Ho ở trẻ em: phân biệt nguyên nhân, chăm sóc tại nhà và dấu hiệu cần đi khám

Ho là phản xạ bảo vệ của cơ thể nhằm tống chất nhầy, vi khuẩn, virus hoặc dị vật ra khỏi đường hô hấp. Ở trẻ nhỏ, đường thở còn nhỏ và hệ miễn dịch đang hoàn thiện nên trẻ dễ mắc các đợt nhiễm khuẩn hô hấp trên, kéo theo ho.

Nguyên nhân phổ biến nhất gây ho ở trẻ là cảm lạnh do virus. Ngoài ra, ho còn có thể liên quan đến viêm mũi họng, dị ứng, không khí khô, hoặc trong một số trường hợp là biểu hiện của hen suyễn. Việc quan sát kiểu ho và các triệu chứng đi kèm giúp định hướng nguyên nhân.

Một vài đặc điểm giúp cha mẹ mô tả cơn ho của trẻ rõ hơn khi cần trao đổi với bác sĩ:

• Ho khan: không có hoặc ít đờm, thường gặp khi đường hô hấp bị kích ứng hoặc giai đoạn đầu cảm lạnh.
• Ho có đờm: kèm chất nhầy, thường gặp khi cơ thể đang làm sạch đường thở.
• Ho nhiều về đêm hoặc khi gắng sức: nếu lặp lại, có thể cần lưu ý đến hen suyễn và nên cho trẻ đi khám.
• Ho kèm thở rít, khó thở: là dấu hiệu cần được đánh giá y tế sớm.

Với cơn ho do cảm lạnh thông thường, mục tiêu chính là giúp trẻ dễ chịu hơn trong khi cơ thể tự hồi phục:

• Cho trẻ uống đủ nước: khi cơ thể đủ nước, chất nhầy loãng hơn, giúp trẻ ho và xì mũi dễ hơn.
• Mật ong cho trẻ trên 1 tuổi: với trẻ trên 1 tuổi, một lượng nhỏ mật ong (khoảng nửa đến một thìa cà phê) có thể giúp làm dịu cổ họng và giảm ho. Tuyệt đối không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi.
• Giữ không khí đủ ẩm: nếu không khí trong nhà khô, có thể dùng máy tạo ẩm để giúp đường thở bớt khô.
• Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý: giúp làm thông thoáng mũi, đặc biệt khi trẻ nghẹt mũi nhiều.
• Cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ và tránh khói thuốc lá cùng các tác nhân kích ứng.

Việc dùng thuốc ho, cảm không kê đơn cho trẻ cần hết sức thận trọng:

• Trẻ dưới 6 tuổi không nên dùng các thuốc ho và cảm không kê đơn, bao gồm thuốc thông mũi, trừ khi có chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Trẻ từ 6 đến 12 tuổi chỉ nên dùng khi có tư vấn của dược sĩ hoặc bác sĩ.
• Với nhiều trường hợp, các biện pháp dịu nhẹ như mật ong (cho trẻ trên 1 tuổi) và bù đủ nước có thể an toàn và hữu ích không kém.
• Nếu cân nhắc dùng siro ho thảo dược hoặc sản phẩm hỗ trợ, hãy chọn loại phù hợp độ tuổi và tham khảo dược sĩ.

Luôn đọc kỹ hướng dẫn, dùng đúng liều theo cân nặng và độ tuổi, không dùng thuốc của người lớn cho trẻ.

Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Trẻ khó thở, thở nhanh, thở rít, co kéo lồng ngực hoặc tím tái: cần được cấp cứu ngay.
• Ho kéo dài hơn 3 tuần mà không cải thiện.
• Sốt cao, hoặc trẻ ớn lạnh, mệt nhiều, bỏ ăn bỏ bú.
• Ho ra máu, hoặc đờm có màu bất thường kèm tình trạng xấu đi.
• Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị ho.
• Ho tái đi tái lại, nặng hơn về đêm hoặc khi vận động (gợi ý hen suyễn).

Khi nghi ngờ nhiễm trùng đường hô hấp hoặc các vấn đề nghiêm trọng hơn, bác sĩ sẽ thăm khám và tư vấn hướng xử trí phù hợp cho trẻ.

Ho ở trẻ phần lớn lành tính và là một phần của quá trình hồi phục sau cảm lạnh. Điều quan trọng là chăm sóc nâng đỡ đúng cách, thận trọng với thuốc ho không kê đơn ở trẻ nhỏ và theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo. Cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc khi chưa có tư vấn chuyên môn. Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho thăm khám của bác sĩ.

Hầu hết các cơn ho ở trẻ do cảm lạnh sẽ tự khỏi với chăm sóc nâng đỡ tại nhà như bù đủ nước, giữ ẩm không khí, vệ sinh mũi và cho trẻ nghỉ ngơi. Với trẻ trên 1 tuổi, mật ong có thể giúp làm dịu cơn ho. Hãy thận trọng khi dùng thuốc ho cho trẻ nhỏ và đưa con đi khám ngay khi có dấu hiệu khó thở hoặc ho kéo dài.

Nguồn tham khảo: NHS (Colds, coughs and ear infections in children), HealthyChildren.org (AAP), nghiên cứu về mật ong cho ho ở trẻ trên Thư viện Y khoa Hoa Kỳ (NIH/PMC).

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định của bác sĩ. Khi dùng các sản phẩm hỗ trợ cho trẻ, hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, chú ý độ tuổi phù hợp và tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ.