Giữ tai khô: tạm ngừng bơi lội cho đến khi tai hết triệu chứng; khi tắm, có thể dùng mũ trùm hoặc nghiêng đầu tránh nước vào tai.
• Không ngoáy tai: tuyệt đối tránh dùng tăm bông, móng tay hoặc vật cứng đưa vào ống tai vì có thể làm tổn thương nặng thêm.
• Giảm đau khi cần: có thể dùng thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol theo đúng hướng dẫn trên bao bì; chườm ấm nhẹ bên ngoài tai cũng giúp dễ chịu hơn.
• Vệ sinh nhẹ nhàng: chỉ lau phần vành tai và cửa tai bằng khăn mềm sạch, không đưa bất kỳ vật gì vào sâu trong ống tai.

Lưu ý quan trọng: không tự ý nhỏ các loại thuốc nhỏ tai kháng sinh hoặc dung dịch không rõ nguồn gốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ, dược sĩ — đặc biệt nếu nghi ngờ màng nhĩ có vấn đề, vì một số dung dịch không được dùng khi màng nhĩ thủng.

Phòng ngừa luôn đơn giản hơn điều trị. CDC khuyến nghị những thói quen sau để giảm nguy cơ viêm tai ngoài trong mùa bơi lội:

• Làm khô tai ngay sau khi bơi hoặc tắm: nghiêng đầu sang từng bên để nước chảy ra, kéo nhẹ dái tai theo các hướng khác nhau, sau đó lau khô cửa tai bằng khăn mềm.
• Dùng mũ bơi hoặc nút bịt tai vừa vặn khi bơi, nhất là với người hay bị viêm tai tái đi tái lại.
• Chọn nơi bơi có chất lượng nước đảm bảo, hạn chế bơi ở ao hồ nước tù đọng.
• Không lấy ráy tai quá mức: ráy tai có vai trò bảo vệ tự nhiên, giúp ống tai không bị ẩm và ngăn bụi bẩn. Lấy ráy tai thường xuyên làm mất lớp bảo vệ này.
• Vệ sinh tai hợp lý: với người thường xuyên bơi lội, có thể trao đổi với dược sĩ về dung dịch vệ sinh tai phù hợp để hỗ trợ làm sạch nhẹ nhàng vùng cửa tai, dùng đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Với trẻ em, cha mẹ nên tập cho trẻ thói quen nghiêng đầu cho nước chảy ra khỏi tai sau mỗi buổi bơi và nhắc trẻ không tự ngoáy tai.

Bạn nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Đau tai nhiều, đau tăng dần hoặc đau không giảm sau 1-2 ngày chăm sóc tại nhà.
• Chảy dịch đục, dịch có mùi hôi hoặc lẫn máu từ ống tai.
• Sốt, sưng đỏ lan ra vành tai hoặc vùng da quanh tai.
• Nghe kém rõ rệt, ù tai kéo dài.
• Người bệnh có bệnh nền đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch — nhóm này có nguy cơ viêm tiến triển nặng hơn theo Mayo Clinic, cần được thăm khám sớm.
• Trẻ nhỏ quấy khóc nhiều, bỏ bú, kéo tai liên tục.

Bác sĩ có thể soi tai để đánh giá ống tai và màng nhĩ, làm sạch ống tai đúng kỹ thuật và kê thuốc nhỏ tai phù hợp nếu cần. Viêm tai ngoài được thăm khám và xử trí sớm thường cải thiện trong vòng 7-10 ngày.

Một số điểm cần ghi nhớ để bảo vệ tai an toàn:

• Không dùng chung nút bịt tai, tai nghe nhét trong với người khác.
• Không tự ý dùng lại đơn thuốc nhỏ tai cũ hoặc thuốc của người khác.
• Sản phẩm vệ sinh tai chỉ có vai trò hỗ trợ làm sạch, không thay thế việc thăm khám và điều trị khi tai đã viêm. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.
• Phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người có bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào cho tai.
• Nếu triệu chứng tái đi tái lại nhiều lần trong mùa hè, nên khám chuyên khoa để tìm nguyên nhân và được tư vấn biện pháp phòng ngừa lâu dài.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Viêm tai ngoài là vấn đề thường gặp trong mùa bơi lội nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa bằng những thói quen đơn giản: giữ tai khô sau khi bơi, không ngoáy tai, chọn nơi bơi sạch và vệ sinh tai hợp lý. Khi có dấu hiệu đau tai tăng dần, chảy dịch hoặc sốt, hãy đi khám sớm để được xử trí đúng cách. Đôi tai khỏe mạnh sẽ giúp cả gia đình tận hưởng mùa hè trọn vẹn hơn.