Chọn và dùng kem chống nắng đúng cách: bảo vệ da trước tia UV trong mùa hè gay gắt

Ánh nắng chứa hai loại tia cực tím chính tác động đến da. Tia UVB tác động chủ yếu ở lớp thượng bì, là thủ phạm chính gây bỏng nắng, cháy nắng. Tia UVA xuyên sâu hơn vào lớp bì, âm thầm phá hủy collagen, gây sạm nám và lão hóa da sớm; UVA xuyên được qua kính cửa sổ và mây, nên da vẫn chịu tác động ngay cả ngày râm mát hoặc khi ngồi trong ô tô.

Theo WHO, tác hại của tia UV mang tính tích lũy: mỗi lần da bỏng rát, đỏ, sạm đi là một lần tổn thương được cộng dồn. Vì vậy, chống nắng không phải việc chỉ dành cho ngày đi biển, mà là thói quen hằng ngày, đặc biệt trong mùa hè khi chỉ số UV lên cao từ khoảng 9 đến 16 giờ.

Ba thông tin quan trọng nhất trên nhãn một sản phẩm chống nắng:

• SPF (Sun Protection Factor) phản ánh khả năng bảo vệ da trước tia UVB. AAD khuyến nghị dùng SPF từ 30 trở lên cho hoạt động ngoài trời; SPF cao hơn tăng thêm mức bảo vệ nhưng không có nghĩa là có thể ở ngoài nắng lâu tùy thích.
• PA (từ PA+ đến PA++++) hoặc chữ UVA trong vòng tròn thể hiện mức bảo vệ trước tia UVA; càng nhiều dấu cộng, khả năng bảo vệ càng cao.
• Broad spectrum (phổ rộng) nghĩa là sản phẩm bảo vệ trước cả UVA và UVB; đây là tiêu chí nên ưu tiên hàng đầu.

Ngoài ra, nếu bơi lội hoặc ra nhiều mồ hôi, chọn loại có ghi water resistant kèm thời gian hiệu lực (40 hoặc 80 phút) và vẫn cần thoa lại sau khi lên bờ, lau khăn.

Không có một sản phẩm phù hợp cho tất cả mọi người; điều quan trọng là hợp với làn da và thói quen của chính bạn:

• Da dầu, dễ nổi mụn: ưu tiên kết cấu gel, sữa mỏng nhẹ, có ghi non-comedogenic (không gây bít tắc lỗ chân lông), không dầu (oil-free).
• Da khô: dạng kem có thêm thành phần dưỡng ẩm.
• Da nhạy cảm: cân nhắc kem chống nắng vật lý (chứa zinc oxide, titanium dioxide), ít hương liệu; nên thử trên vùng da nhỏ ở cổ tay hoặc sau tai trước khi dùng cho mặt.
• Khi trang điểm: dạng xịt hoặc phấn phủ chống nắng tiện cho việc thoa lại trong ngày, nhưng lớp nền vẫn nên là kem thoa đủ lượng.
• Trẻ em từ 6 tháng tuổi trở lên: dùng sản phẩm dành riêng cho trẻ; trẻ dưới 6 tháng nên tránh nắng hoàn toàn thay vì dùng kem, theo khuyến cáo của FDA.

Phần lớn hiệu quả chống nắng bị mất đi do dùng sai cách chứ không phải do sản phẩm kém. Các nguyên tắc chính theo AAD:

• Đủ lượng: người lớn cần khoảng 25-30ml (tương đương một ly nhỏ) cho toàn thân; riêng vùng mặt và cổ cần khoảng một đồng xu lớn. Thoa quá mỏng làm giảm mạnh mức SPF thực tế.
• Đúng thời điểm: thoa trước khi ra ngoài 15-30 phút để lớp màng bảo vệ ổn định trên da.
• Thoa lại mỗi 2 giờ khi ở ngoài trời, và ngay sau khi bơi, ra nhiều mồ hôi hoặc lau khăn.
• Không bỏ sót: tai, gáy, mu bàn tay, mu bàn chân, môi (dùng son dưỡng có SPF).
• Kiểm tra hạn sử dụng; kem chống nắng để trong xe nóng hoặc ngoài nắng dễ giảm chất lượng.

WHO và AAD đều nhấn mạnh kem chống nắng chỉ là một phần của chiến lược chống nắng tổng thể:

• Hạn chế ở ngoài trời trong khung giờ UV cao điểm, thường từ 10 đến 16 giờ.
• Tìm bóng râm khi có thể; nhớ rằng cát, mặt nước và mặt đường phản xạ tia UV nên ngồi dưới ô trên bãi biển vẫn cần thoa kem.
• Mặc quần áo dài tay chất liệu dày dệt khít hoặc quần áo có chỉ số chống UV (UPF), đội mũ rộng vành.
• Đeo kính râm có ghi chống UV400 hoặc 100% UV protection để bảo vệ mắt và vùng da quanh mắt.
• Không sử dụng giường tắm nắng (tanning bed).

Kết hợp các biện pháp này giúp giảm gánh nặng cho làn da hơn hẳn việc chỉ dựa vào một mình kem chống nắng.

Liên quan đến nắng và da, bạn nên gặp bác sĩ, đặc biệt bác sĩ da liễu, khi:

• Bỏng nắng nặng: da phồng rộp diện rộng, đau nhiều, kèm sốt, ớn lạnh, chóng mặt hoặc buồn nôn.
• Da nổi mẩn đỏ, ngứa, sưng sau khi dùng một sản phẩm chống nắng (nghi ngờ kích ứng hoặc dị ứng); ngưng sản phẩm và đi khám nếu không đỡ.
• Xuất hiện nốt ruồi mới hoặc nốt ruồi cũ thay đổi về kích thước, hình dạng, màu sắc, bờ viền, hoặc vết loét trên da lâu lành quá vài tuần.
• Sạm nám lan nhanh hoặc bất kỳ thay đổi da nào khiến bạn lo lắng.

Khám da định kỳ đặc biệt quan trọng với người làm việc ngoài trời lâu năm, người có tiền sử gia đình ung thư da hoặc có nhiều nốt ruồi.

Một số điểm cần nhớ:

• Kem chống nắng là sản phẩm mỹ phẩm chăm sóc, bảo vệ da; không sản phẩm nào chặn được 100% tia UV.
• Hiệu quả phụ thuộc vào việc dùng đủ lượng và thoa lại đều đặn; SPF cao không thay thế được thói quen dùng đúng.
• Da sạm, đen sau hè không phải là dấu hiệu khỏe mạnh mà là phản ứng của da trước tổn thương UV.
• Người có bệnh da sẵn (viêm da cơ địa, trứng cá đang điều trị, nám đang dùng thuốc) nên hỏi bác sĩ da liễu về loại chống nắng phù hợp.
• Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm; thử phản ứng trên vùng da nhỏ trước khi dùng lần đầu.

Bảo vệ da trước tia UV là khoản đầu tư dài hạn cho sức khỏe làn da, giúp giảm bỏng nắng, lão hóa sớm và nguy cơ ung thư da theo thời gian. Công thức đơn giản để ghi nhớ: chọn sản phẩm phổ rộng SPF 30 trở lên phù hợp loại da, thoa đủ lượng trước khi ra ngoài 15-30 phút, thoa lại mỗi 2 giờ, và luôn phối hợp với bóng râm, quần áo, mũ, kính râm. Bắt đầu từ hôm nay, làn da của bạn nhiều năm sau sẽ cảm ơn bạn.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ da liễu.