Chăm sóc sức khỏe cho tài xế lái xe đường dài: Tỉnh táo, đôi mắt và cột sống

Mệt mỏi và buồn ngủ làm chậm phản xạ, giảm khả năng phán đoán và có thể nguy hiểm tương tự như khi lái xe trong tình trạng không tỉnh táo. Điều đáng lo là cơn buồn ngủ thường đến âm thầm, và người lái có thể trải qua những khoảnh khắc “ngủ gật vi mô” chỉ vài giây mà không nhận ra. Trên đường cao tốc, vài giây mất tập trung cũng đủ gây hậu quả nghiêm trọng.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ buồn ngủ và mệt mỏi khi lái xe:

• Ngủ không đủ trước chuyến đi.
• Lái xe vào các khung giờ cơ thể tự nhiên buồn ngủ, đặc biệt là nửa đêm về sáng và đầu giờ chiều.
• Lái liên tục quá lâu không nghỉ.
• Ăn quá no hoặc dùng thuốc gây buồn ngủ.

Hiểu các yếu tố này giúp tài xế chủ động sắp xếp lịch trình hợp lý hơn.

Những nguyên tắc được các tổ chức an toàn giao thông khuyến nghị:

• Ngủ đủ trước khi đi: người trưởng thành thường cần 7–9 giờ ngủ.
• Nghỉ giải lao đều đặn: dừng nghỉ khoảng mỗi 2 giờ để vận động, hít thở sâu và thư giãn mắt.
• Tránh khung giờ buồn ngủ cao điểm nếu có thể.
• Khi đã buồn ngủ, giải pháp an toàn là dừng xe nghỉ ngơi; mở cửa sổ hay tăng âm lượng radio không thay thế được giấc ngủ.
• Nếu đi đường rất dài, nên có người thay phiên lái.

Tập trung nhìn đường lâu, ánh sáng chói và luồng gió điều hòa thổi thẳng vào mặt khiến mắt dễ khô và mỏi. Một số cách giúp giảm khó chịu:

• Chớp mắt có ý thức và cho mắt nghỉ trong các lần dừng nghỉ.
• Chỉnh hướng gió điều hòa không thổi trực tiếp vào mắt.
• Dùng kính chống chói hoặc kính phân cực khi nắng gắt hoặc bị chói đèn xe ngược chiều.
• Khi mắt khô, mỏi, có thể cân nhắc dùng nước mắt nhân tạo hoặc dung dịch nhỏ mắt làm ẩm để giảm cảm giác cộm khô.

Đây là các sản phẩm hỗ trợ làm dịu mắt; nếu mắt đỏ, đau hoặc nhìn mờ kéo dài, cần đi khám chuyên khoa mắt.

Ngồi lâu một tư thế gây căng cơ và đau vùng thắt lưng, cổ vai gáy. Để giảm áp lực lên cột sống:

• Chỉnh ghế sao cho lưng được tựa vững, đầu gối ngang hoặc thấp hơn hông một chút.
• Dùng gối tựa lưng nhỏ để nâng đỡ đường cong tự nhiên của cột sống.
• Trong các lần dừng nghỉ, đứng dậy đi lại, vươn vai và xoay nhẹ cổ, lưng.
• Giữ vai thả lỏng, tránh gồng cứng tay lái.

Một chuyến đi an toàn được quyết định phần lớn từ khâu chuẩn bị:

• Ngủ đủ giấc đêm trước, tránh khởi hành khi đang trong tình trạng thiếu ngủ.
• Lên kế hoạch lộ trình với các điểm dừng nghỉ dự kiến, đặc biệt cho hành trình nhiều giờ.
• Chuẩn bị sẵn nước uống và một ít đồ ăn nhẹ lành mạnh để duy trì năng lượng ổn định.
• Kiểm tra điều hòa và hệ thống thông gió để cabin luôn thoáng, tránh không khí tù đọng gây buồn ngủ.

Nếu bạn đang dùng thuốc mới, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn hoặc hỏi dược sĩ xem thuốc có gây buồn ngủ hay giảm tập trung hay không trước khi lái xe.

Ngồi lâu liên tục khiến tuần hoàn máu kém và cơ thể uể oải. Trong mỗi lần dừng nghỉ, hãy tranh thủ đi lại vài phút, vươn vai và xoay nhẹ cổ, vai, lưng để máu lưu thông tốt hơn. Về ăn uống, nên chọn bữa nhẹ, tránh ăn quá no vì dễ gây buồn ngủ sau ăn. Uống đủ nước cũng giúp duy trì sự tỉnh táo, nhưng nên cân đối để không phải dừng xe quá thường xuyên. Những điều chỉnh nhỏ này giúp cơ thể bớt mỏi mệt và giữ được sự tập trung suốt chặng đường.

Lái xe ban đêm tạo thêm áp lực cho mắt do tầm nhìn hạn chế và ánh đèn xe ngược chiều gây chói. Để giảm mỏi mắt, hãy giữ kính chắn gió và đèn xe sạch sẽ, không nhìn thẳng vào đèn pha xe đối diện và điều chỉnh độ sáng bảng điều khiển vừa phải. Ban đêm cũng là khung giờ cơ thể dễ buồn ngủ, nên việc nghỉ ngơi đầy đủ trước khi đi và dừng nghỉ kịp thời càng trở nên quan trọng.

Tài xế nên đi khám khi gặp các dấu hiệu sau:

• Thường xuyên buồn ngủ ban ngày dù đã ngủ đủ, hoặc ngủ ngáy to kèm ngưng thở khi ngủ.
• Đau lưng, tê chân tay kéo dài hoặc lan xuống chân.
• Mắt đỏ, đau, nhìn mờ hoặc khô rát không cải thiện.
• Đau đầu, chóng mặt thường xuyên khi lái xe.

Những triệu chứng này có thể liên quan đến bệnh lý cần được đánh giá, ví dụ rối loạn giấc ngủ hoặc vấn đề cột sống.

Không dùng thức uống chứa caffeine hay chất kích thích để cố chống lại cơn buồn ngủ thay cho việc nghỉ ngơi; cách an toàn nhất khi mệt là dừng xe. Tránh tự ý dùng thuốc có thể gây buồn ngủ trước hoặc trong khi lái. Nếu đang dùng thuốc điều trị, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về ảnh hưởng đến sự tỉnh táo.

Sức khỏe của tài xế gắn liền với an toàn của cả chuyến đi. Ngủ đủ, nghỉ giải lao hợp lý, chăm sóc mắt và giữ tư thế ngồi đúng là những thói quen đơn giản nhưng hiệu quả. Khi có dấu hiệu bất thường về giấc ngủ, mắt hay cột sống, hãy chủ động đi khám để được tư vấn kịp thời.