Bong gân và căng cơ khi vận động mùa hè: sơ cứu R.I.C.E, chăm sóc và khi nào cần đi khám

Hai chấn thương này thường bị nhầm lẫn vì triệu chứng khá giống nhau, nhưng vị trí tổn thương khác nhau:

• Bong gân (sprain): tổn thương dây chằng – mô nối các xương tại khớp. Hay gặp ở cổ chân, đầu gối, cổ tay. Biểu hiện thường gặp là đau, sưng, bầm tím và khó cử động khớp.
• Căng cơ (strain): tổn thương cơ hoặc gân – mô nối cơ với xương. Hay gặp ở cơ đùi sau, bắp chân, lưng. Biểu hiện gồm đau, co cứng cơ, yếu cơ và đôi khi co thắt.

Theo NHS, phần lớn bong gân và căng cơ mức độ nhẹ đến vừa có thể tự chăm sóc tại nhà và cải thiện sau vài ngày đến vài tuần.

Trong 48–72 giờ đầu, nguyên tắc R.I.C.E được khuyến nghị rộng rãi để giảm đau và sưng:

• R – Rest (Nghỉ ngơi): hạn chế vận động vùng bị thương, tránh dồn lực gây đau thêm.
• I – Ice (Chườm lạnh): chườm túi đá bọc khăn trong khoảng 15–20 phút mỗi lần, vài lần mỗi ngày. Không đặt đá trực tiếp lên da.
• C – Compression (Băng ép): dùng băng thun quấn vừa phải để hỗ trợ và giảm sưng; không quấn quá chặt gây tê, tím.
• E – Elevation (Kê cao): nâng vùng bị thương cao hơn tim khi nghỉ để giảm phù nề.

Sau giai đoạn cấp, nên vận động nhẹ nhàng trở lại theo khả năng chịu đựng, tránh bất động hoàn toàn quá lâu.

Một số việc có thể làm tình trạng nặng hơn trong giai đoạn cấp:

• Chườm nóng, xoa bóp mạnh hoặc xoa dầu nóng ngay sau chấn thương, vì có thể làm tăng sưng và chảy máu trong mô.
• Uống rượu bia, có thể làm tăng sưng và chậm hồi phục.
• Tiếp tục chạy nhảy, chơi thể thao khi còn đau nhiều.
• Cố nắn, bẻ khớp khi nghi ngờ tổn thương nặng.

Nếu không chắc mức độ chấn thương, hãy ưu tiên nghỉ ngơi và theo dõi, hoặc đến cơ sở y tế.

Khi qua giai đoạn cấp và cơn đau giảm, việc phục hồi từ từ giúp lấy lại sức mạnh và sự linh hoạt:

• Vận động nhẹ nhàng, tăng dần biên độ trong ngưỡng không gây đau nhiều.
• Tập các bài kéo giãn và tăng sức mạnh phù hợp khi đã bớt đau.
• Khởi động kỹ trước khi quay lại thể thao và tăng cường độ từ từ.
• Mang giày phù hợp và dùng băng hỗ trợ nếu cần khi tập lại.

Thời gian hồi phục tùy mức độ; bong gân hoặc căng cơ nhẹ có thể cải thiện trong 1–2 tuần, trường hợp nặng cần lâu hơn và nên có hướng dẫn của chuyên gia.

Để hỗ trợ giảm đau và nâng đỡ vùng tổn thương, có thể tham khảo một số sản phẩm thông dụng:

• Miếng dán giảm đau tại chỗ: giúp giảm cảm giác đau cơ, khớp do chấn thương nhẹ; dùng theo hướng dẫn, không dán lên vùng da trầy xước.
• Băng thun cố định: hỗ trợ băng ép và nâng đỡ khớp trong sinh hoạt; quấn vừa phải.

Các sản phẩm giảm đau ngoài da chỉ hỗ trợ triệu chứng. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và ngưng dùng nếu kích ứng da. Nếu cần dùng thuốc giảm đau đường uống, hãy hỏi ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ, đặc biệt khi có bệnh dạ dày, gan, thận.

Hãy đến cơ sở y tế nếu có các dấu hiệu gợi ý tổn thương nặng:

• Đau dữ dội, không thể đứng tỳ hoặc cử động vùng bị thương.
• Khớp biến dạng, lệch trục, hoặc nghe tiếng "rắc" lúc chấn thương.
• Sưng to nhanh, bầm tím lan rộng, tê bì hoặc mất cảm giác.
• Không cải thiện sau vài ngày tự chăm sóc, hoặc đau tái đi tái lại.

Bác sĩ có thể cần thăm khám, chụp X-quang để loại trừ gãy xương và đưa ra hướng điều trị phù hợp.

Trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền (loãng xương, rối loạn đông máu, tiểu đường) cần thận trọng hơn khi bị chấn thương và nên đi khám sớm nếu nghi ngờ tổn thương nặng. Không tự ý nắn bẻ khớp. Khi dùng sản phẩm giảm đau ngoài da, hãy đọc kỹ hướng dẫn và tránh vùng da tổn thương hở.

Bong gân và căng cơ là chấn thương phổ biến nhưng phần lớn ở mức nhẹ và có thể tự chăm sóc đúng cách. Áp dụng nguyên tắc R.I.C.E trong giai đoạn cấp, tránh các việc làm tăng sưng và phục hồi vận động từ từ sẽ giúp bạn nhanh trở lại sinh hoạt. Khi có dấu hiệu nặng, đừng chần chừ đến cơ sở y tế.

Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng sản phẩm. Nếu chấn thương nặng hoặc không cải thiện, hãy đến cơ sở y tế.