Cháy nắng mùa hè: cách sơ cứu, phục hồi da và phòng ngừa đúng cách

Cháy nắng là tình trạng da bị viêm và tổn thương do tiếp xúc với tia cực tím, chủ yếu là tia UVB từ ánh nắng mặt trời. Khi lượng tia UV vượt quá khả năng tự bảo vệ của da, các tế bào ở lớp biểu bì bị tổn thương, cơ thể phản ứng bằng cách giãn mạch máu và gây viêm, dẫn đến đỏ, nóng và đau.

Da càng sáng màu thì càng dễ cháy nắng vì lượng sắc tố melanin bảo vệ ít hơn. Tuy nhiên, mọi loại da đều có thể bị tổn thương nếu tiếp xúc đủ lâu. Tia UV mạnh nhất trong khoảng 10 giờ sáng đến 16 giờ chiều, và có thể xuyên qua mây nên bạn vẫn có thể bị cháy nắng trong ngày râm mát.

Triệu chứng cháy nắng thường không xuất hiện ngay mà sau vài giờ tiếp xúc, rõ nhất sau 12-24 giờ. Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Da đỏ, ấm nóng và đau khi chạm vào, đặc biệt ở vùng phơi nắng.
• Căng tức, ngứa nhẹ trên da.
• Phồng rộp với các bóng nước nhỏ trong trường hợp cháy nắng nặng hơn.
• Bong tróc da vài ngày sau khi da bắt đầu phục hồi.

Cháy nắng diện rộng kèm phồng rộp nhiều, sốt, ớn lạnh, nhức đầu hoặc chóng mặt là dấu hiệu nặng, cần được chú ý vì có thể đi kèm tình trạng mất nước hay say nắng.

Mục tiêu chăm sóc là làm dịu da, giảm viêm và hỗ trợ phục hồi. Bạn có thể áp dụng các bước sau ngay khi nhận thấy da bị cháy nắng:

Làm mát da. Tắm hoặc đắp khăn mềm thấm nước mát lên vùng da bị cháy nắng nhiều lần trong ngày để giảm cảm giác nóng rát. Tránh nước quá lạnh hoặc đá chườm trực tiếp.

Dưỡng ẩm và làm dịu. Khi da còn hơi ẩm, thoa kem dưỡng ẩm dịu nhẹ hoặc gel lô hội (nha đam) để giữ ẩm và giảm khó chịu. Ưu tiên sản phẩm không chứa cồn, không hương liệu mạnh.

Bù nước. Cháy nắng kéo nước ra bề mặt da, nên uống thêm nước trong vài ngày để tránh mất nước.

Giảm đau. Thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp giảm đau và viêm nếu cần; đọc kỹ hướng dẫn và liều dùng.

Theo Mayo Clinic, với vùng da cháy nắng khó chịu nhiều, kem hydrocortisone 1% không kê đơn có thể được dùng ngắn ngày để giảm viêm. Nếu da phồng rộp, hãy để nguyên các bóng nước để bảo vệ vùng da bên dưới.

Một số thói quen tưởng vô hại lại có thể làm da lâu lành hơn hoặc tăng nguy cơ nhiễm trùng:

• Không chọc vỡ bóng nước. Lớp da phồng rộp bảo vệ vùng tổn thương; chọc vỡ dễ gây nhiễm trùng.
• Không bôi đá trực tiếp, kem đánh răng, bơ hay dầu lên da cháy nắng — những cách dân gian này không có cơ sở và có thể kích ứng thêm.
• Không dùng sản phẩm tẩy tế bào chết, sữa rửa mặt mạnh khi da đang viêm.
• Tránh tiếp tục phơi nắng cho đến khi da hồi phục; che chắn kỹ khi ra ngoài.

Phòng ngừa luôn dễ hơn điều trị. Các biện pháp được khuyến nghị gồm:

Dùng kem chống nắng phổ rộng. Chọn sản phẩm chống cả tia UVA và UVB, chỉ số SPF từ 30 trở lên. Thoa đủ lượng trước khi ra nắng khoảng 15-20 phút và thoa lại sau mỗi 2 giờ, hoặc sau khi bơi và đổ mồ hôi nhiều.

Che chắn cơ học. Đội mũ rộng vành, đeo kính râm, mặc quần áo dài, sáng màu và tìm bóng râm, nhất là vào giờ nắng gắt.

Hạn chế ra ngoài giờ cao điểm. Tránh nắng trực tiếp trong khung 10-16 giờ khi chỉ số UV cao.

Trẻ nhỏ, người có làn da sáng và người dùng một số thuốc làm da nhạy cảm với ánh sáng cần đặc biệt chú ý che chắn.

Cháy nắng không chỉ là khó chịu nhất thời. Tiếp xúc tia UV lặp lại và cháy nắng nhiều lần làm tổn thương collagen, góp phần gây lão hóa da sớm như nếp nhăn, nám và da sạm. Quan trọng hơn, theo các tổ chức da liễu, tổn thương do tia UV tích lũy theo thời gian là yếu tố nguy cơ của ung thư da.

Vì vậy, bảo vệ da khỏi nắng nên là thói quen quanh năm, không chỉ trong mùa hè. Việc duy trì thói quen chống nắng đều đặn mang lại lợi ích cả về thẩm mỹ lẫn sức khỏe.

Bạn nên đến cơ sở y tế nếu gặp một trong các tình huống sau:

• Cháy nắng diện rộng kèm phồng rộp nhiều, đau dữ dội.
• Có sốt cao, ớn lạnh, nhức đầu, lú lẫn, buồn nôn hoặc chóng mặt, ngất — có thể là dấu hiệu say nắng hoặc mất nước cần xử trí sớm.
• Vùng da cháy nắng có dấu hiệu nhiễm trùng: sưng tăng, chảy dịch vàng, đau nhiều hơn hoặc xuất hiện vệt đỏ lan rộng.
• Cháy nắng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền.

Trong trường hợp có dấu hiệu say nắng (da nóng, lú lẫn, ngất), đây là tình huống cấp cứu, cần gọi hỗ trợ y tế ngay.

Trẻ nhỏ có làn da mỏng và nhạy cảm hơn, dễ cháy nắng và mất nước nhanh; nên hạn chế cho trẻ phơi nắng trực tiếp và che chắn kỹ. Với trẻ dưới 6 tháng, nên ưu tiên che chắn và tránh nắng thay vì lạm dụng kem chống nắng — hãy tham khảo ý kiến bác sĩ nhi.

Các sản phẩm dưỡng da, gel lô hội và kem chống nắng là mỹ phẩm hỗ trợ chăm sóc, không phải thuốc điều trị. Nếu da tổn thương nặng, hãy ưu tiên thăm khám thay vì chỉ tự xử trí tại nhà.

Cháy nắng là tổn thương da phổ biến nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh. Khi đã bị, hãy làm mát, dưỡng ẩm, bù nước và để da hồi phục tự nhiên, đồng thời tránh các cách xử trí dân gian gây hại. Quan trọng nhất là xây dựng thói quen chống nắng đều đặn để bảo vệ làn da và sức khỏe lâu dài.